«Rossiya 88» — 2009-yilda Pavel Bardin suratga olgan rossiyalik drama filmi bölib, neonatsist skinxedlar yoşlar submadaniyati haqida, mokyumentari janrida suratga olingan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Pyotr Fyodorov
3Syujet
Film 2006-yilda Çerkizovo bozorida sodir bölgan portlaşdan va uning taşkilotçilari ustidan ötgan sud…
Film 2006-yilda Çerkizovo bozorida sodir bölgan portlaşdan va uning taşkilotçilari ustidan ötgan sud jarayonidan keyin, Rossiyada neonatsistlar harakati zaiflaşgan davrda voqea bölib ötadi. «Rossiya 88» guruhi Moskvadagi sönggi nufuzli neonatsist tödalardan biri bölib, uni faşizmning fanatik tarafdori Aleksandr «Ştyk» boşqaradi; u guruhning mutlaq va xarizmatik yetakçisidir. Guruhni Birinçi Çeçen uruşi veterani, hozir esa maktab BXT öqituvçisi Kliment Klimentoviç homiylik qiladi; u milisiya bilan kelişib oliş qobiliyatiga ega bölib, milisiya neonatsistlarning barça jinoyatlarini «nomaʼlum guruh şaxslari tomonidan sodir etilgan» deb qayd etadi. «Haq» evaziga skinxedlar milisiyaga maʼqul bölmagan şaxslarga qarşi buyurtmali pogromlar uyuştiradi. Guruh aʼzolari yiğiladigan joy va tösiq sifatida jangovar sanʼatlar bilan şuğullanuvçi harbiy-tarixiy klubdan foydalaniladi.
Eduard (atrofdagilar uni otasi tomonidan yahudiy ajdodlari bor ekani sababli Abram deb ham ataşadi), tödadagi aʼzolardan biri, neonatsistlar hayoti haqida tarğibot filmi suratga olişga qaror qiladi, jamiyatni tez sustlaşayotgan harakatga qöşilişga undaş uçun. Roliklarda kelgindilarni körsatma uçun soxta kaltaklaş sahnalari bor («qurbonlar» rolini guruh aʼzolari grim qilingan holda ijro etadi). Şu bilan birga, Ştyk notaniş taşqi körinişli kelgindilarning ruslarni kamsitişi haqida gapiradi. Ştyk özi «bosqinçilar»ga qarşi kuraş va rus millatining ustunligi tarafdori bölib, şu bilan birga Adolf Gitlerning qattiq tarafdori hisoblanadi va nutqlarida muntazam ravişda nemis tiliga ötadi. Uning oilasi bunday ğoyalarni qöllab-quvvatlamaydi, otasi esa oçiqdan-oçiq qoralaydi.
Bir kuni Ştyk va uning odamlari oldiga taniş bölmagan nufuzli odam keladi; u özini uning ismdoşi Aleksandr deb taniştirib, ittifoqçilik taklif qiladi va u boşqarayotgan (nomi aytilmagan) taşkilot etnik afzalliklarga ega bölmasa-da, Rossiya uçun neonatsistlarning hammasi birgalikda qilganidan köproq ish qilganini aytadi. Ştyk har qanday hamkorlikka qatʼiyan qarşi. Aleksandr ketgandan keyin Kliment Klimentoviç tan oladiki, u Aleksandrning ğoyalarini qöllab-quvvatlamasa-da va Ştykning fikriga hurmat bilan qarasa-da, realist böliş kerak deb hisoblaydi: neonatsizm endi avvalgidek taʼsir va jamiyat qöllab-quvvatlaşiga ega emas, va biror sezilarli yutuqqa erişiş uçun ular nufuzli ittifoqçilar izlaşi kerak. Taxminan şu paytda Ştykning otasi uni butunlay rad etadi.
