RBG

RBG AQŞ Oliy sudi sudyasi Ruth Bader Ginsburgning bir neça ön yilliklarga çözilgan faoliyatini, uning qanday qilib huquqiy meros qoldirgan holda pop-madaniyat ikoniga aylanganini hikoya qiladi. Film Ginsburgning tuğilgan joyi Nyu-York ştatining Bruklin şahridan boşlab, kollejdagi taʼlimi va keyingi huquqşunoslik professori sifatidagi faoliyati, Prezident Jimmy Carter tomonidan federal sudyalik lavozimiga tayinlanişi va nihoyat Prezident Bill Clinton tomonidan Oliy sudga tayinlanişigaça bölgan hayotini biografik tarzda aks ettiradi.

Ruth Bader Bruklinda, birinçi avlod amerikalik yahudiy oilasida tuğildi. U Cornell universitetida bakalavr darajasini oldi, u yerda turmuş örtoği Martin Ginsburg bilan tanişdi; ular Martin 2010-yilda vafot etguniga qadar birga yaşaşdi. Ruth Harvard huquq maktabiga öqişga kirdi, keyin esa Martin Nyu-York şahrining muvaffaqiyatli soliq advokati sifatida faoliyat boşlagani uçun Columbia huquq maktabiga ötdi. Columbiani tugatgandan söng, Ginsburg Rutgers huquq maktabida va Columbia huquq maktabida huquqşunoslik professori böldi.

Ruth Bader Ginsburg AQŞ Oliy sudida gender kamsitilişiga oid oltita işdan beştasini muvaffaqiyatli himoya qildi. U gender asosidagi noxolislikka duç kelgan erkaklar va ayollarning manfaatlarini himoya qildi: uning vakili bölgan daʼvogarlar orasida AQŞ Havo kuçlarida uy-joy kamsitilişiga uçragan ayol Şarron Frontiero va ijtimoiy suğurta nafaqalari faqat yolğiz onalarga tölanadigani uçun nafaqadan mahrum qilingan yolğiz ota ham bor edi. Ginsburg bu işlarni 1970-yillarda olib bordi; öşa paytda AQŞ jamiyatida gender kamsitilişi keng tarqalgan edi va faqat erkaklardan iborat Oliy sud ayollarga nisbatan noxolislik daʼvolariga odatda şubha bilan qarardi.

Prezident Jimmy Carter tomonidan nomzod qilib körsatilgaç, Ginsburg 1980-yil 18-iyunda AQŞ Apellyatsiya sudining Kolumbiya okrugi böyiça sudiga tasdiqlandi. Uning apellyatsiya sudidagi xizmati 1993-yil 9-avgustda tugadi va 1993-yil 10-avgustda u AQŞ Oliy sudining sudyasi sifatida qasamyod qildi; şu tariqa u öşa paytgaça tayinlangan ikkinçi ayol sudya böldi. Senatdagi tasdiqlaş tinglovlarida abort va kamsitiş masalalari böyiça oçiqça javob bergaç, Ginsburg 96 ga 3 ovoz bilan tasdiqlandi. Prezident Clinton buni öşa davrning partiyaviy siyosiy muhiti, hozirgi kundagi vaziyatni hisobga olganda ham hayratlanarli deb taʼkidlaydi.

Filmda feminizm ikoni Gloria Steinem va NPR muxbiri Nina Totenbergning Ginsburgning ayollar huquqlariga bağişlangan yölboşçilik faoliyati haqidagi intervyulari keltirilgan. Oliy sudga kelib tuşgan muhim işlar orasida, 1996-yildagi qaror — ilgari faqat erkaklar öqiydigan Virginia harbiy instituti (VMI) ga ayol kursantlarning qabul qilinişiga ruxsat bergan qaror batafsil muhokama qilinadi. Bir neçta VMIning ayol bitiruvçilari bu qarorning ular uçun şaxsan va ayollar huquqlari uçun kuraşda nega muhimligini tuşuntirib berişadi.

