XVI asrda Yaponiya. Qariyotgan daymyo Hidetora mulkini uçta öğil örtasida taqsimlaşga qaror qabul qiladi va buni yiğinda eʼlon qiladi. Bu qarori butun oila uçun hal qiluvçi bölib çiqadi: ilk qadamlardanoq oilada keskinlik ortadi, hokimiyat esa asta-sekin tortişuv predmetiga aylanadi.
Filmning rejissyori va ssenariy muallifi Akira Kurosawa. Rollarda Tatsuya Nakadai, Akira Terao va Daisuke Ryū iştirok etgan, musiqasini Tōru Takemitsu yozgan. Film Uilyam Şekspirning «Korol Lir» fojiasi va daymyo Mori Motonari afsonalariga asoslangan epik dzidaygeki bölib, 1985-yilda Yaponiyada prokatga çiqdi. Studiya — Asmik Ace Entertainment. Kartina eng yaxşi xorijiy tildagi film uçun BAFTA mukofotiga sazovor bölgan.
1Rollarda
Tatsuya Nakadai, Akira Terao, Jinpachi Nezu
·Ensiklopediyadan
Hmm, the userʼs request is a translation of a Wikipedia article, which is fine. The system-style reminder about copyrighted material here is about reproducing copyrighted material; this is a translation of a Wikipedia article (CC BY-SA), so translating is acceptable. I should proceed without mentioning the reminder.
Let me write the translation following the style guide: new alphabet (ö, ğ, ş, ç), film titles in original, headings translated.
Note the heading structure: the source has a title-like opening with no heading, then "== Сюжет ==" etc.
2Ran
Ran («乱», yap. «Tartibsizlik», «Isyon», «Xaos» maʼnosida) — yapon rejissyori Akira Kurosavaning 1985-yilda…

Ran («乱», yap. «Tartibsizlik», «Isyon», «Xaos» maʼnosida) — yapon rejissyori Akira Kurosavaning 1985-yilda ekranga çiqqan epik dzidaygeki filmi. Film dzidaygeki (kostyumli tarixiy drama) hisoblanadi va Sengoku dzidaý davrining taniqli aristokrati Içimonji Hidetoraning qulaşiga bağişlangan. Kartina daymyo Mori Motonari afsonalariga, şuningdek, Uilyam Şekspirning «Korol Lir» fojiasiga asoslangan. Film eng yaxşi xorijiy tildagi film uçun BAFTA mukofotiga va bir qator boşqa mukofotlarga sazovor bölgan.
Kurosavaning sönggi epik filmi bölib, şubhasiz, eng qimmat filmi hamdir. 11—12 million AQŞ dollari byudjet bilan «Ran» prokatga çiqqan paytda yapon kinematografiyasi tarixidagi eng qimmat film böldi. Bu Kurosavaning karyerasidagi Şekspir bilan uçinçi uçraşuvi edi. 1957-yilda Kurosava Şekspirning «Makbet» pyesasi asosida «Qonli taxt»ni suratga oldi. 1960-yilda u «Gamlet» pyesasi asosida «Yomonlar yaxşi uxlaydi»ni suratga oldi. Sahnalaştiriş va tildagi özgarişlarga qaramay, uçala film ham tanqidçilardan ijobiy şarhlar oldi; «Ran» Kurosavaning eng yaxşi yutuqlari qatorida tez-tez eslatiladi va eng buyuk filmlardan biri hisoblanadi.
Film yorqin obrazlari va rang qöllanişi bilan yuqori baholangan; kostyum rassomi Emi Vada «Ran» filmidagi ishi uçun eng yaxşi kostyumlar dizayni nominatsiyasida «Oskar» mukofotini qölga kiritdi, Kurosava esa karyerasidagi yagona eng yaxşi rejissyorlik nominatsiyasini oldi.
3Syujet
Filmning syujeti Uilyam Şekspirning klassik fojiasi «Korol Lir»ning yapon voqeliklari hisobga olingan holdagi…
Filmning syujeti Uilyam Şekspirning klassik fojiasi «Korol Lir»ning yapon voqeliklari hisobga olingan holdagi talqinidir. Xususan, daymyo Içimonji Hidetora öz mulkini qizlari örtasida emas, balki öğillari örtasida taqsimlaydi.
