Red Square

1918-yil. Butunrossiya Qizil Armiyani şakllantiriş kollegiyasi komissari Dmitriy Amelin pozitsiyalarni öz xohişi bilan tark etgan 38-grenadyor polkiga yuboriladi, u yerda askarlarni Qizil Armiyaga qöşilişga işontirişi kerak. Amelin askarlarning duşmanligi va tuşunmovçiligini yengişga qiynalmay erişadi emas, balki anarxist tarğibotçi matros Volodya Koltsov bilan til topişadi va jangovar ofitser podporuçik Nikolay Kutasov yordamida polkni qarşi turişga qodir jangovar qismga aylantiradi. 1918-yil 23-fevralda Petrograd atrofida polk ustun duşman kuçlari bilan jangga kirişadi va ğalaba bilan çiqadi. Kutasov komissarga harbiy sanʼat asoslarini amalda örgatadi. Amelin, Kutasov va Kutasovning xotini Natasha örtasida döstona munosabatlar örnatiladi.

Jangdan keyin polk töliq tarkibda Qizil Armiyaga qöşiladi — faqat Kutasovdan taşqari. U Sovet hokimiyatiga qarşi emas, lekin fuqarolik birodarkuşlik uruşini oldindan köradi va unda qatnaşişni istamaydi. Biroz vaqt ötgaç, Kutasov Moskvada, Qizil maydonda bölib, u yerda Lenin iştirokida yangi şakllangan Qizil Armiya qismlari qasamyod qiladi. Körgan manzarasidan taʼsirlanib, Kutasov qarorini özgartiradi.

1919-yil. Amelin hozir qizil qömondon Kutasov boşqarayotgan diviziyaga komissar etib tayinlanadi. Hal qiluvçi hujum tayyorlanmoqda, unda Kutasov diviziyasiga muhim rol ajratilgan. Old zarbaga yetarli kuçga ega bölmagan Kutasov öz sektorida aldamçi manevr rejalaştiradi: zirhli poezd bilan kuçaytirilgan kiçik, ammo işonçli bölinma hujumga taqlid qilişi va oq qöşinlarni iloji boriça uzoqroq öziga jalb etişi kerak. Diviziyaning asosiy kuçlari şu vaqt içida boşqa joyda hujum qiladi. Soxta hujum uçun möljallangan batalonda Ayovsiz Proletar polkining köplab sobiq 38-polk jangçilari xizmat qiladi, ular 1918-yildan Amelin va Kutasovga taniş. Zirhli poezdni Volodya Koltsov boşqaradi; umumiy ish uçun u anarxistik eʼtiqodlaridan vaqtinça voz keçgan. Etik ziddiyat yuzaga keladi: kasbiy harbiy Kutasov taniş odamlarni aniq ölimga yuborişdan ikkilanmaydi, natijada boşqa köplab jangçilar hayotini saqlab qoliş uçun. Amelin esa bunday qaroring oqilonaligini tuşunib, uni özi uçun faqat bitta yöl bilan oqlay oladi: u özi mahkum batalon bilan birga ketadi. Kutasov xulosa qiladi: «Mana, sen mendan yaxşiroq ekanligingni isbot qilding… ketasan, hayotingni berasan. Mening kasbim esa begona hayotlarni beriş. Sença, bu osonroqmi?»

Natasha Kutasova tasodifan operatsiya rejasini bilib qoladi va eriga keskin qarşi çiqadi.

Kutasovning rejasi töliq amalga oşadi, diviziya vazifani minimal yöqotişlar evaziga bajaradi. Çalğitiş manevrini bajargan otryaddan faqat Amelin tirik qoladi: uni oğir kontuziya olgan holda jangçilar orqaga olib ötişga ulguradi.

Filmning epilogida general-polkovnik Kutasov Qizil maydonga keladi, u yerda Kreml devoriga Amelinning kuli devorga örnatilgan. Uning vafot etgan sanasi — 1941-yil 2-avgust.

Stanislav Lyubşin — komissar Dmitriy Sergeyeviç Amelin

Vyaçeslav Şaleviç — podporuçik Nikolay Pavloviç Kutasov, 1919-yilda — naçdiv

Valentina Malyavina — Natalya Gavrilovna, Kutasovning xotini

Sergey Nikonenko — matros-anarxist Volodya Koltsov, 1919-yilda — zirhli poezd komandiri

Uno Loyt — estoniyalik askar Uno Parts

Pavel Kormunin — belorus pulemyotçisi Karpuşonok

Viktor Şulgin — Kamişov, 1919-yilda — polk komandiri

38-grenadyor polkining askarlari:

Viktor Lakirev

Igor Surovtsev — Myasoedov

Aleksey Smirnov

Stanislav Mixin

Vladimir Protasenko

P. Trifonov

Aleksandr Kaydanovskiy — «Kaşçey»

Sergey Yakovlev — V. I. Lenin

Aleksandr Kutepov — Ya. M. Sverdlov

Roman Xomyatov — armiya qömondoni

Dmitriy Masanov — diviziya ştabi boşliği

Nikolay Parfyonov — armiya siyosiy bölimi boşliği

Valeriy Babyatinskiy — esaul Fortunatov

Pavel Timçenko — epizod

Vladimir Smirnov — epizod

Yuriy Kireev — komandir

Ivan Kosix — epizod

Nikolay Karaçentsov — epizod (titrlarda N. Karaçentsev deb körsatilgan)

Igor Bezyaev — temir yöl stansiyasi boşliği

Vyaçeslav Gostinskiy — gauptman

Aleksandr Titov — epizod

Boş rejissyor — Vasiliy Ordinskiy

Ssenariy mualliflari — Yuliy Dunskiy, Valeriy Frid

Boş operatorlar — Valentin Jeleznyakov, Boris Travkin

Boş rassom — Leonid Platov

Kompozitor — Veniamin Basner

Film epilogdan taşqari qora-oq, epilog esa rangli suratga olingan.

"V put', v put', konçen den' zabav" qöşiği uçun K. N. Podrevskiy sheʼrining biroz özgartirilgan qismi işlatilgan; u köplab maşhur qöşiq va romanslar muallifi («Dorogoy dlinnoyu» ham şular jumlasidan). Ilgari bu sheʼrga B. Prozorovskiy musiqa yozgan, qöşiq «Filiber» nomi bilan maşhur.