Ring

Maʼlumotlar Internet Movie Database saytiga köra.

Nanako Matsuşima — Reyko Asakava, jiyanining ölimini tekşirayotgan va laʼnatlangan videokassetani topgan jurnalist.

Hiroyuki Sanada — Ryudzi Takayama, Reykoning sobiq eri, tibbiyot institutining sobiq talabasi, universitet professoriga aylangan. Ustki sezgi qobiliyatiga ega, u tabiiydan taşqari narsalarni his qila oladi.

Rikiya Otaka — Yoiçi Asakava, Reykoning kiçik öğli, sezgi qobiliyatini otasidan meros qilib olgan.

Miki Nakatani — Mai Takano, Ryudzining talabasi.

Yuko Takeuçi — Tomoko Oişi, Reykoning jiyani, laʼnatlangan videokassetani tomoşa qilgan va dastlabki qurbonlardan biriga aylangan.

Hitomi Sato — Masami Kurahaşi, Tomokoning eng yaqin dösti.

Daisuke Ban — doktor Heihaçiro Ikuma, Sadakoning ögay otasi, uni quduqqa taşlagan.

Rie Ino — Sadako Yamamura, paranormal qobiliyatlarga ega qiz, quduqda öldirilgan, uning ruhi videokassetada qolgan.

Masako — Sizuko Yamamura, Sadakoning onasi, ekstrasensor qobiliyatlarga ham ega bölgan, ammo muvaffaqiyatsiz ommaviy tajribadan keyin öz joniga qasd qilgan.

Yoiçi Numata — Takashi Yamamura, Sadakoning amakisi, Oşima orolidagi mehmonxona boşqaruvçisi.

Yutaka Matsuşige — Yoşino, jurnalist, Reykoning hamkasbi.

Katsumi Muramatsu — Koiçi Asakava, Reykoning otasi.

Film yapon yozuvçisi Koji Suzukining 1991-yilda çop etilgan xuddi şu nomli romaniga asoslangan. Uning asl nomi ingliz tilidagi köp maʼnoli «ring» sözining yaponça öqilişidir. U ikki tuşunçani özida mujassam etadi: «halqa» va «telefon qönğiroği», ikkalasi ham syujet uçun markaziy hisoblanadi. Kitob haqiqiy voqea asosida yozilgan, bu ikki ayol — Tidzuko Mifune va Sadako Takahaşi haqida. Birinçisi özini medium deb hisoblab, ekstrasensor qobiliyatlarga ega ekanini daʼvo qilgan. Tokio universiteti professori Tomokiçi Fukurayning iltimosiga köra Mifune konvertga yaşirilgan tasvirlarni topişi kerak bölgan ommaviy seans ötkazgan. Köplab xatolardan keyin uni şorlatan deb tan olişgan va 1911-yilda ayol öz joniga qasd qilgan. Sadako Takahaşi Mifunening ölimidan bir yil oldin tuğilgan va u ham ğayritabiiy qobiliyatlarga ega ekanini daʼvo qilgan, xususan, fikr kuçi bilan fotoplyonkada tasvirlarni yoqib yubora olişini aytgan. 1924-yilda qiz sil kasalligidan vafot etgan. Roman muvaffaqiyatli böldi, ammo töliq bestsellerga aylanmadi. Naşr etilganidan tört yil ötib u birinçi marta televideniyeda ekranlaştirildi — Tisui Takigavaning «Ring: Töliq versiya» (1995) filmi bilan. Bu ekranlaştiriş syujet jihatidan Nakata işiga qaraganda asl manbaga yaqinroq.