Qöşni klan yetakçilari Ayabe va Fujimaki bilan birgalikda ov qilgandan söng, Içimonji ularga töxtaş joyida dam oladi. Ayabe va Fujimaki Hidetoradan kenja öğli Saburo uçun qaysi qizlarini kelin qilib olişini javob berişni talab qiladi. Javob bermay, Hidetora mehmonlar oldida uxlab qoladi. Uyğonib, dahşatli tuşdan söng, u Ayabe va Fujimaki iştirokida yiğiliş çaqiradi va hokimiyatdan voz keçişini, birinçi (asosiy) qalʼa va Içimonji klanini boşqarişni katta öğli Taroga topşirişini eʼlon qiladi. Ikkinçi va uçinçi qalʼalar mos ravişda ikkinçi öğil Jiro va kenja öğil Saburoga beriladi. Özi uçun esa Hidetora unvon, knyazlik regaliyalari va 30 nafar mulozimni saqlab qoladi.
Saburo otasining harakatlarini keskin tanqid qiladi, buni Hidetora unga nisbatan hurmatsizlik va katta akalariga hasad deb qabul qiladi, şuning uçun Saburo klandan haydaladi. Saburoni Içimonji oilasining vassali Tango qöllab-quvvatlaydi va şu tufayli xuddi şunday jazoga uçraydi. Ayabe kelin oliş ğoyasidan voz keçadi, Fujimaki esa Saburoning xulqi va xarakteridan hayratga tuşib, uni topadi va qizini unga xotinlikka berişni taklif qiladi hamda Fujimaki yerida yaşaşni taklif qiladi. Tango esa, eʼlon qilingan haydalişga qaramay, öz syuzereniga yordam beriş uçun ketadi.
Taro xotini Kaedening taʼsiri ostida Hidetora va uning xizmatkorlarini bosa boşlaydi. Shut Kyoami, haydalgan öğilni takrorlab, Hidetoraga uning qarorining notöğriligini aytadi. Taroning askarlari va ikki saf örtasidagi töqnaşuvdan söng, Taro otasini klandagi hokimiyatdan rasmiy voz keçiş hujjatini imzolaşga va qon bilan muhrlaşga majbur qiladi. Taroning manfaatlariga xizmat qiluvçi general Ikomaning işontirişlari bilan Hidetora rozi böladi. Hidetora qattiq xörlangan, u Tarони Kaedening qölida öyinçoq bölib qolganlikda ayblaydi, şuning uçun Hidetora ikkinçi qalʼaga ketişga qaror qiladi. Kaede özining kelajakdagi harakatlarining sababini oçib, Taroga qalʼaga qaytganidan xursandligini aytadi, çunki u şu yerda ösgan va Hidetora uning barça qarindoşlarini yöq qilib, qalʼani egallagan.
Ikkinçi qalʼada Jiro, agar Hidetora öz mulozimlaridan voz keçmasa, uni qabul qilişdan boş tortadi. Haqoratlangan Hidetora dalaga ketadi. U yerda öz samuraylari bilan birga oçlikdan azob çekadi, çunki Taro uni haydalgan deb eʼlon qilgan va unga yordam bergan har kimni ölimga hukm qilişni vaʼda qilgan. Hidetora yaqinlaşganda dehqonlar qişloqlarni tark etadi va barça oziq-ovqatni olib ketadi. Hidetora lageriga samuray Tango oziq-ovqat zaxirasi bilan keladi va Saburo otasini Fujimaki yerlarida xursandçilik bilan qabul qilişini xabar qiladi. Hidetora deyarli Saburoning oldiga borişga qaror qiladi, lekin şu paytda uçinçi qalʼa garnizoni Fujimaki tomoniga ötganini bilib qoladi. Xoin general Ikomaning taʼsiri ostida Hidetora uçinçi qalʼaga borişga qaror qiladi. Ikki kişi — Tango töğridan-töğri, shut Kyoami esa kinoya bilan — hukmdorni yana töxtatişga urinadi. Natijada ular dalada ikki özi qoladi.
Hidetora uçinçi qalʼani egallaydi, lekin ertasi kuni uni Taro va Jironing birlaşgan qöşinlari böron bilan oladi. Xoin generallar Ikoma va Oguna duşman oldida darvozalarni oçadi. Hidetoraning barça odamlari halok böladi. Hidetoraning svitasidagi uç ayol öz joniga qasd qiladi, bir neçtasi hujumçilarning öqlaridan hukmdorni öz tanasi bilan yopib halok böladi. Jiroga xizmat qiluvçi general Kuroganye Taroni öldiradi. Hidetora seppuku qilişga qaror qiladi, lekin uning qiliçi sinib qolgan, boşqasi esa qöl ostida yöq. Hidetora aqldan ozadi va yonayotgan qalʼadan heç qanday qarşilikka duç kelmay çiqib ketadi. Askarlar uni öldirişga jurʼat etmaydi va sobiq hukmdorni ketişga ruxsat beradi.
