«Riskli biznes» yoki «Xavfli ish» (ingl. Risky Business) — 1983-yilda debyut qilgan rejissyor Paul Brickman tomonidan suratga olingan amerikalik yoşlar kinokomediyasi. Boş rolni Tom Cruise ijro etgan, bu film uni birinçi qatorli yulduzga aylantirgan. Brickman filmidagi bu rol uning aktyorlik karyerasining eng yuqori çöqqilaridan biri hisoblanadi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Tom Cruise, Rebecca De Mornay, Joe Pantoliano
3Syujet
Joel Goodsen — Çikago kölining Miçigan qirğoğidagi eksklyuziv mavzesida ota-onasi bilan yaşaydigan ösmir.…
Joel Goodsen — Çikago kölining Miçigan qirğoğidagi eksklyuziv mavzesida ota-onasi bilan yaşaydigan ösmir. Kunduzi uning hayoti ota-onasini xafa qilmaslik va «Ivy League» deb ataladigan nufuzli universitetlardan biriga kiriş haqidagi taşvişlar bilan ötadi, keçqurunlari esa u seks haqida xayol suradi.
Ota-onasi dam oliş uçun uydan ketgaç, döstlaridan biri Joelni yaltiroq fohişa Lana bilan uçraştiradi. Ertasi kuni ikki döst va Lanani Çikago köçalarida jinni «qotil pistirmaçi» Guido quvib yuradi. Har soat ötgan sari Joelning muammolari ortib boradi.
Film oxiriga kelib Joel tadbirkorlikka moyilligini namoyon etib, yanada özi haqida köp öylaydigan kapitalistga aylanadi va şu bilan birga özining ilgarigi begunohligidan butunlay ayriladi. U özini mamnun ohangda, bir neça soat içida ota-onasining uyida haqiqiy fohişaxona taşkil qilib, $8000 işlab topganini taʼkidlaydi.
Lekin u tadbir natijasida uydagi barça mebellar öğirlanganini, Lana uni «poyezdda seks» uçun çaqirib olgan paytda bu sodir bölganini mohirlik bilan aytmaydi. Uyga qaytib, yalanğoç polni köradi. Mebellarini Guidodan qaytarib sotib olişga majbur bölib, unga 300 dollar qarzdor bölib qoladi. Şuningdek, Lana avval öğirlagan qimmatbaho şaffof tuxum «içida kiçkina yoriq» bölib qolgani haqida onasi Joelga xabar beradi.
Tadbir paytida Joelning oldiga Prinston universitetining xodimi qabul böyiça suhbat ötkaziş uçun keladi. Joel sanab bergan va tasdiqlagan turli yutuqlari suhbatdoşni işontirmaydi va u bu universitetga qabul qilişni rad etadi. Ammo Lananing sözlariga köra, bu xodim «qizlar tomonidan aldangan» bölib, ulardan maʼlum zavq olgan.
Film oxirida Joelning otasi Prinstondan qönğiroq qilişganini va Joel şu universitetga qabul qilinganini aytadi!
4Tanqid
Şarhlovçilar filmda fohişalik biznesning bir şakli sifatida körsatilganiga eʼtibor qaratib, bu köpçilikni…

Şarhlovçilar filmda fohişalik biznesning bir şakli sifatida körsatilganiga eʼtibor qaratib, bu köpçilikni xafa qilganini yozadilar. Variety jurnali yozganidek, «film yomon natijaga rozilik bildirgandek taassurot qoldiradi: dunyodagi eng muhim narsa — „köp pul işlab oliş“». David Denby (New Yorker) fikriça, «bularning hammasi heç qanday tanqidsiz yoki kinoya zarrasisiz — tadbirkorlik erkinligining ğalabasi sifatida taqdim etilgan». Andrew Sarris filmni şunday yakunlaydi: «Boylik, muvaffaqiyat, maqom va sotib oliş mumkin bölgan eng yaxşi tana uçun yaşasin!» Baʼzilar esa filmni «seksplutatsiya»ning nozik namunasi sifatida çetga surib qöygan.
Şu bilan birga, Christopher Connelly Brickman filmini «MTV avlodi uçun „Easy Rider“» deb atadi. Time Out maʼlumotnomasida film 1967-yilgi afsonaviy «The Graduate» bilan soliştiriladi. XXI asr nuqtai nazaridan qaraganda, unda Reygan davridagi Amerika şaharçalarining xira hayotidan çiqib ketişga behuda urinayotgan yoşlar haqidagi kinoning birinçi qaldirğoçini köriş mumkin («Repo Man», «Stranger than Paradise»). Dave Kehr esa «Riskli biznes»ni Duglas Sirk davrining qaytib kelayotganining belgisi deb qabul qildi, öşa paytda omma uçun möljallangan Gollivud kinosi haqiqatan ham badiiy va original böla olardi.
5Begunohlikni yöqotiş mavzusi
Filmda kattalar hayotiga kiriş paytida begunohlikni yöqotiş mavzusi aniq yangraydi. Dave Kehrning fikriça,…

Filmda kattalar hayotiga kiriş paytida begunohlikni yöqotiş mavzusi aniq yangraydi. Dave Kehrning fikriça, sirtqi tanqidçilardan yaşirilgan asosiy farq şundaki, film boşqa yoşlar komediyalaridan yarim uyquli sarson kayfiyati bilan ajralib turadi — bunga kadrdagi çaqqon kamera harakati va tutun, tumanning köpligi xizmat qiladi. Kinoşunos taʼkidlaşiça, Brickmanda komik vaziyatlar syurrealistik tusda mutlaqo absurdga olib boriladi, tanqidiy satira esa noaniq romantik orzumandlik bilan ziravorlanadi.
Billur tuxum — moddiy mukofotni ramz qilgan qimmatbaho behuda narsa bölib, Joel ota-onasi belgilagan hayot yölini tutsa, uni kutişi mumkin. Tuxumni sindiriş oilani parçalaş va kelajakni buziş, boşqaça aytganda, erkinlikka erişiş degani. Joel qora közoynak taqqanda uning içida nimadir öladi — bu işora uni tungi dunyoning doimiy aholisiga, şu bilan birga keksaga aylantiradi. Biz tuşunamiz: Joel ulğayib qoldi.
Tanqidçilar «Riskli biznes»ning yana bir xususiyatini ham qayd etadi. Sotqinlik va kapitalizmni qoralaş kapitalistik qadriyatlarni uluğlaş bilan birga boradi (J. Rosenbaum). Kerning taʼkidlaşiça, boş qahramon doimo Id va Super-Ego, mavjud zavqlar va yorqin kelajak vaʼdasi örtasida, «tana olovi bilan tanga sovuği» orasida tebranadi.
6Saundtrek
Filmning ilk kadrlaridanoq ritmni 1980-yillardagi «yangi tölqin» ruhidagi elektron musiqa belgilaydi.…
Filmning ilk kadrlaridanoq ritmni 1980-yillardagi «yangi tölqin» ruhidagi elektron musiqa belgilaydi. Saundtrekning asosiy qismini Tangerine Dream jamoasi yozgan. Filmning kalit sahnalaridan birida Phil Collinsning «In the Air Tonight» kompozitsiyasi yangraydi.
7Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Рискованный бизнес» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.