«Rozigriş» — sovet badiiy filmi, Vladimir Menşovning rejissyorlik sohasidagi birinçi töliq metrajli filmi bölib, 1976-yilda suratga olingan va keyingi yilning 10-yanvarida ekranga çiqqan.
1977-yilda prokatda yetakçi bölgan film 33,8 million tomoşabinni töplagan. Filmning telekörsatuvdagi premyerasi 1988-yil 13-noyabrda SSSR Markaziy televideniyesining Birinçi dasturida bölib ötgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Dmitry Kharatyan, Natalya Vavilova, Andrey Gusev
3Syujet
Voqea oddiy sovet maktabida röy beradi. Kiyiniş xonasida ikki yuqori sinf öquvçisi örtasida janjal çiqadi.…
Voqea oddiy sovet maktabida röy beradi. Kiyiniş xonasida ikki yuqori sinf öquvçisi örtasida janjal çiqadi. Tergov paytida ulardan biri, maktab ansambli rahbari Igor Gruşko, bu janjal emas, balki qasos bölganini aytadi.
Maʼlum bölişiça, hammasi zararsiz hazildan boşlangan. Filmdagi voqealardan oldingi dam oliş kunlarida Moskvadagi maktablardan birining 9 «B» sinf öquvçilari ziyofatga yiğilişgan. Ziyofat çözilib ketgan va bolalar duşanbaga rejalaştirilgan bir qator nazorat işlariga tayyorlanişga ulgurişmagan. Sinf yetakçisi Oleg Komarovskiy öqituvçilar bilan kelişib, nazorat işlarini boşqa kunga köçirişni taklif qilgan. Lekin 9 «B» sinfining matematika öqituvçisi va sinf rahbari Mariya Vasilyevna Devyatova bilan kelişib bölmagani uçun, uni aldab, göyo u nazorat ishi haqida ogohlantirmagan deb aytişga qaror qilişgan. Hazil amalga oşdi: Devyatova söragan barça öquvçilar, jumladan Komarovskiy ham, nazorat ishi haqida heç narsa aytilmaganini tasdiqlagan. Hammasi tasodifan oçildi. Devyatova öquvçilardan allaqaçon uzr söragan edi, u yangi mavzuni tuşuntira boşladi va tösatdan kamtar va xijolatli Taya Petrovadan nazorat ishi haqida ogohlantirganmi, deb söradi. Taya Petrova sinfdoşlari orasida kasalmandligi, rostgöyligi va boşqa «ğalatiliklari» uçun orqasidan «telba» deb ataladigan qiz edi. U yolğon gapira olmadi va yiğlab yubordi. Mariya Vasilyevna aldanganini angladi. Öquvçilarning şafqatsizligidan ğazablangan öqituvçi, nazorat ishi haqida söragan barçaga, jumladan Komarovskiyga ham, bir baho qöydi. Avval esa sinfga yolğonning özi uçun qabul qilinmasligi va sodir bölgan işning axloqsizligi haqida qattiq nasihat öqidi: «Baribir nazorat ishi bölib ötdi. Faqat unda masalalar trigonometrik emas, balki axloqiy edi. Siz esa ularni notöğri yeçdingiz».
Şu paytda sinfga yangi öquvçi Igor Gruşko keladi. U xolasi bilan yaşaydi, çunki onasi vafot etgan, otasining esa yangi oilasi bor. Lekin uning isteʼdodi bor: u gitara çaladi, qöşiq yozadi va musiqaçilardan guruh tuzişni orzu qiladi. U şunday qiladi ham, garçi tösiqlar bölsa-da. Komarovskiy özining yetakçilik mavqeiga zarar yetganini tuşunadi va vaziyatni tuzatişga harakat qiladi. Lekin filmning butun ziddiyati hayotiy qadriyatlarning farqiga asoslangan. Igor uçun bu — haqiqat, halollik, ijod bilan şuğullaniş imkoniyati va bu dunyoga baxt olib kiriş. U buni aynan şunday taʼriflamagan, lekin aynan şu ish bilan şuğullangan. Uning «Kapalaklar» qöşiğini tinglaşning özi kifoya. Oleg uçun esa asosiy narsa — maqsadga erişişdir.
Komarovskiy hazil uçun öqituvçidan uzr söraydi va undan baho ni tuzatişni iltimos qiladi, çunki yakuniy bahoning pasayişi uni matematika olimpiadasida qatnaşiş imkoniyatidan mahrum qiladi va tanlagan oliy öquv yurtiga kiriş imkoniyatini kamaytiradi. Lekin Mariya Vasilyevna bahoni tuzatişni qatʼiy rad etadi va sovuqqon prinsipiallikni namoyon qiladi. Şunda Komarovskiy Tayani köndirib, öqituvçidan unga bahoni tuzatişni söraşga majbur qiladi va özi bu haqda söramaganini, çunki «ğururi yöl qöymaydi», deb yolğon gapiradi. Lekin Mariya Vasilyevna sevimli öquvçisining iltimosini ham rad etadi va Komarovskiy bu masala böyiça allaqaçon unga murojaat qilib, rad javobini olganini eslatadi hamda Taya aldab qöyilganidan afsuslanadi.
