«Ray» — soul musiqaçisi Ray Charles haqida biografik film. U Florida ştatida kambağal dehqon oilasida tuğilgan va yetti yoşida kor bölib qolgan. Qatʼiyatli onasi oğlini özi yol topişga undagan, Ray esa pianino klaviaturasida özining çaqiriqini topgan. 1946-yilda yoş pianinoçi oq tanli kantri guruhiga qöşiladi va şikastlangan közlarini yaşiriş uçun quyoş közoynagi taqaydi.
Filmni Taylor Hackford suratga olgan, ssenariy muallifi — Jimmy White. Boş rolni Jamie Foxx ijro etgan, yordamçi rollarda Kerry Washington, Terrence Howard va Regina King çiqişgan. Janri — biografiya, myuzikl va drama. Işlab çiqarişçisi Bristol Bay Productions, prokatçisi Universal Pictures bölgan; film 2004-yil 29-oktabrda AQŞda çiqqan. Jamie Foxx bu rol uçun «Oscar» mukofotiga sazovor bölgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Jamie Foxx, Kerry Washington, Clifton Powell
Taylor Hackfordrejissyor
Jamie Foxxaktyor
Kerry WashingtonaktyorCPClifton PowellaktyorHLHarry Lennixaktyor
Terrence HowardaktyorLTLarenz Tateaktyor
Richard Schiffaktyor
Regina Kingaktyor
Jimmy Whitessenariy muallifiCACraig Armstrongkompozitor·Ensiklopediyadan
«Ray» (ingl. Ray) — Amerikaning 2004-yilda suratga olingan, soul musiqaçisi Ray Çarlzning 30 yillik hayotiga bağişlangan biografik musiqiy-dramatik filmi. Mustaqil işlab çiqariş studiyasi tomonidan suratga olingan film Teylor Xakford tomonidan rejissyor bilan birgalikda yaratilgan; ssenariyni Jeyms L. Uayt Xakford va Uayt hikoyasi asosida yozgan. Filmda boş rolni Jeyми Foks ijro etgan, ikkinçi darajali rollarda esa Kerri Vaşington, Klifton Pauell, Garri Lennix, Terrens Xovard, Lorenz Teyt, Richard Şiff va Regina King iştirok etgan. Xakford bilan birga filmning prodyuserlari sifatida Styuart Benjamin, Govard Boldvin va Karen Boldvin ham çiqişgan.
Film 2004-yil 29-oktabrda Universal Pictures studiyasi tomonidan namoyiş etilgan. U tanqidçilardan umuman ijobiy şarhlar olgan, ayniqsa Foksning öyini yuqori baholangan.
«Ray» köplab mukofot va nominatsiyalarga sazovor bölgan hamda 77-chi «Oskar» mukofoti marosimida 6 ta nominatsiyada, jumladan eng yaxşi film nominatsiyasida körsatilgan. Film 2 ta «Oskar» mukofotini qölga kiritdi: eng yaxşi erkak roli (Foks) va eng yaxşi ovoz. Foks şuningdek eng yaxşi erkak roli uçun «Golden Globe», BAFTA, AQŞ kino aktyorlari gildiyasi va «Critics' Choice» mukofotlarining sovrindori böldi. U bir xil rol uçun eng yaxşi erkak roli böyiça barça beş asosiy mukofotni olgan ikkinçi aktyor böldi hamda «Golden Globe»ni komediya yoki myuzikl toifasida, drama toifasida emas, qölga kiritgan yagona aktyor böldi.
Çarlz tugallangan filmning namoyişida qatnaşişni rejalaştirgan edi, ammo u 2004-yil 10-iyunda jigar kasalligidan vafot etdi, bu premyeradan 4 oy oldin edi.