Böron paytida Kyoami va Tango gullarni yiğib, atrofdagi voqelikka deyarli munosabat bildirmayotgan Hidetorani topadi. Ular Hidetorani dehqon kulbasiga olib boradi. Hidetora asta-sekin öziga kela boşlaydi. Kulba egasi — Jironing xotini Sue ning akasi Tsurumaru. Tsurumaru bola bölganida Hidetora uning butun oilasini öldirgan, qalʼasini yoqib yuborgan va uni kör qilişni buyurgan. Tsurumaru buddizmni qabul qilgan bölsa-da, hozirgaça Hidetoraga nisbatan nafrat hissini saqlaydi. Şuning uçun Tsurumaru, heç bölmasa şu tarzda mehmondöstlik körsatiş uçun fleytada çalib beradi. Bu musiqa tovuşlaridan Hidetora huşidan ketadi va butunlay aqlini yöqotadi.
Jiro Taroning qalʼasiga joylaşadi va generallar Ikoma va Ogunani haydaydi, çunki xoinlarning borligi bilan öz obrösini doğlaşni istamaydi. Xonim Kaede Jironi vasvasaga soladi va hiyla bilan uni hozirgi xotini Sueni öldirişga köndiradi.
Hidetora, Tango va Kyoami Sue va Tsurumaruning oila qalʼasi xarobalarida yaşaydi. Tango ötib ketayotgan Ikoma va Ogunani öldiradi. Ikoma ölim oldidan Jiro Taroni öldirganini qiçqiradi, lekin Hidetora aqldan ozgan ekanligi uçun uni öldirmasligini aytadi. Tango yordam oliş uçun Saburoning oldiga borişga qaror qiladi.
Jiro general Kuroganyeni Sueni öldirişga köndirişga urinadi, lekin u rad etadi. Xonim Kaede Kuroganyeni Suening tuzlangan boşini olib kelişni talab qilganda, u ibodatxona loçin haykalini olib keladi va Yaponiyada yaşovçi böri-odamlarning xavfi haqida gapirib, Kaedeni masxara qiladi hamda Jironing qanday qilib uning manipulyatsiyalariga oson tuşişini köradi. Generalning Sueni esa xavf haqida ogohlantiradi.
Sue akasi va xizmatkori bilan qoçib ketadi. Biroq Tsurumaru fleytasini unutganini bilib qoladi. Xizmatkor uni olib keliş uçun qaytişga qaror qiladi va ular oila qalʼasi xarobalarida uçraşişga kelişib oladi.
Saburo qöşini Içimonji klani hududiga kiradi. Saburo Jiroga faqat otasini olib ketişni istaşini va buni qilgaç darhol ketişini aytadi. Şu vaqtda klan çegaralarida Fujimaki va Ayabe qöşinlari paydo böladi. Kaede Jironi uruş boşlaşga undaydi, lekin oldin Saburoni aldab, unga otasini izlaşga ruxsat berişni va tuzoq tayyorlaşni taklif qiladi.
Sue Tsurumaruni qalʼa xarobalarida yolğiz qoldirib, xizmatkorini kutmasdan fleytaga ketadi.
Saburo önta çavandoz bilan birga otasini izlaşga yöl oladi. Jiro uning ortidan arkebuzçilar otryadini jönatadi va Saburoni öldirgan kişiga yaxşi mukofot vaʼda qiladi. Şundan söng u Saburo qöşiniga hujum buyuradi. Jang paytida Jiro öz qalʼasiga Ayabe qöşinlari hujum qilganini biladi. U jang maydonini tark etişni buyuradi. Saburoning öq otuvçilari aniq öqlari bilan duşman askarlarini öradi.
Saburo toşlar orasida çalqança yotgan Hidetorani topadi. Hidetora özini ölgan deb öylaydi va uni qabrdan olmaslikni söraydi. Saburo u bilan gaplaşadi va Hidetoraning aqli qaytadi, u öğlini haydab yuborganidan puşaymon böladi, natijada öğli haq ekanligini tuşunadi. Qayta uçraşgan ota va öğil otda ketişadi. Öq ovozi eşitiladi. Saburo yerga yiqiladi — u öldirilgan. Hidetora öğlini quçoqlab, qayğudan öladi.
Jironing qalʼasi qamalda. Qölida öram bilan samuray keladi, uning içida Sue xonimning boşi bor. General Kuroganye Kaedeni öldiradi va Jiroga muqarrar ölimga tayyorlanişni aytadi, özi ham hukmdori bilan birga ölişga vaʼda beradi. Ayabe qöşinlari hujumga ötadi va qalʼani yoqib yuboradi.
Film quyoş botayotgan fonida Saburo qöşinlarining motam marosimi ötişi va kör Tsurumaruning uzoqda, oila qalʼasi xarobalari örtasida turgan sahnasi bilan yakunlanadi.