Köp ötmay guruh jangovar maşğulotlar ötkazadi, unga yangi aʼzolar qöşiladi va hammasi «Rossiyani himoya qiliş va ğoya uçun oxirgi tomçi qonigaça kuraşiş»ga qasamyod qiladi. Taxminan şu vaqtda Eduard bilan guruhning bir neça aʼzosi örtasida birinçisining jismoniy holati zaifligi bilan boğliq nizo yuz beradi. Qöl jangi va öq otiş böyiça maşğulotlar ötkazgandan keyin Kliment Klimentoviç Çerkizovo bozorida yirik qurolli pogrom uyuştiriş niyatini eʼlon qiladi; uni tayyorlaş uçun uning rejasini barça kiriş va çiqiş joylari bilan batafsil aniqlaş zarur.
Bu topşiriqni bajariş uçun Eduard yuboriladi, u yakka holda Çerkizovo bozoriga boradi. Tösatdan u Ştykning singlisi — Yuliyani köradi, u kavkazlik Robert bilan uçraşmoqda. Hayratda qolgan u Ştykka qönğiroq qiladi, Ştyk esa yanada köproq hayron böladi. Ikkalasi taksida Yuliya va Robertni kuzatib boradi, ular ularni Ştykning uyiga olib kelişadi. Ştyk qattiq hayratga tuşadi. U uzoq vaqt jim turib, Robertning podъezd oldidagi motorollerini közdan keçiradi, vaqti-vaqti bilan yuqoriga qaraydi. Söngra u uyga kiradi va Eduardni ortidan çaqiradi. Eduard avval Ştykni rad etişga urinadi: «Men uyga borişim kerak», lekin Ştyk qatʼiy turib: «Sen suratga olasan!» deydi va Eduard Ştyk bilan birga uyga kiradi. Xola vaziyatni yumşatişga urinişlariga eʼtibor bermay, Ştyk Robertdan qöpollik bilan telefon raqamini söraydi, şundan keyin ikki neonatsist ketadi.
Ertasi kuni Ştyk öz «hamkorlari»ni çalğitib, göyo bir kavkazlik singlisini ortidan yurayotganini aytadi, garçi singlisi Robertning işqiy munosabatlariga qarşi ekani aytilsa ham. U Robertga qönğiroq qilib, Robertning atrofidagi barça «kavkazliklar»ni «uçraşuvga» çaqiradi, şundan keyin guruhning barça aʼzolari va Kliment Klimentoviç bilan belgilangan joyga boradi. Robert hammasini tinç yöl bilan hal qilişga urinadi, lekin armatura va piçoqlar bilan qurollangan neonatsistlar janjal boşlab, uni kaltaklaydi; şundan keyin Robertning akasi revolverdan öq uzadi. Öqlardan Kliment Klimentoviç va Ştykning sevimli iti halok böladi, qolgan guruh aʼzolari esa öqli qurolga qarşi turişga jurʼat etolmay çekinadi.
Janjal yutqazildi, neonatsistlar ruhan tuşkunlikka tuşdi, guruh esa homiysidan mahrum böldi. Keyinçalik guruh aʼzolari bilan uçastka vakili muloqot qiladi, lekin endi ittifoqçilik taklifi bilan emas, balki ularga homiylik qilişni taklif etadi, yigitlarni qamoqdan qutqariş uçun öz taʼsiridan foydalanişni vaʼda qiladi. Evaziga u ularni özi aytganini sözsiz bajarişni talab qiladi. Yaqinda ğoya uçun oxirigaça kuraşişga qasamyod qilgan neonatsistlar jim turadi, lekin körinişidan rozi bölişadi. Şu bilan birga, hammasi yagona qarorga kelib, butun javobgarlikni Ştykka yuklaydi va uni milisiyaga topşiradi. Sobiq yetakçi eʼtiroz bildirişga urinadi, lekin uni heç kim tinglamaydi.
