«Pomni imya svoyo» (pol. Zapamiętaj imię swoje) — sovet-pol töliqmetrajli harbiy-dramatik badiiy film, rejissyor Sergey Kolosov, 1974-yilda «Mosfilm» (SSSR) va «Illyuzion» (PXR) kinostudiyalari hamkorligida suratga olingan. Pol prokatida film subtitrlar bilan namoyiş etilgan, pol aktyorlarining nutqi tarjimonning ovozi bilan bosib qöyilmagan.
Filmda boş qahramon rolini RSFSR xalq artisti Lyudmila Kasatkina ijro etgan, u rejissyor Sergey Kolosovning xotini.
Voqealar Ikkinçi jahon uruşi davrida va uning tugagandan keyin röy beradi. Kinokartina asosiga nemis faşistlar Germaniyasining Osvensim konslagerining sovet mahbusasi bölgan haqiqiy dramatik hikoya qöyilgan; u yerda u öğlidan ajratilgan va uni yigirma yildan keyingina topgan.
1Rollarda
Lyudmila Kasatkina, Tadeusz Borowski, Lyudmila Ivanova
2Syujet
1941-yil 22-iyunda, nemis faşistlar Germaniyasining SSSRga hujum qilgan kunida, Belorussiya aholisi Zina…
1941-yil 22-iyunda, nemis faşistlar Germaniyasining SSSRga hujum qilgan kunida, Belorussiya aholisi Zina Vorobyova öğil tuğadi — Gena. 1944-yilda ona va öğil Polşa hududidagi okkupatsiya qilingan Osvensim nemis konslageriga tuşib qolişadi; u yerda karantindan keyin ularni turli barakalarga joylaştirişadi, lekin Zina imkon topganda doim Genaning oldiga borib, uni ovqatlantirib turadi. Uluğ Vatan uruşi oxirida, Qizil Armiyaning Belorussiya "Bagration" hujum operatsiyasi davomidagi yurişi paytida, Zina "Ölim yurişi"ga tuşadi va lagerni tark etayotib, öğli joylaşgan barakaning mixlab taşlanganini dahşat bilan köradi — nemis faşistlari bolalarni öldirmoqçi bölganligi ayon.
Keyin, boşqa repatriantlar bilan poyezdda ketayotganda, Zina tasodifan uçratgan erining sobiq hamkasbidan uning uruşning birinçi kunida halok bölganini bilib oladi va zarbdan közi ojiz bölib qoladi. U zörğa tuzalib, Leningradda joylaşadi va u yerda televizor işlab çiqaradigan zavodning sifat laboratoriyasida işlay boşlaydi, lekin öğli Genani topiş urinişlarini töxtatmaydi, çunki u öğli tirik deb işonadi — hali kasalxonada yotganida u Gena joylaşgan barakadan hamşira Nadejda bilan uçraşib, bolalar-mahbuslarni lager xodimlari çekiniş vaqtida taşlab ketgani ehtimolligini eşitgan. Uruşdan keyin Polşadagi Osvensim muzeyi sobiq lager mahbuslarining yöqolgan bolalarini topişda faol yordam berayotgani haqida eşitib, u öşa yerga doimiy sörovlar yuboradi. Bir kuni u televizorda Osvensim haqidagi, ozod etilgandan keyin sovet askarlari tomonidan suratga olingan kinohronikani köradi va ozod qilingan bolalar orasida Genani taniydi.
Parallel ravişda körsatiladiki, Gena haqiqatan ham tirik. Uruşdan keyin u va boşqa daʼvogarsiz bolalar vaqtinçalik boşpanaga tuşadi; u yerda unga Osvensimning sobiq mahbusasi, polyak ayoli Galina Truşçinskaya qiziqiş bildiradi. Şu paytgaça Gena rus tilida gapirmaydi, faqat polyak va nemis tillarida gapiradi va özini frantsuz deb hisoblaydi (öz ismini u polyakça Genek deb özgartiradi). Maʼlum vaqt ötgaç Galina Genani farzandlikka oladi va endi uning ismi Eugeniusz Truşçinskiy böladi. Yillar ötadi, ulğayib Eugeniusz dengiz kapitani böladi. Bir kuni u qiz dösti bilan Osvensim muzeyiga ekskursiyaga keladi va Zina körgan öşa kinohronikani tomoşa qilayotganda, kadrda özini körib, katta zarbga tuşadi. Muzey direktori uni öz oldiga çaqiradi va lager raqamini bilib, unga Zinaidaning sörovi haqida xabar beradi. Içki qarama-qarşiliklarga qaramay, Eugeniusz Leningradga keladi va tuğilgan onasi bilan uçraşadi, lekin maʼlum vaqt ötgaç ketib qoladi, çunki Polşada endi uning öz hayoti bor.