Film, şuningdek, Ginsburgning keksalik davridagi pop-madaniyat ikoni maqomini ham aks ettiradi; bu 2015-yilda Şana Knizhnik va Irin Carmon tomonidan yozilgan "Notorious R.B.G.: The Life and Times of Ruth Bader Ginsburg" kitobining naşr etilişidan boşlanadi. Knizhnik va Carmon, şuningdek, katta auditoriyani jalb qilgan va futbolkalar va qahva kružkalari kabi mahsulotlarga sabab bölgan "Notorious R.B.G." Tumblr sahifasini ham yaratişdi. Bu laqab rep-ijroçi Notorious B.I.G. nomidagi "Notorious" unvonidan ilhomlangan. Ginsburg bu laqabni xuşçaqçaqlik bilan qabul qiladi va özida rep-ijroçi bilan köp öxşaşlik borligini aytadi: ikkalasi ham Bruklinda tuğilgan.

Ginsburgning nevarasi, filmda iştirok etadi, Harvard huquq maktabining bitiruvçisi. U öz sinfidagi jinslar nisbati 50/50 (erkak/ayol) bölganini taʼkidlaydi; Ruth Harvard huquq maktabida öqigan paytda, taxminan 560 nafarlik sinfda atigi töqqiz nafar ayol talaba bölgan.

Filmda Martin Ginsburgning serharakat, quvnoq xarakteri Ruthning köproq bosiq, vazmin tabiati bilan taqqoslanadi. Ruthning farzandlari onalarining buyuk advokat ekanini, lekin juda yomon oşpaz ekanini taʼkidlaşadi. Martin esa xotiniga huquqiy masalalar böyiça fikr bildirişdan özini tiyganini aytadi, Ruth esa farzandlari uning oşpazlik mahoratsizligidan şikoyat qilgaç, ovqat pişirişni töxtatgan.

Film odatda bosiq Ginsburgning öynoqi tomonini ham körsatadi. U qattiqqöl konservativ sudya Antonin Scalia bilan xuşçaqçaq suhbatlaşadi va ikkalasining operaga bölgan muhabbati ular örtasidagi kam sonli umumiy jihatlardan biri ekanini tan oladi. Şuningdek, u 2016-yilda "La fille du régiment" operasida kiçik rol ijro etgan.

Bir neçta şarhlovçilar Ginsburgning saylov kampaniyasi davomida Trump haqida qilgan qoralovçi izohlarini tanqid qiladi; ularning fikriça, bu izohlar uni Trump maʼmuriyatiga oid Oliy sud işlarida sudyalik xolisligi haqidagi daʼvolarga nisbatan zaif qildi. (Ginsburg öz izohlari uçun uzr söradi, senator Orrin Hatç esa bu kuçli huquqşunos olimga vaqti-vaqti bilan xato qilişga haqqi borligini aytadi.) Filmda Ginsburg faoliyati davomida Oliy sudning çapga va öngga siljişlari körsatiladi. Sud konservativ yönalişga oğgani sari, Ginsburgning köpçilik fikridan ajralgan — dissentlari tobora tez-tez va kuçliroq bölib bormoqda.

Ginsburg oltmişdan oşgan yoşda va içak hamda oşqozon osti bezi saratonini yengib ötgan bölsa-da, keçqurunlari çarçamay işlaydi va köpinça bir neça soatgina uxlaydi. Şuningdek, u şaxsiy murabbiy bilan sport zalida maşq qilayotgani körsatiladi. Oliy sudda qança vaqt qolişni rejalaştirayotgani söralganda, Ginsburg huquqşunoslik bilan şuğullaniş davomida töplangan butun hayotiy tajribasi va yaxlitligi bilan öziga topşirilgan işlarni hal qila olgunça qolişini javob beradi.