Hideo Nakata 1998-yilgi film rejissyori sifatida karyerasini Nikkatsu studiyasida boşlagan, öşa paytda studiya pinku-eiga janridagi loyihalarga ixtisoslaşgan edi. Yetti yil davomida u rejissyor yordamçisi bölib işlagan va kam byudjetli filmlarni suratga olişda qatnaşgan. 1991-yilda Nakata «erkin kino» harakatini örganiş uçun Londonga ketgan, ammo 1993-yilda vatanига qaytganida Nikkatsu studiyasi bankrot bölgan edi. Uning rejissyorlik debyuti syujeti va vizual uslubi böyiça «Ring»ga yaqin bölgan «Ghost Actress» (1996) filmi böldi. Kartina prokatda uzoq turmadi, ammo bir neçta kinofestivalda eʼtiborni tortdi. Suzuki öz romanini özini tanitgan Nakataga ekranlaştirişni taklif qildi.

Nakataning «Ghost Actress»dagi hamkasbi Hiroşi Takahaşi ssenariy muallifi böldi. Romandan syujetning asosiy qismi olingan, uni Suzukining özi «Poltergeist» (1982) filmi va anʼanaviy yapon xalq ijodiyoti aralaşmasi sifatida taʼriflagan. Romandan farqli ölaroq, unda boş qahramon uylangan erkak Kazuyuki Asakava bölsa, filmda boş qahramon ajraşgan ayol, jurnalist Reyko Asakava hisoblanadi. Rejissyor uçun oilaning anʼanaviy modeli eskirayotganini körsatiş muhim edi.

«Ring»ning byudjeti taxminan 1,5 million dollarni taşkil etdi. Nakata uni «past ham, baland ham emas», balki «bunday film uçun ança standart» deb atagan. Butun işlab çiqariş jarayoni bir oz köproq töqqiz oy davom etdi. Rejissyorning sözlariga köra, ssenariy yoziş va tayyorgarlikka uç-tört oy ketgan, şunça vaqt postprodakşnga, suratga olişga esa beş hafta sarflangan. Kompozitor Kenji Kawai böldi, u tovuş effektlari uçun 50 ta trek yozgan. Telefon ovozi uçun u turli sifatdagi törtta trekni aralaştirgan, toki u «Gollivud kabi eşitilmasin».

«Ring» ataylab minimalistik tarzda suratga olingan, tomoşabinda iştirok etiş hissini uyğotiş maqsadida, keyinçalik bu «topilgan plyonka» janridagi filmlarda qöllanilgan. Sadako va Sizukoning ekstrasens seansi kadrlari 35 millimetrli plyonkaga yozilgan, keyin laboratoriyada tasvir zarraçali bölişi uçun kompyuterda işlangan. Rejissyorning sözlariga köra, laboratoriya mutaxassisi bu kasbiy sirni oşkor qilişni istamagan, şu sababli film yaratuvçilari bunday tuzilmani oliş uçun aniq nima qilinganini bilmagan. Laʼnatlangan videokassetadagi sahnalar uçun mualliflar xuddi şunday usulni qöllagan, bundan taşqari yoruğlik manbalarining yönalişini yaşirib, voqea joyini körsatuvçi işoralarni olib taşlaşgan, toki «heç narsani nima ekanini tuşunib bölmaydigan uyqu atmosferasi» yaratilsin. Sadakoning arvoh yurişining ğayritabiiyligini kuçaytiriş uçun kabuki teatri aktrisasi Rie Inoni orqasi bilan oldinga qarab yurgan holda suratga olişgan, montajda esa teskari öralgan. Inoning keskin harakatlari buto raqsidan ilhomlangan.

«Ring»ning davomi «Spiral» ham uning bilan bir vaqtda suratga olingan. U ham Suzukining xuddi şu nomli asariga asoslangan. Köplab aktyorlar öz rollarini takrorlagan, ammo suratga oliş guruhi boşqa bölgan. Rejissyori Jōji Iida bölgan. Syujet «Ring» tugaganidan köp ötmay boşlanadi va öğli vafot etganidan keyin suitsidal fikrlar bilan kuraşayotgan yangi boş qahramon Ando haqida hikoya qiladi. Ikkala film Yaponiyada bir vaqtda çiqdi, ammo birinçi qismdan farqli ölaroq, «Spiral» yomonroq qabul qilindi va ommaviy tomoşabin tomonidan unutildi, keyingi qismlar esa uning syujetini eʼtiborsiz qoldirdi.

