Romeo and Juliet

Leonard Whiting (Leonard Whiting) — Romeo

Olivia Hussey (Olivia Hussey) — Juliyetta

John McEnery (John McEnery) — Merkutsio

Milo ÖŞea (Milo ÖŞea) — rohib ota Lorenzo

Pat Heywood (Pat Heywood) — Juliyettaning enagasi

Robert Stephens (Robert Stephens) — Veron gersogi

Michael York (Michael York) — Tibalt

Bruce Robinson (Bruce Robinson) — Benvolio

Paul Hardwick (Paul Hardwick) — siyor Kapuletti

Natasha Parry (Natasha Parry) — siyora Kapuletti

Antonio Pierfederici (Antonio Pierfederici) — siyor Montekki

Esmeralda Ruspoli (Esmeralda Ruspoli) — siyora Montekki

Roberto Bisacco (Roberto Bisacco) — graf Paris

Laurence Olivier (Laurence Olivier) — hikoyaçi

Rejissyor: Franco Zeffirelli

Ssenariy: Franco Brusati, Masolino DʼAmico, Franco Zeffirelli

Kompozitor: Nino Rota

Operator: Pasqualino De Santis

Dekoratsiyalar: Renzo Mongiardino, Antonio Femiano

Kostyumlar: Danilo Donati

Raqs qöyuvçi: Alberto Testa

Qiliçbozlik: Nicolò Perna

Işlab çiqariş: Paramount Pictures

Zeffirelli filmi «Romeo va Juliya»dan oldin sahna versiyasi bölgan, uni rejissyor 1960-yilda London «Old Vic» teatrida (ingl. Old Vic) juda muvaffaqiyatli sahnalaştirgan, boş rollarda John Stride (John Stride) va Judi Denç (Judi Denç) ijro etgan. 1964-yilda öşa spektakl Italiyada (Veronada, keyin Rimda) qöyilgan, 1966-yilda esa Moskva sahnasida namoyiş etilgan. Bu sahnalaştirişda 1968-yilgi maşhur ekranlaştirişning köplab xarakterli belgilari allaqaçon namoyon bölgan.

Nino Rota Zeffirelli spektakli uçun yozgan musiqa keyinçalik filmning saundtrekiga kirdi, kompozitor unga yangi musiqiy mavzular qöşgan.

Syujetga köra voqea Veronada bölib ötadigan filmning tabiiy suratga olinişi Markaziy Italiyaning turli burçaklarida ötkazilgan. Kinohikoyani boşlaydigan tumanli şahar panorama­si faqat haqiqiy Veronaning körinişidir. Tuskaniya şahrçasida (Lazio viloyati), qadimiy San-Pietro bazilikasida Romeo va Juliyettaning nikohi va ölimi sahnalari, şuningdek, ssenariy böyiça monastir va çerkov içida böladigan epizodlar suratga olingan. Qadimiy Gubbioda (Umbriya viloyati) Romeoning birinçi körinişi va «Montekki uyi yonidagi» boşqa sahnalar, şaharliklarning töqnaşuvi, Romeo va Tibaltning dueli, şuningdek, «Mantuyadagi» epizod olingan. Sienaga yaqin kiçik Pienza şahrida (Toskana viloyati), Piccolomini saroyida Kapuletti uyi va içki hovli, saroy oldidagi maydonda esa Romeoning töp tomon şoşilayotgan döstlari hamda Merkutsioning qiroliça Mab haqidagi nutqi suratga olingan. Rim yaqinidagi Artena mavzeysida, Borghese saroyi hududida Kapuletti boği devori yonidagi tungi sahna, boğdagi va Juliyettaning balkonidagi sahnalar (suratga oliş uçun maxsus qurilgan) olingan. Çerkov fasadi va şahar favvorasi bilan Veron maydonining körinişi Rimdagi «Cinecittà» kinostudiyasi paviloynida yaratilgan. Çerkov fasadi obrazi Tuskaniya qadimiy bazilikalarining meʼmoriy şakllarini takrorlaydi. Töp sahnasi studiyada, Renzo Mongiardino yaratgan ajoyib dekoratsiyalarda suratga olingan.