Rejissyorlar Julie Cohen va Betsy West ilgari Ginsburg bilan boğliq loyihalarda işlagan edi va 2015-yilda faqat uning hayotiga bağişlangan hujjatli film yaratişga qaror qilişdi. 2016-yilda ikkalasi Ginsburgni turli uçraşuv va nutqlarida, jumladan Çikagoda va Vaşingtonda, jami 20 soat davomida kuzatib bordi, 2017-yilda esa yuzma-yuz intervyu ötkazdi.

RBG 2018-yil 4-mayda çeklangan prokatni boşladi va birinçi dam oliş kunlari 34 ta kinoteatrdan 577 153 dollar yiğdi, bu bir zalga örtaça 16 975 dollarni taşkil etdi. Ikkinçi haftada film 179 ta kinoteatrga kengaydi, dam oliş kunlari 1,2 million dollar topib, prokat reytingida 10-örinni egalladi. Uçinçi haftada 375 ta kinoteatrda namoyiş etilgan film dam oliş kunlari 1,3 million dollar yiğdi va 12-örinni egalladi, törtinçi dam oliş kunlari esa 1,1 million dollar bilan yana 10-öringa çiqdi. Film dunyo böyiça jami 14,4 million dollar yiğdi va 2018-yilning eng köp daromad keltirgan mustaqil filmlaridan biriga aylandi.

Ginsburg 2020-yil sentabrida vafot etganidan söng, hujjatli film va uning "On the Basis of Sex" biografik filmi 1000 ta kinoteatrda qayta namoyiş etilişi eʼlon qilindi, prokatdan tuşgan daromad esa American Civil Liberties Union Foundation taşkilotiga xayriya qilinişi aytildi.

Rotten Tomatoes şarhlar yiğiş saytida film 178 ta şarhga asoslangan 93% maʼqullaş reytingiga ega, örtaça baho esa 7,4/10. Saytning umumiy xulosasi şunday: "RBG Oliy sud sudyasi Ruth Bader Ginsburgni yoqtiradigan tomoşabinlarga vaʼz öqiyotgandek bölişi mumkin, lekin buni samarali tarzda amalga oşiradi." Metacritic saytida film 32 ta tanqidçining şarhlariga asoslangan, 100 ballik şkalada 71 ballik örtaça vaznli ball oldi, bu "umuman ijobiy şarhlar" degan maʼnoni anglatadi.

The New York Times gazetasining muharriri A. O. Scott şunday yozgan: "Filmning yondaşuvi yengil, ruhi esa kötarinki, lekin uning jiddiyligi yoki ehtirosi şubhasiz. Bu fazilatlar sudya Ginsburgning eng abadiy merosi bölişi mumkin bölgan dissentlarda kuçli aks-sado beradi va RBG, avvalo, uning ovoziga bağişlangan ehtiromdir." The Hollywood Reporter uçun şarh yozgan Leslie Felperin şunday deydi: "...RBG haqida çuqur tinçlantiruvçi nimadir bor. Bu hujjatli film, xuddi öz qahramoni — Oliy sud sudyasi Ruth Bader Ginsburg kabi, juda vazmin, odobli, yuqori darajada aqlli, puxta va bir oz işonçli darajada zerikarli."

RogerEbert.com saytidan Sheila ÖMalley tanqidiyroq yozgan: "Cohen va Westning yondaşuvi şunçalik maqtovga töla ekanki, hujjatli film sirtdan qaraganda aziz-avliyolar haqidagi tarixga aylanib qoladi." Şunga öxşaş tarzda, The Stanford Review naşridan Amir Abou-Jaoude şunday yozgan: "Hujjatli film ayollar huquqlari uçun kuraşçiga bağişlangan ehtirom emas, balki örta maktab kitobiy hisobotiga öxşaydi. Unda asosiy faktlar bor, lekin Ginsburgning huquqiy ishi, hayoti yoki merosi haqida heç qanday çuqur tuşunça berilmagan."