«Ring» anʼanaviy va zamonaviylikni markaziy qahramonlar obrazlari va texnologiyalar orqali tarqaladigan laʼnat orqali qarama-qarşi qöyadi. Şu bilan birga eʼtibor texnik taraqqiyotning kundalik hayotdagi halokatli roliga emas, balki inson texnologik vositalarga qaramlikka allaqaçon moslaşgan dunyoni tasvirlaşga qaratilgan. Bu vositalar, özining taxminiy birlaştiruvçi vazifasiga qarşi, insonning zaifligini kuçaytiradi va uni muqarrar xavf oldida yakka qoldiradi.

Filmning asosiy obrazi halqadir. Yopiqlik va davriy takrorlaniş laʼnat taqdirlilik va muqarrarlik hissini şakllantiradi.

Sadako ongli ravişda yapon arvohining klassik obrazini — yurei ni gavdalantiradi. Uning hikoyasi Bantyo Sarayasiki afsonasi bilan uyğunlaşadi, unda samuraiga rad javobini bergan xizmatkor Okiku öldirilib, quduqqa taşlangan. Sadakoning kanonik qiyofasi, yuzi uzun qora soçlari ostida yaşiringan holda, Yotsuya kaydan afsonasidagi Ö-Iva obraziga işora qiladi: kabuki teatrida uning arvohi buzilgan yuz bilan, taralgan soçlari ostida yaşiringan holda, ularni tarab çiqadi. Bu vizual motiv laʼnatlangan videokassetadagi sahnalardan birida işlatilgan. Hideo Nakata Sadakoning yuzini körsatişdan ataylab qoçgan, uning oldingi işida arvohning qiyofasini ortiqça namoyiş qiliş psixologik taʼsirni pasaytirganiga işongan. «Ring»da u keskin qörqinçli effektlarga emas, balki qörquvni asta-sekin kuçaytirişga tayangan, tomoşabinga qörqinçli obrazlarni özi töldirişga imkon bergan. Garçi film syujeti ölimlar haqida bölsa-da, filmda birorta ham ölim sahnasi yöq: na qon, na antagonist bilan jismoniy töqnaşuv körsatilmaydi. Tomoşabinni qörqitiş uçun rejissyor xira yoritiş va silliq kamera harakati hisobiga maxsus atmosfera yaratadi. Badiiy ifoda vositalari kam: eng oz tasviriy usullar işlatilgan. Bu syujetga ham taalluqli — janr kinosi uçun odatiy bölgan sevgi çiziği yöq, qahramonlarning kundalik hayoti tafsilotlari oçilmagan qoladi.

Quduq yapon xalq ijodiyotida keng tarqalgan obraz hisoblanadi, çunki köplab yurei afsonalarida qahramonalar aynan şu yerda halok böladi. Yapon folklorida suv ham alohida ahamiyatga ega, odamlar dunyosidan narigi dunyoga ötkazuvçi vosita bölib xizmat qiladi.

«Ring» çiqqan yili yapon prokatining yetakçilaridan biri böldi, 1 milliard iena işlab topdi va oxir-oqibat umumiy yiğim 1,7 milliard ienaga yetdi. Ammo eng katta muvaffaqiyatni kartina Gonkongda qölga kiritdi, u yerda kassa yiğimi 31 million Gonkong dollarini taşkil etib, «Matritsa» (1999) körsatkiçlaridan oşib ketdi. 2015-yilgaça «Ring» mintaqada eng köp kassa yiğgan yapon filmi bölib qoldi, to animatsion «Doraemon: Останься со мной» uni ortda qoldirmagunça.

Rotten Tomatoes agregator saytida 45 ta şarhga asoslangan filmning «yangilik» darajasi 98 % ni taşkil etadi. Tanqidçilarning umumiy xulosasi şunday: «„Ring“ tabiiydan taşqari elementlarni zamonaviy texnologiyalar bilan boğliq xavotir bilan birlaştiradi, bu esa haqiqatan ham qörqinçli va bezovta qiluvçi tarzda amalga oşirilgan».