3Sujet
1946-yilda yoş pianinoçi Ray Charles Robinson oq tanli kantri guruhiga qöşiladi va yetti yoşida közlari töliq…
1946-yilda yoş pianinoçi Ray Charles Robinson oq tanli kantri guruhiga qöşiladi va yetti yoşida közlari töliq körmay qolganidan söng, şikastlangan közlarini yaşiriş uçun quyoş közoynagi taqadi. Ikki yildan söng u Sietlga boradi, u yerda hali voyaga yetmagan Quincy Jones bilan darhol tanişadi va ular öşandan boşlab mustahkam döstlik boğlaydilar. U tungi klub guruhiga qöşiladi, ammo klub egasi undan jinsiy xizmatlar talab qiladi hamda uning pulini va karyerasini nazorat qiladi. Ekspluatatsiya qilinayotganini payqagan Ray yozuv kompaniyasi bilan şartnoma imzolaydi va guruhni tark etadi. Boksçi Ray Robinson (Ray «Sugar» Robinson) bilan çalkaşmaslik uçun u bundan keyin «Ray Charles» nomi ostida çiqiş qiladi.
Nyu-Yorkda oğir kun keçirib, Ray Atlantic Records kompaniyasidan Ahmet Ertegun bilan tanişadi va uning qöşiği «Messaround» bilan birinçi xitini yozib oladi. Xyustonga qilingan gastrol paytida Ray ruhoniyning qizi Della Bea bilan sevişib qoladi. Qiz va boşqalar Rayning musiqasiga gospelni aralaştirişidan norozi bölişsa-da, u Della bilan uylanadi va «I Got a Woman» hamda «Hallelujah, I Love Her So» qöşiqlari bilan şuhrat qozonişni davom ettiradi. Ulkan muvaffaqiyatga qaramay, u şkafdagi skeletlarini bostirişga urinib — bolaligida uning köz öngida kenja akasi Jorj çökib ketgan edi — gastrol paytida ilk bor geroinni sinab köradi.
Ray va Della töy ötkazadilar va oila quradilar. Homilador Della Rayning dori-darmonlar solingan dorixonaçasini topadi va undan ularni qabul qilişni töxtatişni talab qiladi. Birinçi farzand tuğilganidan keyin ular yaraşadilar, ammo Rayning qöşiqçi Meri Enn Fisher bilan munosabati boşlanadi. 1956-yilda, Rayning maşhurligi ösayotgan paytda, u qöllab-quvvatlaş uçun «The Raelettes» uçligini yollaydi va darhol yakkaxon ijroçi Marjy Hendriksga oşiq böladi. Ular munosabat boşlaydilar, raşkçi Meri Enn esa Rayning avtomobili old oynasini sindirib, şov-şuv bilan ketib qoladi.
Bir neça yil ötib, Rayning guruhi çiqişni muddatidan oldin tugatganda va klub egasi ularni qolgan vaqt davomida ijro etişni talab qilganda, Ray darhol «Whatʼd I Say» ni ijro etadi. 1950-yillarda uning maşhurligi oşadi va u oilasi bilan Los-Anjelesga köçib ötadi, ammo geroin isteʼmol qilişda davom etadi, bu esa uning Della va Marjy bilan munosabatlarini keskinlaştiradi. 1960-yilda u ABC Records bilan foydaliroq şartnoma imzolaydi, bunda öz master-lentalariga egalik huquqini saqlab qoladi.
Ray musiqasi bilan tajriba ötkazişda davom etadi va «Georgia on My Mind» kabi xitlarni yozadi. Marjy homilador ekanini eʼlon qiladi va Ray homiladorlikni tugatişni talab qilganda ularning munosabatlari tugaydi. U Marjyning yakkaxon ijrosi bilan «Hit the Road Jack» qöşiğini yozadi, Marjy esa yangi qozonilgan eʼtiroflardan foydalanib yakkaxon karyerasini boşlaydi, Ray esa geroinga qaramlik bilan kuraşadi.