Kostyumlar dizayneri Danilo Donatining ishi unga loyiq «Oskar» olib keldi. Filmdagi personajlarning kostyumlari tarixiy bölib, XV asr (Kvatroçento) uslubiga mos keladi. Zeffirelli Kapulettilarni yangi boyib ketganlar, Montekkilarni esa qadimiy aristokratiya deb belgilagani uçun, bu raqobatdoş oilalarning kiyimlari rang gammasi uning konsepsiyasiga muvofiq tanlangan. Kapulettilar klanining kiyimlariga filmda yorqin oxra-qizil ranglar xos, Montekkilar uçun esa kök-jigarrang palitraning bosiq ohanglari tanlangan. Katta hajmdagi parça va baxmaldan tikilgan, naqşli metallangan lenta bilan bezatilgan modellarning vazni baʼzan 25 kg gaça yetgan, ammo aktyorlar ularni filmda şunçalik engil kiyganki, biz ularning bunday libosda, yozning jazirama quyoşi va yoritkiçlar nuri ostida işlaş qançalik qiyin bölganini unutib qöyamiz.

Rolini tayyorlar ekan, Leonard Whiting şuni taʼkidlagan ediki, Şekspir asarining matnidagi qiyinçilik şundaki, baʼzi juda maşhur iboralarni tomoşabinlar qahramonlar ularni aytişidan beş daqiqa oldin taxmin qilişadi, şuning uçun ularni töğri talaffuz qilmasa, butun taʼsir yöqoladi.

Whitingning aytişiça, Juliyettaning balkoni yonida turgan daraxtga bir hafta davomida çiqişga töğri kelgan, şundan keyin u syomka guruhini unga zinapoya örnatişga köndira olgan.

Frantsiyada film 1968-yil 25-sentabrda, Braziliya va AQŞda — 1968-yil 8-oktabrda, Vengriyada — 1970-yil 5-noyabrda, SSSRda — 1972-yil martida, Koreya Respublikasida — 1978-yil 30-dekabrda prokatga çiqdi.

Şekspir fojiasi Zeffirelli tomonidan muallif matnini saqlab, köp jihatdan syujetga juda yaqin holda ekranlaştirilgan, faqat baʼzi monolog va kiçik sahnalar bundan mustasno. Film ön olti yoşli Olivia Hussey va ön yetti yoşli Leonard Whitingning kinodagi debyuti böldi. Ular pyesadagi Romeo va Juliyetta yoşiga yaqin yoşda bölgan birinçi ijroçilar edi.

Rotten Tomatoes saytida filmning 39 ta şarhga asoslangan rekord reytingi bor — 95 %: «Işonçli aktyorlik öyini va hayajonli vizual effektlar tufayli Zeffirellining «Romeo va Juliya» filmini pyesaning eng yaxşi ekranlaştirilişi deb ataş mumkin».

Film tanqidçilar va ayniqsa tomoşabinlar orasida katta ijobiy javoblarga sazovor böldi. Film haqida yozişgan: bu «atrofdagi dunyoni unutib, Şekspir fojiasining yorqin tölqiniga beriliş uçun sabab».

Aktyorlik öyini va Şekspir sheʼriyatini talqin qiliş rassomlar tomonidan alohida eʼtirof etildi.

Zeffirelli va yoş boş aktyorlarning xizmati şundaki, ular Şekspir satrlariga hayot bağişladilar. Tajribali aktyorlar birinçi muhabbat, nodonlik va hayotda faqat bir marta boşdan keçiriş mumkin bölgan ehtirosni bunday ifodalay olmagan bölardi. — kinotanqidçi Roger Ebert, «Chicago Sun-Times» gazetasi

Matbuotda yalanğoç qahramonlarning töy keçasidan keyingi uyğoniş sahnasi haqida köp va qizğin munozaralar böldi. Zeffirelli bu haqda şunday degan edi: «Agar muzeyga borsangiz, yalanğoç rasmlardan boşingizni burasizmi?»

Filmning şubhasiz afzalliklari orasida nafaqat ajoyib aktyorlar tarkibi, mahorat bilan qöyilgan duel va raqslar, ifodali musiqiy bezak, ajoyib kostyum va dekoratsiyalar, balki syomka vaqtida köçma kameradan foydalanişning öşa davr uçun ilğor texnikasi bilan olingan tabiiy kadrlarni ham eslatib ötiş mumkin. Şuningdek, voqeaning fojiaviyligiga qaramay, filmda hazil borligini taʼkidlaş joiz.

