Revolution OS — 2001-yilda suratga olingan hujjatli film bölib, GNU, Linux, oçiq kod va erkin dasturiy taʼminot harakatining yigirma yillik tarixini kuzatadi.
Rejissyor J. T. S. Moore. Filmda taniqli xakerlar va tadbirkorlar bilan suhbatlar mavjud: Richard Stallman, Michael Tiemann, Linus Torvalds, Larry Augustin, Eric S. Raymond, Bruce Perens, Frank Hecker va Brian Behlendorf.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Richard Stallman, Linus Torvalds, Eric S. Raymond
3Mazmuni
Film Raymondning, Linux IPÖsining, Torvaldsning, oçiq kod ğoyasining, Perensning va Stallmanning qisqa…

Film Raymondning, Linux IPÖsining, Torvaldsning, oçiq kod ğoyasining, Perensning va Stallmanning qisqa lavhalari bilan boşlanadi, söngra tarixiy sahnani tiklaydi: kodlar erkin almaşilgan xakerlar va kompyuter işqibozlarining dastlabki davri. Film 1978-yilda vaziyat qanday özgarganini bayon etadi: Microsoft hammuassisi Bill Gates «Işqibozlarga oçiq xat» nomli maktubida işqibozlarni pul tölaşga oçiqdan-oçiq çaqirdi. Stallman esa MIT Sunʼiy intellekt laboratoriyasida mulkiy dasturiy taʼminot işlab çiqaruvçilar bilan kuraşi haqida gapiradi; bu kuraş uni erkin dasturiy taʼminot va GNU loyihasini rivojlantirişga bağişlab, laboratoriyani tark etişiga olib keldi.
Torvalds Linux yadrosining işlab çiqilişi, GNU/Linux nomi atrofidagi bahs, Linuxning keyingi rivojlanişi va uning tijoratlaştirilişi haqida hikoya qiladi.
Raymond va Stallman erkin dasturiy taʼminot falsafasini kommunizm va kapitalizm bilan soliştirib tuşuntiradi, şuningdek Linuxning rivojlaniş bosqiçlarini şarhlaydi.
Michael Tiemann 1987-yilda Stallman bilan qanday uçraşganini, Stallmanning GCC dasturining dastlabki versiyasini qanday olganini va Cygnus Solutions kompaniyasiga asos solganini gapirib beradi.
Larry Augustin GNU dasturlarini oddiy kompyuter bilan birlaştirib, Sun ish stansiyasidan uç baravar arzon va ikki baravar kuçli, Unixga öxşaş ish stansiyasi yaratiş usulini tasvirlaydi. U vençur kapitalistlar bilan dastlabki munosabatlari, Linuxning öz kompaniyasi VA Linux uçun kapitallaştirilişi va tovarga aylantirilişi hamda kompaniyaning IPÖsi haqida gapiradi.
Apaçe HTTP Serverʼning asl işlab çiquvçilaridan biri Brian Behlendorf NCSA veb-server daemoni HTTPd uçun boşqa işlab çiquvçilar bilan yamoqlar almaşişni qanday boşlaganini tuşuntiradi. Bu «yamoqli» veb-serverning çiqarilişiga olib keldi, uni Apaçe deb ataşdi.
Netscape kompaniyasidan Frank Hecker Netscape rahbariyati brauzer manba kodini oçiq qilişdan oldingi voqealarni muhokama qiladi. Bu voqea oçiq kodni biznes rahbarlari, ommaviy axborot vositalari va keng jamoatçilik eʼtiborga olişi kerak bölgan kuçga aylantirgan muhim hodisalardan biri böldi. Film çiqqanidan keyin bu fikr yana tasdiqlandi: Netscape manba kodi keyinçalik Firefox veb-brauzeriga aylandi va Microsoftning Internet Explorer brauzeridan bozorning katta qismini qaytarib oldi.
Film, şuningdek, birinçi yirik miqyosdagi LinuxWorld Summit konferensiyasini ham hujjatlaştiradi; unda Linus Torvalds va Larry Augustin asosiy maʼruza sahnasida çiqiş qilişadi.
Filmning köp qismi Silikon vodiysida suratga olingan.
4Namoyişlar
Film South by Southwest, Atlanta Film and Video Festival, Boston Film Festival va Denver International Film…
Film South by Southwest, Atlanta Film and Video Festival, Boston Film Festival va Denver International Film Festival kabi bir neçta kinofestivalda iştirok etdi. U Savannah Film and Video Festival va Kudzu Film Festivalʼda «Eng yaxşi hujjatli film» nominatsiyasida ğolib böldi.
5Iqtiboslar
Men uni (Microsoftdan Craig Mundieʼni) liftda uçratdim. Uning nişonçasiga qarab aytdim: «Ha, körib turibman,…
Men uni (Microsoftdan Craig Mundieʼni) liftda uçratdim. Uning nişonçasiga qarab aytdim: «Ha, körib turibman, siz Microsoftda işlaysiz.»
U menga qarab javob berdi: «Ha, töğri. Sizçi, nima bilan şuğullanasiz?»