1961-yilda Ray Gruziyaning Ogasta şahrida konsertidan oldin fuqarolik huquqlari uçun namoyişçilar bilan uçraşadi. U alohida maydonda çiqiş qilişni istamay, konsertni bekor qiladi va unga bundan buyon Gruziyada çiqiş qiliş taqiqlanadi. Indianapolisdagi konsert paytida u qora tanli va oq tanli tomoşabinlarga sahnada birga raqsga tuşişga ruxsat bergandan söng, mehmonxonadagi xonasida politsiya tintuv ötkazadi. Della uçun dahşatli bölgan holda, geroin saqlagani uçun hibsga olinganligi jamoatçilikka maʼlum böladi, ammo yozuv kompaniyasi ayblovlari olib taşlanadi.
Sent-Luisda Ray «I Canʼt Stop Loving You» qöşiğini kantri uslubida ijro etadi va eʼlonçi Jo Adams tomonidan hayratga tuşadi, u uning gastroliga qöşiladi. Ray oilasi bilan Beverly Hillsga köçib ötadi va Marjy geroin dozasini oşirib yuborişdan vafot etganini biladi. Yangi menejer Jo Adams Rayning guruhini «isloh qiladi», Ray esa uzoq yillik dösti va menejeri Jeff Brownni öğirlikda ayblab işdan böşatadi.
1965-yilda Ray Monrealdagi konsertdan qaytayotganda yana geroin saqlagani uçun hibsga olinadi. Della unga bu odatdan voz keçişni iltimos qiladi, Rayni esa geroinga qaramlikdan reabilitatsiyaga yuborişadi. Abstinensiya paytida yorqin dahşatli tuşlar körib azoblangan Ray doktor Xaker bilan şaxmat öynaşni örganadi, Xaker esa unga advokati sudya bilan kelişib, agar u reabilitatsiya muammosini hal qilsa va muntazam narkotik testlaridan ötişga rozi bölsa, Bostonda sinov muddatiga kelişilganini tuşuntiradi.
1979-yilga kelib Ray geroindan butunlay voz keçadi va Gruziya ştatidan rasmiy uzr söraydi, ştat esa «Georgia On My Mind» ni ştatning rasmiy qöşiği deb eʼlon qiladi. Ray 2004-yildagi vafotigaça dunyoga maşhur sanʼatkor sifatida uzoq va muvaffaqiyatli karyerasini davom ettiradi.
4Yaratiliş tarixi
Teylor Xakford Ray Çarlz haqidagi film huquqlarini hali 1987-yilda sotib olgan edi. Köp yillar davomida…
Teylor Xakford Ray Çarlz haqidagi film huquqlarini hali 1987-yilda sotib olgan edi. Köp yillar davomida Teylor Xakford işlab çiqarişni moliyalaştirişga rozi böladigan studiyani topa olmadi. Nihoyat, bir neça muvaffaqiyatli kino loyihalaridan söng rejissyor bu loyihani mustaqil film sifatida amalga oşira oldi. Operator Pavel Edelman, Ray Çarlzning katta muxlisi, suratga oliş boşlanişidan bir yil oldin loyihaga qöşilgan birinçi kinogruh aʼzosi böldi.
Jeyми Foksning iltimosiga köra, uning uçun ssenariy Brayl alifbosida çop etildi. Körmas odamni yaxşiroq ijro etiş uçun aktyor Jeyми Foks Los-Anjelesdagi Brayl institutida körmaslar uçun maşğulotlarda qatnaşdi. Bundan taşqari, Foks filmda uni iloji boriça aniq tasvirlaş maqsadida Ray Çarlzni çuqur örgandi. Şuningdek, film suratga olinayotgan vaqtda u butun surat kuni davomida uni haqiqatan ham kör qiladigan maxsus grim taqib yurdi.
Jeyми Foks barça musiqiy epizodlarda pianinoni özi çalgan.
Filmning yakuniy kadrlarida Ray Çarlzning özi paydo böladi.