«Sovetskiy ekran» jurnalining yillik sörovi böyiça film 1972-yilning eng yaxşi xorijiy kartinasi deb topildi, Olivia Hussey esa tomoşabinlar simpatiyasi mukofotini oldi.

Filmda 16 ta mukofot va yana 16 ta nominatsiya bor.

«Oskar» mukofoti (1969)

Eng yaxşi operator ishi (Pasqualino De Santis)

Eng yaxşi kostyum dizayni (Danilo Donati)

«Oskar» mukofotiga nominatsiyalar

Eng yaxşi film, Eng yaxşi rejissyor ishi

«Oltin Globus» mukofoti (1969)

Eng yaxşi ingliz tilidagi film

Ayollar roli böyiça eng istiqbolli debyut (Olivia Hussey)

Erkaklar roli böyiça eng istiqbolli debyut (Leonard Whiting)

«Oltin Globus»ga nominatsiya (1969)

Eng yaxşi rejissyor ishi, eng yaxşi musiqa

AQŞning Milliy kino tanqidçilari kengaşi mukofoti (1969)

Eng yaxşi rejissyor ishi (Franco Zeffirelli)

BAFTA mukofoti (1969):

Eng yaxşi kostyum dizayni (Danilo Donati)

BAFTA mukofotiga nominatsiyalar

Eng yaxşi rejissyor ishi, montaj, musiqa, eng yaxşi rassom, eng yaxşi ikkinçi rejadagi aktyor va aktrisa

«David di Donatello» mukofoti (1969)

Eng yaxşi rejissyor ishi (Franco Zeffirelli)

Italiya kinojurnalistlari sindikatining «Kumuş lenta» mukofoti (1969)

Eng yaxşi rejissyor ishi, musiqa, montaj, eng yaxşi operator ishi.

2003-yilda, rejissyor Franco Zeffirellining 80 yilligi (tuğilgan sana — 1923-yil 12-fevral) nişonlanganda, Romeo va Juliyettaning vatani Veron aholisi 1968-yilgi maşhur kino versiyasiga alohida hurmat bajo keltirdi. Şu munosabat bilan veronalik «Juliyetta uyi» muzeyi rejissyor tomonidan topşirilgan eksponatlar bilan boyidi. Muzeyning bir xonasida afsonaviy töy töşagi va filmdagi boş qahramonlarning ikkita kostyumi, şuningdek, rejissyor qöli bilan çizilgan bir neçta eskizlar joylaştirildi.

2014-yil kuzida Olivia Hussey va Leonard Whiting britaniyalik rejissyor Bruce Webbning «Social Suicide» (Ijtimoiy öz-özini öldiriş) filmini suratga olişda qatnaşdi. Filmning zamonaviy versiyasi YouTube avlodining Romeo va Juliyettasi haqida hikoya qiladi. Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan, kimdir tomonidan suratga olingan Riz va Julianing yaşirin öpişi video­si sabab bölgan fojiali voqealar yuzasidan politsiya tergov olib boradi (filmda Romeo va Juliyetta şunday nomlangan). Leonard Whiting va Olivia Hussey Juliya ota-onasining rolini öynaydi, Juliya roliga esa Olivianing haqiqiy qizi — yigirma yoşli aktrisa India Eisley ijro etgan. Filmning prodyuseri va ssenariy mualliflaridan biri Janet Wells. Filmning premyerasi 2015-yil 1-oktabrda Londonda bölib ötdi.

Filmning ekranga çiqqanidan yarim asrdan köproq vaqt ötgaç, boş rollarni ijro etgan aktyorlar — 72 yoşli Leonard Whiting va 71 yoşli Olivia Hussey, ular suratga olingan paytda mos ravişda 16 va 15 yoşda bölişgan, — Paramount kinokompaniyasiga qarşi daʼvo arizasi berişdi, uni voyaga yetmaganlarni jinsiy ekspluatatsiya qilişda ayblab, 500 million dollar zarar undirişni talab qilişdi. Daʼvo rad etildi.