Ştykning tarafida va neonatsizm ğoyalari tarafida faqat Eduard qoladi. Xonadan çiqişdan oldin sobiq aʼzolar Ştykka singlisi va Robertni tark etişni maslahat berişadi, toki yoşlarning hayotini buzmasliklari va allaqaçon oğir bölgan ayblovlarni oğirlaştirmasliklari uçun, lekin sobiq yetakçi hammani qöpollik bilan haydab yuboradi. Larzaga tuşgan Ştyk uyga qaytib, Yuliya Robert bilan qoçişga qaror qilganini bilib oladi. Ştyk va Eduard taʼqibga tuşib, qoçoqlarni bekor bir temir yöl stansiyasida yetib olişadi. Ştyk Robertni otib taşlaydi, Yuliyaning rahm söraşiga eʼtibor bermaydi. Biroq bir lahzada ikkala neonatsist çalğiydi va qiz Ştyk taşlab ketgan pistoletdan özini otadi (öz-özini öldiriş lahzasi kadr ortida qoladi).
Eduard Ştykni mamlakatdan qoçib, çet elda yangi hayot boşlaşga köndirmoqçi böladi, lekin özi uçun aziz odamlarning ölimi va özini birodari deb hisoblagan barça kişilarning xiyonatidan ezilgan Ştyk rad etadi. Avvaliga u Eduardni haqorat qilib haydaşga urinadi, toki u bu işga aralaşmasin va jinoiy javobgarlikdan qutulsin, lekin Eduard «jangovar örtoği»ni taşlab ketişni istamaydi.
Buni anglab, Ştyk sönggi eʼtirofini qiladi: u Robertni öldirgan, çunki, uning öz eʼtirofiga köra, Robert unga öxşamaydi. Şunça odamning ölimiga özi sabab bölganini tuşunib, Ştyk «qarz tölovi qizil» deydi va körinişidan öz oğziga öq uzib, öz-özini öldiradi. Şundan keyin arxiv kadrlari boşlanadi: unda baxtli Aleksandr va Yuliya it bolasi bilan öynaydi; keyinçalik u kavkazliklar bilan janjal paytida öldiriladi. Yakuniy titrlar örniga neonatsistlar tomonidan 2008-yilda (filmning suratga olingan yili) öldirilgan haqiqiy odamlar röyxati çiqadi.
4Asosiy qahramonlar prototiplari
«Ştyk» va «Rossiya 88» guruhining prototiplari — NS-skinxed Tesak va uning «Format 18» guruhi. Ular roliklar…
«Ştyk» va «Rossiya 88» guruhining prototiplari — NS-skinxed Tesak va uning «Format 18» guruhi. Ular roliklar suratga olişgan, ulardan bir qismi filmning ssenariysiga kiritilgan va internetga joylaştirilgan. Film rejissyori Pavel Bardin «Novaya gazeta»ning savollariga javob beradi:
— Qahramonlaringizning prototiplari bormi? Petr Fyodorov yorqin va muşakli ijro etgan Ştykda Boyan, Svinina prototipi bormi?
— Umuman olganda, bu ismning eşitilişini istamagan edik. Mayli. Hamma allaqaçon Martsinkeviçni (laqabi Tesak) biladi. Asosiy ommaviy nasi-skinlardan biri. Uning «Format 18» birlaşmasi asosan PR bilan şuğullangan, roliklar suratga olgan. Biz roliklardan «tizimni» tuşuniş uçun foydalandik, janrlar böyiça ajratdik: postanovkali, öyin, hazil. Soxta kaltaklaşlar ham bor, haqiqiylari ham bor. Uşbu «janrlar» tamoyillari böyiça biz «Rossiya 88» guruhining «kino»sini suratga oldik. Uning prototipi deb hisoblamayman, ismini birinçi marta aytyapman. Uni bizning qahramonlarimiz bilan boğlaşlarini istamayman.
5Qahramonlar
Aleksandr «Ştyk» (Petr Fyodorov) — «Rossiya 88» guruhining yetakçisi, uning xarizmatik rahbari. Gitler…
Aleksandr «Ştyk» (Petr Fyodorov) — «Rossiya 88» guruhining yetakçisi, uning xarizmatik rahbari. Gitler ğoyalari, rus millatining ustunligi va bosqinçilarga qarşi kuraşning fanatik tarafdori, bunday qaraşlarda heç qanday ziddiyat körmaydi. Sobiq izdoşlarining xiyonatidan va singlisining öz joniga qasd qilişidan keyin öz nafratining haqiqiy sabablarini tan oladi va özini otadi.