Menga uning biroz mensimaganday tuyuldi. Axir bu yerda kostyumdagi odatiy odam turibdi, qarşisida esa jin ursin xaker. . . şuning uçun unga uzoqqa qaraydigan köz bilan qarab dedim: «Men sizning eng yomon tuşingizman.»
Linus Torvalds mukofotini Free Software Foundationʼga beriş, taxminan, Rebel flotiga Han Solo mukofotini beriş kabi gap.
. . . va men angladimki, u (Steve Ballmer) mening hujjatimni öqib tuşunibdi va endi bu haqda matbuotga gapiryapti. Endi, agar siz şunçaki internetdagi odam bölsangiz, bu işdan heç qanday daromad olmasangiz-u, manifest yozib, u dunyo böylab tarqalsa va bir yil ötib Microsoft vitse-prezidenti şu haqda gapirsa, siz giyohvand bölib qolgandirsiz deb öylaysiz, şunday emasmi? Ammo haqiqatda şunday böldi.
Richard Stallmanni buyuk faylasuf deb tasavvur qiling, meni esa muhandis deb biling.
6Qabul qilinişi
Barça şarhlovçilar maʼlumotning tarixiy ahamiyatini qayd etdi. Sezilarli darajada eʼtibor bergan şarhlovçilar…
Barça şarhlovçilar maʼlumotning tarixiy ahamiyatini qayd etdi. Sezilarli darajada eʼtibor bergan şarhlovçilar işlab çiqariş sifatini yuqori baholadi, ammo tarixni taqdim etiş asosan juda quruq, hatto maʼruzaga öxşaş deb topildi. Film Threat şarhlovçisi Ron Wells filmni muhim, foydali va erkin dasturiy taʼminot hamda oçiq kod tuşunçalarining asoslarini yaxşi tuşuntirgan deb topdi. Wells filmda mulkiy dasturiy taʼminot tarafdorlari bilan heç qanday bahs körsatilmaganini qayd etib, filmga 5 balldan 4 ball qöydi. TV Guide filmga 4 balldan 3 ball berdi: «kutilmagan darajada hayajonli», «qiziqarli» va «yaxşi körinişga ega», yaxşi saundtrek bilan.
Daily Variety filmni «texnik savodsizlar va tajribali xakerlar auditoriyasiga teng darajada möljallangan» deb baholadi. Film bir guruhni örgatib, boşini silab qöyadi, ikkinçisini esa azizlaştiradi, ammo «yoqimli» deb tavsiya etiş uçun yetarliça kuçli.
Salbiy tomondan, The New York Times filmni bir tomonlamaligi uçun tanqid qildi, uning köp atamalardan foydalanişini «ança murakkab» deb topdi va tavsiya bermadi.
Internet Reviews filmni «dasturiy anarxiyani uluğlovçi, didaktik va zerikarli hujjatli film» deb atadi. U Microsoft va Sunga qarşi «ğazablanadi», Red Hat va VALinux aksiyalari böyiça izçil emas (2007-yilda ular eng yuqori qiymatining 2 foizi darajasida edi) va «juda köp gapiruvçi boş» bor deb yozdi.
Toxicuniverse.com saytida yozilişiça: «Revolution OS oçiqdan-oçiq reklama va tarğibot vazifasini bajaradi. Soqolli, oltmişinçi yillarga qaytgan xaker Richard Stallman harakatning maʼnaviy rahbari vazifasini bajaradi, skandinaviyalik Linus Torvalds esa (Linux yadrosining işlab çiquvçisi sifatida) uning yumşoq xulqli boş muhandisi rolini öynaydi.»
Slaşdot uçun şarh yozgan Tim Lordga köra, film qiziqarli va körişga arziydi, ammo ayrim şubhalar bilan: u «erkin dasturiy taʼminot harakatining ösişi va keyinçalik uning oçiq kod harakati tomonidan özlaştirilişi haqida. . . Bu Linux va uning Microsoft bilan kuraşi haqida bölişi kerak edi, ammo film tezda iştirokçilar tomonidan egallab olinadi». Film dokumentalistikaning asosiy elementi bölgan «bir neça kişi iştirok etgan sahnalar, keyinçalik har bir iştirokçi tomonidan alohida tahlil qilinadigan» lavhalardan mahrum (yoki umuman, kam tortişuv bor). Linuxning özi va uning afzalliklari sezilarli darajada körsatilmagan va «biz Linuxdan foydalanayotgan birorta odamni körmadik, faqat Installfestʼdagi norozi foydalanuvçilar bundan mustasno». Linux va Windows örtasidagi bahs ham körsatilmagan. Operatsion tizimning kelib çiqişi faqat mulkiy va qimmat Sun hamda DEC dasturiy va apparat taʼminotiga javob sifatida körsatiladi, uning ösişi esa faqat Apaçe veb-serveri tufayli bölgan deb körsatiladi. Lord, şuningdek, filmda Torvalds yoki Stallmanning «Linux» va «GNU/Linux» nomlanişi böyiça teng darajada notöğri bayonotlari körsatilgani, ammo ularga eʼtiroz bildirilmagani haqida yozadi.
Matn: maqola tarjimasi «Revolution OS» — inglizça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.