3Rollarda
Lyudmila Kasatkina — Zinaida Grigoryevna…

Lyudmila Kasatkina — Zinaida Grigoryevna Vorobyova
Lyudmila Ivanova — Nadejda
Tadeuş Borovskiy — Eugeniusz Truşçinskiy (Gennadiy Pavloviç Vorobyov)
Slava Astakhov — bolaligidagi Gena Vorobyov
Ryşard Khanin — Galina Truşçinskaya
Liliya Davidoviç — Mariya Gubareviç
Vladimir Ivaşov — mayor
Leon Nemçik — Pyotrovskiy, kema kapitani
Pavel Vinnik — sovet soqçisi
Elena Volskaya — enagа
Helena Ivlieva — Nina Petruxina
Danuta Stolyarska — Natalya
Lyubov Sokolova — poçtaçi
Valentina Telegina — tuğruqxonadagi enagа
Vera Titova — Zinaidaning hamkasbi
Viktor Şulgin — Pyotr Fyodoroviç
Elena Çuxray — Oksana
Stanislav Yaskeviç — Tadeuş Şimanskiy, Osvensim muzeyi direktori
Boris Kordunov — oftalmolog şifokor
Aleksey Kozhevnikov — epizod (titrlarda yöq)
Yana Poplavskaya — epizod (kesib taşlangan)
Dieter Knust — Yozef Mengele
Andjey Krasitskiy — bolalarni olib ketiş sahnasidagi esesovçi-1
Sylvester Pşedvoevskiy — bolalarni olib ketiş sahnasidagi esesovçi-2
Anna Yaraçuvna — likopçani yalab turgan mahbusa
Yadviga Boryta — Zinaidaga panjara oldida jasadni körsatgan mahbusa
Anna Vesolovskaya — Osvensimdagi nazoratçi ayol
Konstantsiya Tuleviç — ayollar barakasining oqsoqoli
Aleksey Kolosov — nemis askari, junli dubulğada (titrlarda yöq)
4Suratga oliş guruhi
Rejissyor: Sergey…
Rejissyor: Sergey Kolosov
Ssenariy mualliflari: Ernest Brill, Sergey Kolosov, Yanuş Krasinskiy
Boş operator: Boguslav Lyambax
Boş rassom: Mixail Kartaşov
Kompozitor: Andjey Koszynskiy
Tovuş operatori: Vladimir Kraçkovskiy
Kostyumlar: Edit Priede, Izabella Konajevska
Montaj: Galina Spirina
5Işlab çiqariş
Boş rolni ijro etiş uçun aktyorsa Lyudmila Kasatkina işonçli bölişi maqsadida erini, rejissyor Sergey…
Boş rolni ijro etiş uçun aktyorsa Lyudmila Kasatkina işonçli bölişi maqsadida erini, rejissyor Sergey Kolosovni bilmagan holda, qattiq parhezga ötirgan: faqat limon va asal qöşilgan çoy içgan. Natijada u ön ikki kilogramm ozgan va suratga oliş paytida oçlikdan bir neça marta huşidan ketgan.
6Haqiqiy hikoya
Film Osvensim mahbusi Gennadiy Muravyovning biografiyasiga asoslangan, lekin jiddiy farqlar bilan. Gennadiy…
Film Osvensim mahbusi Gennadiy Muravyovning biografiyasiga asoslangan, lekin jiddiy farqlar bilan. Gennadiy Germaniyaning SSSRga hujumidan beş oy oldin Vitebsk yaqinidagi Novka qişloğida Zinaida va Pavel Muravyovlar oilasida tuğilgan. Uning otasi safarbar qilinib frontga ketgan va 1945-yil 9-aprelda Kyonigsberg yaqinidagi jangda halok bölgan. Gennadiy va Zinaida dastlab örmonda yaşirinib yurişgan, lekin 1943-yilda nemislar tomonidan qölga olinib, qişloq aholisi partizanlarga yordam berişda ayblangani sababli Vitebsk qamoqxonasida yarim yil ötkazişgan.