Eduard Markoviç (Mixail Polyakov) — «Rossiya 88» guruhining aʼzosi; otasi tarafidan yahudiy ajdodlari bor (yahudiylik qoidalariga köra, u yahudiy hisoblanmaydi), tödada «Abram» yoki «Moyşa» nomi bilan ham tanilgan. Işonçli neonatsist va antisemit. Neonatsizm ğoyalarini aholi örtasida tarğib qiliş uçun tarğibot filmi suratga olişga qaror qiladi. Yagona bölib sodiqligini va yetakçisiga bölgan sadoqatini saqlab qoladi. Taqdiri nomaʼlum.
Ştykning otasi (Aleksandr Makarov) — öğlining dunyoqaraşi va xulq-atvorini oçiqdan-oçiq qoraydi va oxir-oqibat undan voz keçadi.
Ştykning onasi (Elena Tokmakova-Gorbuşina). Öğlining dunyoqaraşini qöllab-quvvatlamaydi, lekin oçiqdan-oçiq qoralamaydi.
Ştykning va singlisi Yuliyaning xolasi (Aleksandra Nikolayeva). Jiyanining qaraşlarini qöllab-quvvatlamaydi, jiyanining sevgilisi — Robertga yaxşi munosabatda böladi.
Yuliya (Vera Strokova) — Ştykning singlisi. Dastlab akasining qaraşlariga şunçaki kuladi. Keyinçalik kavkazlik Robert ismli yigitga oşiq böladi. Finalda u bilan qoçişga urinadi, sevgilisi öldirilgandan keyin esa özini öldiradi.
Robert (Kazbek Kibizov) — Yuliyaning sevgilisi, etnik kavkazlik. Tinçliksevar bölib, zöravonlikdan qoçişga harakat qiladi. Finalda sevgilisi bilan qoçişga urinadi, lekin Ştyk tomonidan yaqindan otib öldiriladi.
Robertning katta akasi (Georgiy Totibadze). Ştykning odamlari bilan janjal paytida ularning homiysini öldiradi, buning uçun keyinçalik jinoiy javobgarlikka tortiladi.
Marta (Marina Oryol) — Ştykning dösti, guruh aʼzosi. Oxirida neonatsizm ğoyalaridan voz keçib, amaldor Aleksandr tarafiga ötadi. Şunga qaramay, sobiq yetakçini oçiqdan-oçiq qoralamaydi, lekin uni qöllab-quvvatlaşga ham urinmaydi.
Kliment Klimentoviç (Arçibald Arçibaldoviç) — «Rossiya 88» guruhining homiysi, rasman — klub rahbari va maktabda BXT öqituvçisi. Birinçi Çeçen uruşi veterani. Janjal paytida Robertning akasi tomonidan otib öldiriladi.
Uçastka milisiyasi vakili, Kliment Klimentoviçning dösti (Petr Barançеyev). Neonatsistlarning jinoyatlarini oçilmagan deb qayd etadi. Kliment Klimentoviç halok bölgaç, guruhning yangi homiyiga aylanadi.
Aleksandr (Andrey Merzlikin) — amaldor, Ştykning ismdoşi.
«Boyan» (Nikolay Maçulskiy) — «Ştyk» guruhining aʼzosi. Finalda öz yetakçisiga xiyonat qiladi.
«Svinina» (Mixail Pavlik) — «Ştyk» guruhining aʼzosi. Semiz va köp ovqatlanişni yaxşi köradi. Finalda öz yetakçisiga xiyonat qiladi.
«Dobriy» (Anton Kuznetsov) — «Ştyk» guruhining aʼzosi. Finalda öz yetakçisiga xiyonat qiladi.
«Malyoy» (Ivan Ignatenko) — «Ştyk» guruhining aʼzosi. Finalda öz yetakçisiga xiyonat qiladi.