Film bu sinf rahbari Mariya Vasilyevnaning 55 yillik tavalludi nişonlanişi bilan yakunlanadi. Bahoni olib taşlaşga köndirişga behuda urinayotgan Komarovskiy bu ziyofatda öqituvçiga aslida u muvaffaqiyatsiz ekanini, heç narsaga erişmaganini va öttiz uç yil davomida bir stulda ötirganini aytadi, sinfning tabriklarini esa körsatma deb ataydi. Şundan söng u Taya Petrovani «telba» deb haqorat qiladi va sinfdan çiqib ketadi. Yakuniy qöşiq «Maktab hovlisidan ketganimizda» ijro etilişidan oldin Gruşko Komarovskiyning ortidan yuguradi. U uni kiyiniş xonasida topadi, ularning nigohlari uçraşadi va undan keyin bölgan janjal kadr ortida qoladi.
4Öqituvçilar
Yevgeniya Xanayeva — Mariya Vasilyevna Devyatova, 9 «B» sinfining rahbari, matematika…
Yevgeniya Xanayeva — Mariya Vasilyevna Devyatova, 9 «B» sinfining rahbari, matematika öqituvçisi
Natalya Fateyeva — Kalériya Georgiyevna, öquv işlari böyiça muovin
Zinoviy Gerdt — Karl Sigizmundoviç Yolikov, kimyo öqituvçisi
Vladimir Menşov — Vladimir Valentinoviç, jismoniy tarbiya öqituvçisi
Muza Krepkogorskaya — Rufina Andreyevna, öqituvçi
Garri Bardin — fransuz tili öqituvçisi
Lyubov Myşeva — öqituvçi
59 «B» sinf öquvçilari
Natalya Vavilova — Taya…

Natalya Vavilova — Taya Petrova
Dmitriy Xaratʼyan — Igor Gruşko, musiqiy guruh rahbari
Andrey Gusev — Oleg Komarovskiy, sinfning norasmiy yetakçisi
Aleksandr Jiltsov — Andrey Nikitin, musiqiy guruh aʼzosi
Nikolay Konstantinov — Şurik Korbut, musiqiy guruh aʼzosi
Arsen Mixaylov — Ilya Vardziyeli, musiqiy guruh aʼzosi
Yevdokiya Germanova — Daşa Rozanova
Irina Korableva — Alisa Suliwar
Galina Manuxina — Toma
Nina Savişeva — komsorg
Dmitriy Nikolayev — Zorin-Krotov, sinfning şoiri
Pavel Maksimenkov — öquvçi (titrda körsatilmagan)
6Boşqa rollarda
Oleg Tabakov — Komarovskiyning…
Oleg Tabakov — Komarovskiyning otasi
Pavel Vinnik — Semyon Semyonoviç, xöjalik mudiri
Mariya Vinogradova — Anna Yefremovna, texnik xodim
Irina Murzayeva — Fira Solomonovna, Devyatovaning qöşnisi
Aleksey Borzunov — Malişev, militsiya leytenanti
7Suratga oluvçilar guruhi
Ssenariy muallifi: Semyon…
Ssenariy muallifi: Semyon Lungin
Rejissyor-postanovkaçi: Vladimir Menşov
Boş operator: Mixail Bits
Boş rassom: Boris Blank
Kompozitor: Aleksandr Flyarkovskiy
Qöşiq matnlari: Aleksey Didurov
8Yaratiliş tarixi
«Rozigriş» ssenariysini Semyon Lungin hali 1972-yilda tayyorlagan, ammo öşa paytda maktab hayoti mavzusi…

«Rozigriş» ssenariysini Semyon Lungin hali 1972-yilda tayyorlagan, ammo öşa paytda maktab hayoti mavzusi tugagan deb hisoblanardi. Vladimir Menşov «Odam öz joyida» filmidagi öyini bilan kinostudiya direktori Nikolay Sizovning eʼtiborini qozongan va unga ish suhbatida rejissyorlik orzularini bildirib, tahririyat zaxiralaridagi bir töplam ssenariylarni olgan. Uning nazarida eng yaxşi variant «Rozigriş» bölgan (garçi keyinçalik Menşov bu özi debyut sifatida suratga olmoqçi bölgan film emasligini tan olgan).