Ray Çarlz 2004-yil 10-iyunda jigar yetişmovçiligidan vafot etdi — suratga oliş tugaganidan köp ötmay, biroq u filmning dastlabki versiyasini ulgurib kördi. Dastlab film «Mening yuragimni ozod qil: Ray Çarlz hikoyasi» deb nomlangan edi, ammo Ray Çarlz vafotidan keyin filmni şunçaki «Ray» deb ataşga qaror qilindi.
Filmning rejissyor versiyasining hajmi 178 daqiqa.
«Universal» studiyasi filmga faqat film töliq tayyor bölgandan keyingina tarqatuvçi sifatida qöşildi. Bunga qisman sabab studiya rahbarlaridan biri Ray Çarlzning muxlisi bölgani va yoşligida uning konsertlariga Gollivudga avtostop bilan tez-tez borgani böldi.
Filmning hamprodyuseri Ray Çarlzning ikkinçi nikohidagi öğli — Della Beatris Govard Robinsondan bölgan Ray Çarlz Robinson-kiçik.
5Tanqid
Şarhlar agregatori Rotten Tomatoes maʼlumotlariga köra, filmning reytingi 204 ta şarh asosida 79 % ni taşkil…
Şarhlar agregatori Rotten Tomatoes maʼlumotlariga köra, filmning reytingi 204 ta şarh asosida 79 % ni taşkil etadi, örtaça baho esa 10 balldan 7,2 ni taşkil qiladi. Saytdagi tanqidçilar konsensusi şunday deydi: «Buyuk musiqaçining yutuqlari va zaif tomonlarining hayajonli va jonli portreti, «Ray» Jeyми Foksning Ray Çarlz rolidagi ajoyib öyini tufayli uşlab turiladi».
Metacritic saytida filmning 40 ta tanqidçi şarhi asosida örtaça bali 100 balldan 73 ni taşkil etadi, bu «umuman ijobiy» degan maʼnoni anglatadi. CinemaScore söragan tomoşabinlar filmga kamdan-kam uçraydigan «A+» bahosini berdilar.
Chicago Sun-Times gazetasining muallifi Rojer Ebert yozdi: «Film heç bölmaganda musiqasi va uni ijro etuvçi Jeyми Foks uçun körişga arziydi. Uning çuqurroq mavzularga murojaat qilişi va bizga insonning özi haqida tasavvur berişi filmni öziga xos qiladi». Ebert filmga 4 balldan 4 ball qöydi.
6Musiqa
«Hit The Road Jack» — bu kompozitsiyadagi ayol partiyasini Rayning şerigi va bolasining onasi Marjy Hendriks…
«Hit The Road Jack» — bu kompozitsiyadagi ayol partiyasini Rayning şerigi va bolasining onasi Marjy Hendriks ijro etgan.
«Unçain My Heart» — bu qöşiqni keyinçalik Joe Cocker qayta ijro etdi. Kompozitsiyani Bobby Sharp yozgan va Ray uni 1961-yilda yozib olgan.
«Mess Around» — G tonallikda, birinçi urinişdanoq stride uslubida. Asl nusxa D# tonallikda yozilgan.
«I Got a Woman» — köplab ijroçilar qayta ijro etgan qöşiq. Ray uni hayotining ayoli — xotini Biʼga bağişlagan. Bu asar bahs-munozaralarga va amerikalik dindorlarning noroziligiga sabab bölgan.
«Whatʼd I Say» — konsertlardan birida improvizatsiya paytida paydo bölgan qöşiq. «Rolling Stone» jurnalining «Barça davrlarning 500 ta eng buyuk qöşiği» röyxatida 10-örinni egallaydi. Uning kaver-versiyalarini Johnny Cash, June Carter, Etta James, Jerry Lee Lewis, Elvis Presley, Tony Sheridan, «The Beatles», «Bill Haley & His Comets» va Roy Orbison yozgan.
«Georgia On My Mind» — hozirgi Gruziya ştatining madhiyasi.
7Kadrlar
3
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Рэй (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.