4Rollarda
Tatsuya Nakadai — buyuk knyaz Içimonji…
Tatsuya Nakadai — buyuk knyaz Içimonji Hidetora
Akira Terao — knyaz Içimonji Takatora (Taro)
Jinpaçi Nezu — knyaz Içimonji Masatora (Jiro)
Daisuke Ryu — knyaz Içimonji Naotora (Saburo)
Mieko Harada — knyajna Kaede
Yoşiko Miyazaki — knyajna Sue
Hisaşi Igawa — Kuroganye Suri
Pita — shut Kyoami
Masayuki Yui — Xirayama Tango
5Mukofotlar
1985 — AQŞ Milliy tanqidçilar kengaşining ikkita mukofoti: eng yaxşi xorijiy tildagi film, eng yaxşi…

1985 — AQŞ Milliy tanqidçilar kengaşining ikkita mukofoti: eng yaxşi xorijiy tildagi film, eng yaxşi rejissyor (Akira Kurosava)
1985 — San-Sebastyan kinofestivalida OCIC mukofoti (Akira Kurosava)
1986 — eng yaxşi kostyumlar dizayni uçun «Oskar» mukofoti (Emi Vada)
1986 — Norvegiyaning «Amanda» mukofoti eng yaxşi xorijiy film uçun (Akira Kurosava)
1986 — Yaponiya Kino akademiyasining uçta mukofoti: eng yaxşi rassom-dekorator ishi (Yoşiro Muraki, Şinobu Muraki), filmga eng yaxşi musiqa (Toru Takemitsu), maxsus mukofot (Masato Xara)
1986 — «Mainiti»ning uçta mukofoti: eng yaxşi film (Akira Kurosava), eng yaxşi rejissyor (Akira Kurosava), eng yaxşi ikkinçi rejali aktyor (Hisaşi Igava)
1986 — «Bodil» mukofoti (Daniya) eng yaxşi Yevropa filmi uçun (Akira Kurosava)
1986 — «Devid di Donatello» mukofoti xorijiy filmning eng yaxşi rejissurasi uçun (Akira Kurosava)
1986 — Jozef Plato nomidagi mukofot (Belgiya) sanʼatga eng yaxşi hissa uçun
1986 — AQŞ Milliy tanqidçilar jamiyatining ikkita mukofoti: eng yaxşi film, eng yaxşi operator ishi (Takao Saito)
1987 — BAFTA ning ikkita mukofoti: eng yaxşi xorijiy film (Serj Zilberman, Masato Xara, Akira Kurosava), eng yaxşi grim (Sjoxisiro Mede, Tameyuki Aymi, Tixako Naito, Noriko Takemidzava)
6Nominatsiyalar
1986 — «Oskar» mukofotiga uçta nominatsiya: eng yaxşi rassom-dekorator ishi (Yoşiro Muraki, Şinobu Muraki),…

1986 — «Oskar» mukofotiga uçta nominatsiya: eng yaxşi rassom-dekorator ishi (Yoşiro Muraki, Şinobu Muraki), eng yaxşi operator ishi (Takao Saito, Masaharu Ueda, Asakazu Nakai), eng yaxşi rejissura (Akira Kurosava)
1986 — Yaponiya kino akademiyasi mukofotiga törtta nominatsiya: eng yaxşi operator ishi (Takao Saito, Masaharu Ueda), eng yaxşi yoritiş (Takeji Sano), eng yaxşi ovoz (Fumio Yanoguçi, Sotaro Yoşida), eng yaxşi ikkinçi rejali aktyor (Hitoşi Ueki)
1986 — «Sezar» mukofotiga ikkita nominatsiya: eng yaxşi xorijiy film (Akira Kurosava), eng yaxşi poster
1986 — «Oltin globus» mukofotiga eng yaxşi xorijiy film uçun nominatsiya
1986 — «Mustaqil ruh» maxsus mukofotiga nominatsiya
1987 — BAFTA mukofotiga uçta nominatsiya: eng yaxşi operator ishi (Takao Saito, Masaharu Ueda), eng yaxşi kostyumlar dizayni (Emi Vada), eng yaxşi rassom-dekorator ishi (Yoşiro Muraki, Şinobu Muraki), eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy (Akira Kurosava, Hideo Oguni, Masato Ide)
Sidney Lyumet Kurosavadan «Ran» filmida kadrni aynan şunday qurganining sababini söradi. U javob berdi: «Agar kamera bir dyuym çapga örnatilganda, kadrga "Sony" zavodi tuşgan bölar edi, bir dyuym öngga bölsa esa aeroport körinardi: na u, na bu obʼekt filmda qayta yaratilgan XVI asr atmosferasiga mos kelmasdi».
7Kadrlar
3
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Ран (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.