15 yoşli Dmitriy Xaratʼyan uçun bu rol debyut böldi. Sinovlarga u tanişi Gali Stovbunskaya iltimosi bilan kelgan. Rol uçun Xaratʼyanning soçlari nusxa köçiriş qoğozi bilan böyalgan. Natalya Vavilova va Yevdokiya Germanova özlarining ilk sezilarli rollarini ijro etişdi. Yoş aktyorlar orasida eng tajribalisi Andrey Gusev edi, u öşa paytgaça törtta filmda rol öynagan.
9 «B» sinfining rahbari rolini Lidiya Smirnova juda ijro etişni xohlagan, lekin bu rolda faqat Yevgeniya Xanayevani körgan Menşov, şuhratli aktrisaga darhol rad javobini bera olmadi va ikkala daʼvogarga ham sinovdan ötişni taklif qildi. Suratga olingan materialni körib çiqqandan söng nafaqat Menşov, balki Mosfilm vakillari (rollarga ijroçilarni tasdiqlagan) ham rolni Xanayevaga beriş qarorini qabul qilişdi.
Suratga oliş Moskvada ötkazilgan:
N. V. Gogol nomidagi 59-maktabda (sobiq Medvedníkovskiy gimnaziyasi), manzil: Starokonyuşenniy köçasi, 18-uy;
«Çayka» oçiq havo basseynida;
Temir yöl transporti muhandislari Moskva institutining 1-binosi kiriş qismi yonida;
Prospekt Mira, 112-uyda joylaşgan «Lel» kafesida.
Film çiqqandan söng Xaratʼyanga şuhrat yoğildi, bunga aktyor tayyor emas edi.
9Musiqa
Filmda kompozitor A. Flyarkovskiyning Aleksey Didurov sheʼrlariga yozilgan qöşiqlari ijro etilgan, ular…

Filmda kompozitor A. Flyarkovskiyning Aleksey Didurov sheʼrlariga yozilgan qöşiqlari ijro etilgan, ular «Dobri Molodsi» VIAsi tomonidan kuylangan. Ular orasida maşhur bölib ketgan «Maktab hovlisidan ketganimizda (Xayrlaşuv maktab valsi)» ham bor. Öşa paytda Didurov özining «mafkuraviy bölmagan» maqolalari va sheʼrlari bilan tanilgan edi, ammo Menşov (şoir Yuriy Ryaşentsevning maslahati bilan) aynan uni himoya qilib qoldi. Jami 30 ga yaqin qöşiq yozilgan, ulardan beştasi filmga kiritilgan: «Xayrlaşuv valsi (Maktab hovlisidan ketganimizda…)», «Kapalaklar», «Qaldirğoçlar», «Birinçi yomğir», «Şunçaki sen bilan tasodifan ötirdim».
V. Menşov Xaratʼyanga studiyada ovozini yozib oliş imkoniyatini berdi, ammo hayajondan yigit nota uşlay olmadi va (studiya vaqti yetişmagani sababli) uning örniga «Dobri Molodsi» ansamblining yakkaxon ijroçisi Anatoliy Kiselev kuyladi. VIAning yakkaxon ijroçilaridan biri sifatida Aleksey Glizin ham çiqiş qilgan.
10Mukofotlar
1976-yilning eng yaxşi bolalar va yoşlar filmi uçun SSSR Markaziy Qömitasi Komsomolining «Qizil qulupnay»…
1976-yilning eng yaxşi bolalar va yoşlar filmi uçun SSSR Markaziy Qömitasi Komsomolining «Qizil qulupnay» mukofoti.
Ayollar rolining eng yaxşi ijrosi uçun Yevgeniya Xanayevaga mukofot, Semyon Lunginga ssenariy uçun maxsus diplom — 1977-yilda Rigada bölib ötgan Butunittifoq kinofestivalida.
1978-yilgi N. K. Krupskaya nomidagi RSFSR Davlat mukofotiga sazovor bölganlar: ssenarist Semyon Lungin, rejissyor Vladimir Menşov, operator Mixail Bits, aktrisa Yevgeniya Xanayeva.
11Remeyk
2008-yilda şu film asosida xuddi şu nomdagi remeyk suratga olingan, unda Dmitriy Xaratʼyan Oleg…
2008-yilda şu film asosida xuddi şu nomdagi remeyk suratga olingan, unda Dmitriy Xaratʼyan Oleg Komarovskiyning otasi rolini (yangi filmda — Komarov) öynagan, Yevdokiya Germanova esa Taya Petrovaning onasi rolini ijro etgan.
12Kadrlar
2
1 · TMDB
2 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Розыгрыш (фильм, 1976)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.