The Guardian gazetasidan Piter Bredşou «Ring»ni «haqiqatan ham qörqinçli film» deb atagan, ammo baʼzan syujet elliptik va tuşunarsiz bölib qolişini taʼkidlagan, bu esa rivojlanişini çalkaş qilişi mumkinligini aytgan. The A.V. Club saytidan Skott Tobias film musiqiy jörligidagi keskin kadr yoki aniq hisoblangan urğu «yurakni töxtatib qöyişi»ga qodir ekanini qayd etadi. Nakata işini 2002-yilgi amerikaça remeyk bilan soliştirib, Rolling Stone jurnalidagi maqolasida Piter Travers ikkinçi kartina birinçisi bilan «asl, qotib qoldiradigan dahşatda» teng kela olmasligini bildirgan.

Internet-portal KudaGo uçun yozgan maqolasida Sofiya Margatskaya filmni «butun janr uçun afsonaviy asos namunasi» deb atagan. U asarning öziga xos xususiyati Ğarb sanoati uçun öşa yillarda anʼanaviy bölmagan finalning tuzilişi ekanini taʼkidlagan: baxtli yakun örniga syujet qahramonlarni dastlabki holatga qaytaradi. Margatskaya xulosa qilgan: «Körinadiki, faqat afsonaviy va belgilovçi lentalargina tomoşabinlarning yuraklarida va xotirasida şunday tan oliniş va abadiy hayotga sazovor böladi».

Film 1999-yilda «Fantasia» kinofestivalida taqdim etildi va osiyolik bölimda eng yaxşi töliq metrajli asar uçun mukofotga sazovor böldi. 2010-yilda The Guardian «Ring»ni barça davrlarning eng yaxşi 12 ta xorrori röyxatiga kiritdi, gazetaning maqolasi muallifi Styuart Xeritij esa kartinani eng qörqinçli deb atagan.

«Ring» xalqaro hodisa maqomini oldi, J-Horror janrining rivojlanişini belgilab berdi va xuddi şu nomli kult franşizaga asos soldi. Uning global relizi boşqa muhim qörquv filmi — Eduardo Sançes va Deniel Myrikning «Blair Witch» (1999) filmi çiqişi bilan bir vaqtga töğri keldi. Bu davr janr rivojlanişida inqiroz davri edi: 1990-yillardagi sleşerlar, postmodernistik «Qiçqiriq» (1996) filmi, Ues Kreyven taʼsiri ostida yaratilgan, anʼanaviy naratologik va vizual usullarning tugaganligini namoyiş etdi. Bu kontekstda Nakata, şuningdek Sançes va Myrikning asarlari uslubiy farqlarga qaramay, psixologik zöriqiş va haqiqiylik tamoyillariga asoslangan qörquv filmlarining yangi bosqiçi böldi.

2002-yilda Gor Verbinski rejissyorligidagi amerikaça remeyk çiqdi, u Osiyo xororining dunyodagi maşhurligini yanada oşirdi. Film asl nusxaga sodiq qolsa-da, syujetga yangi ğoyalar kiritadi, yapon motivlarini Amerika madaniy kontekstiga köçiradi. Verbinskining kartinasi yapon xororlarining usullarini özlaştiradi, oçiq zöriqişga urğu beradi. Nakatanikida esa dahşatli narsa körinmas bölib qoladi. Amerikaça «Ring»ning maşhurligi tanqidçilar va tomoşabinlarning şarqiy qörquv filmlariga, sekin va bosimli atmosferali filmlarga eʼtiborini yana qaratdi. Öşa paytda janr maşhurlik çöqqisiga çiqqan edi, deyarli har bir diqqatga sazovor Osiyo xororining amerikaça remeyklar tölqinini keltirib çiqardi: yapon «Puls», «Laʼnat», «Bir qönğiroq yetişmadi», «Qoronğu suvlar», koreys «Ikki opa-singil hikoyasi», gonkong «Köz» va tailand «Yopiq» filmlari.