«Vityazi»: (Oleg Sokolov va Maksim Mosin) — slavyan fentezisi ixlosmandlari. Qisqa muddat «Ştyk» guruhiga qöşiladi, keyinçalik ular ham uni xiyonat qilişadi.
6Suratga oliş
Guruh aʼzolari uçun yaşaş joyi sifatida Moskvaning Tuşino tumani tanlangan. Filmda bu haqda aniq aytilmaydi,…
Guruh aʼzolari uçun yaşaş joyi sifatida Moskvaning Tuşino tumani tanlangan. Filmda bu haqda aniq aytilmaydi, lekin oçiq havoda böladigan köplab sahnalarda uşbu tumanning turli qismlarini köriş mumkin.
Syujetga köra, qahramonlar moskvalik «Dinamo» muxlislari hisoblanadi. Filmning bir sahnasi «Dinamo» stadionida suratga olingan.
Filmda «Killzone» video öyinidan kadrlar mavjud.
Pyotr Fyodorovning sözlariga köra, film tufayli onasi bilan munosabatlari yomonlaşgan.
Film yaratişning sönggi bosqiçida loyihaga prodyuser Aleksandr Rodnyanskiy yordam berdi, xususan Berlin kinofestivalining dasturiga kirişda.
7Mukofotlar va festivallarda iştirok
2009-yilgi «Nika» mukofoti sovrindori «Yilning kaşfiyoti»…
2009-yilgi «Nika» mukofoti sovrindori «Yilning kaşfiyoti» nominatsiyasida.
Film «Kinoteatr.doc» festivali dasturiga kiritilgan, ammo filmni namoyiş etiş sabablarsiz bekor qilingan.
2009-yilda film Berlin kinofestivalining «Panorama» dasturiga kiritilgan va tomoşabinlar tomonidan yaxşi qabul qilingan.
Xanti-Mansiysk şahridagi «Olov ruhi» kinematografik debyutlar festivalida film Maxsus mukofotga sazovor böldi.
Çeboksariy xalqaro kinofestivali 2009 — festival ğolibi «Rossiya 88» filmi böldi.
8Filmning Rossiyada taqiqlanişi
2010-yilda Samara viloyati prokuraturasi «Rossiya 88» kinofilmini ekstremistik deb topib, musodara qiliş va…
2010-yilda Samara viloyati prokuraturasi «Rossiya 88» kinofilmini ekstremistik deb topib, musodara qiliş va fuqarolik muomalasidan olib taşlaş töğrisida daʼvo arizasi berdi. Keyinçalik prokuratura Boş prokuratura talabiga köra daʼvo arizasini qaytarib oldi. Petr Fyodorov bu voqealar haqidagi intervyusida şunday dedi: «Menga film haqiqat bilan şunçalik töğridan-töğri tenglaştirilişi vahşiylik tuyuladi. Biz har qanday körgazmali dahşatdan qoçişga harakat qildik — u yerda hatto qon ham yöq, hammasi imkon qadar muloyim qilingan. Şunga qaramay, bizni uç yil davomida sudlarga sudraşdi — bu umuman kulgili hikoya: „Ekstremistik materiallar“ degan belgini berib, butun mamlakat hududida muomaladan olib taşlaşmoqçi edilar».
2016-yil 3-fevralda Naryan-Mar sudining qarori bilan film ekstremistik deb topildi. Roskomnadzor YouTubeʼdagi film sahifasini taqiqlangan materiallar reestriga kiritib, joylaştirilgan filmni bloklab qöydi. Şu kuni Boş prokuratura roziligi bilan film taqiqlangan saytlar reestridan çiqarildi. Bunga sabab, ekstremistik deb topilgan faqat bitta fragment bölib, u filmdan kesib olinib, syujetdan taşqarida tarqatilgan, film butunligiça esa neonatsistik mafkurani tarğib qilmaydi, deb hisoblangan.
Matn: maqola tarjimasi «Россия 88» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.