1943-yil 19-sentabrda ikkalasi Osvensimga yetib kelişgan; bir oylik karantindan keyin ularni turli barakalarga joylaştirişgan. Zinaidaning raqami 62105, Gennadiyning raqami 149850 bölgan. Zinaida ularning ajratilişini sezib, doimo Gennadiyga töliq ismini takrorlagan, unutmasligi uçun, lekin bunga erişiş mumkin emasligini tuşunib, şu bilan birga lager raqamini — 149850 ni ham yodlatgan. Uning harakatlariga qaramay, Gennadiy faqat ismini esida saqlab qolgan. 1945-yil yanvarda Zinaida "Ölim yurişi"ga tuşib, Bergen-Belsenga deportatsiya qilingan va u yerda 1945-yil aprelda ozod etilgunga qadar yaşab qolgan.
Gennadiy ozod etilgandan keyin boşqa tirik qolgan bolalar qatorida Xarburtovitsdagi profilaktoriyga, keyin esa Buça şahridagi bolalar uyiga tuşgan. U yerda unga tarbiyaçi Elena Gruşinskaya qiziqiş bildirib, uni farzandlikka olişga urinган, lekin bir qator sabablarga köra buni amalga oşira olmagan; biroq ular aloqani davom ettirişgan. U texnikumda öqiy boşlaganda öziga metrika olgan — familiyasini Gruşinskiy deb olgan, ismini esa Eugeniusz deb özgartirgan (töliq ismi Gennadiyni esida saqlay olmagan va Eugeniusz ismini tanlagan, çunki uning erkalaş şakli Genka uning Gena ismiga öxşab ketgan).
Eugeniusz öz ota-onasini izlaşga urinmagan. Zinaida ham öğlini halok bölgan deb hisoblagan (u özining vafot etgan opasining erига turmuşga çiqqan) va uni faqat ozod qilingan kuni suratga olingan kinohronikaning kadrida tasodifan körgandagina faol izlay boşlagan. Keyin Şçetsin politexnikumining talabasi bölgan Eugeniusz Osvensimga ekskursiyaga borib, öşa kinohronikada özini tasodifan körib qolgan. Şundan söng muzey kuratori Tadeuş Şimanskiy unga uzoq vaqtdan beri şu bolani qidirayotganini aytib, lager raqamini aytişni söragan. 1965-yilda, Eugeniusz politexnikda assistent bölib işlayotgan paytda, u va Zinaida Minsk vokzalida köp sonli matbuot vakillari iştirokida uçraşgan. Bir muddat Eugeniusz maşhur şaxsga aylangan va 1969-yilda Polşada uning haqida yarim soatlik telefilm — «Numer 149850» suratga olingan.
Keyinçalik Zinaida va Eugeniusz yana bir neça marta körişgan, lekin Eugeniusz SSSRga köçib ötişga urinmagan. U butunlay Şçetsinda örnaşgan, uylangan va ikki qizi bölgan. Zinaida 1993-yilda vafot etgan. Eugeniusz Polşa faxriylari va sobiq siyosiy mahbuslar ittifoqining Ğarbiy Pomeraniya kengaşi vitse-prezidenti bölgan; u kengaşda ijtimoiy, tibbiy va huquqiy yordam körsatişda faol iştirok etgan. Eugeniusz 2016-yil iyulda Papa Frantsiskning Osvensimga taşrifi paytida uni kutib olgan sobiq mahbuslardan ön ikkitasi tarkibida bölgan. Aynan Eugeniusz Frantsiskka şam bergan, Papa uni 11-barak yonidagi qatl devori oldiga qöygan.
Eugeniusz 2023-yil 10-fevralda vafot etgan, kuydirilgan va Şçetsinda dafn etilgan.
7Mukofotlar
1975 — Kişinyovdagi VIII Butunittifoq kinofestivalining boş…
1975 — Kişinyovdagi VIII Butunittifoq kinofestivalining boş mukofoti.
Matn: maqola tarjimasi «Помни имя своё» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.