Saltburn — 2023-yilda suratga olingan amerikalik badiiy film. Janri qora komediya va psixologik drama. Rejissyori Emerald Fennell. Fennell ayni paytda filmning ssenariy muallifi va prodyuserlaridan biri. Asosiy rollarni Barry Keoghan, Jacob Elordi, Rosamund Pike, Richard Grant, Alison Oliver va Arçie Madekwe ijro etgan.
Voqea 2000-yillar boşida Angliyada bölib ötadi. Oksford universiteti talabasi Oliver (Keoghan) özining boy kursdoşiga haddan taşqari berilib ketadi. Kursdoşi esa Oliverni öz eksantrik oilasining mulkida yozni ötkazişga taklif qiladi.
Filmning jahon premyerasi 2023-yil 31-avgustda Telluride kinofestivalining 50-chi sessiyasida bölib ötdi. Keyin film 2023-yil 17-noyabrda Buyuk Britaniyada, şu kuni AQŞda çeklangan prokatda namoyiş etildi. Keng prokat 22-noyabrda boşlandi. 23-dekabrda film Amazon Prime Video striming xizmatida paydo böldi.
Film tanqidçilar tomonidan umuman olganda ijobiy baholandi va bir neçta mukofotga nomzod böldi. Jumladan, 81-chi Golden Globe mukofoti marosimida eng yaxşi erkak roli (Keoghan) va eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli (Pike) nominatsiyalari bölgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Barry Keoghan, Jacob Elordi, Rosamund Pike
3Syujet
2006-yilda stipendiat Oliver Quirk Oksford universitetiga öqişga kiradi, ammo yuqori tabaqa anʼanalarini…
2006-yilda stipendiat Oliver Quirk Oksford universitetiga öqişga kiradi, ammo yuqori tabaqa anʼanalarini bilmagani uçun jamoaga qöşilişi qiyin keçadi. U tasodifan boy va maşhur talaba Felix Catton bilan döst bölib qoladi. Oliver Felixga ğildiragi havosi tuşgan velosipedini berib yordam beradi, şundan söng Felix minnatdorçilik bildirib, uni barda öz kompaniyasiga taklif qiladi. Felix haddan taşqari erkalangan merosxör bölsa-da, Oliver bilan muloqotdan zavqlanadi. Çunki u tabiatan saxiy va hamdard odam bölib, yolğiz Oliverning oilaviy muammolariga ham sezgir va eʼtiborli. Oliverning otasi kutilmaganda vafot etgaç, Felix uni çalğişi uçun Saltburn oilaviy mulkida yozni ötkazişga taklif qiladi.
Saltburnda Oliver Felixning oilasi — otasi Jeymsi, onasi Elspet va singlisi Venetsiya köz-köz qiladi. Faqat Felixning amerikalik amakivaççasi Farli unga salbiy munosabatda böladi. Oliver Felixga ruju qöyib oladi, bu esa uning noörin va yaşirin xatti-harakatlariga olib keladi. Farli tasodifan Oliverni Venetsiyani vasvasaga solayotgani va u bilan oğzaki jinsiy aloqa qilayotganini köradi. Farli bu haqda Felixga aytadi va uni xafa qiladi, çunki Felixning oldingi eng yaqin dösti ham şu yöl bilan oilaga kirişga urinib körgan edi. Oliver vaziyatni öz foydasiga burişga muvaffaq böladi va amakivaççalarni bir-biriga qarşi qöyadi. Keyinçalik u Farlini ham vasvasaga soladi, söng uning telefonidan foydalanib, antiqa buyumlar sotuvçisiga soxta xat yozadi. Hamma narsani şunday sozlaydiki, göyo Farli mulkni öğirlamoqçi bölgandek körinadi. Uni şarmandalik bilan haydaşadi.
Yoz Oliverning tuğilgan kuni ziyofati bilan yakunlanadi. Ziyofatdan oldin Felix Oliverning uning oilaviy ötmişi haqidagi yolğonlarini bilib qoladi, bu esa ularning döstligining uzilişiga olib keladi. Ziyofatni buzmaslik uçun Felix Oliverdan ertasi kuni mulkni tark etişni söraydi va haqiqiy sababni heç kimga aytmaslikka vaʼda beradi, çunki bu uning obrösiga zarar yetkazib, ğiybatlarga sabab bölişi mumkin. Ziyofatda Oliver bir neça bor özini oqlaşga urinadi, lekin Felix uni rad etadi. Ertasi kuni ertalab Felix boğdagi labirintda ölik holda topiladi. Oila bunday fojialarga adekvat munosabat bildira olmay, mazmunsizlikka tuşib qoladi. Oliver bu mazmunsizlikni oziqlantiradi. Masalan, u onani öğli ölimidan çalğitib, ziyofat haqida suhbat qiladi va şokoladli tort tayyorlaş nozikliklarini gapiradi. Keça qaytib kelgan va Oliverni yaşirin işlarda gumon qilayotgan Farli bu qoidalar böyiça öynaşni xohlamaydi. Şunda Oliver uning giyohvandlikka moyilligini eslatib, Farlini ustalik bilan “yöq qiladi”. Jeymsi uni darhol haydab yuboradi, endi butunlay. Felixning dafnidan keyin Oliver Saltburnda qoladi, çunki unga Elspetning yordami kerak.
Oliverning maniakal xatti-harakatlari davom etadi. U Felixning odatlarini taqlid qila boşlaydi va uning içki kiyimini kiyadi. Buni Venetsiya payqaydi. Köp ötmay u vannada tomirini kesib, öz joniga qasd qiladi. Elspet Oliverga tobora yaqinlaşadi. Şunda Jeymsi Oliverdan qutulişdan umidini uzib, uni ketişi uçun pul tölaşga qaror qiladi.
Jeymsi vafotidan bir neça oy ötgaç, Oliver kafeda tasodifan ledi Elspetga duç keladi. U uni Saltburnga qaytişga taklif qiladi, Oliver esa xursand bölib rozi böladi. Köp ötmay Elspet ölimga olib keladigan kasallikka çalinadi. U barça işlarini va merosini töliq işonadigan Oliverga topşiradi. Vafot etiş oldidan Oliver tan oladi: nafaqat Saltburndagi fojialarni (Farlini tuzoqqa ilintirgani, Felixning içkilikiga zahar solgani, Venetsiyani öz joniga qasd qilişga undagani va boşqalar), balki Felixga ularning tanişgan kunidagi tasodifiy yordamidan tortib, Elspet bilan kafedagi xuddi şunday tasodifiy uçraşuvgaça bölgan barça voqealar uning mohirona ulkan manipulyatsiyasi bölganini aytadi. Uning maqsadi dastlabdan mulkni egallaş edi. Ğalaba quvongan Oliver Elspetning oğzidan nafas trubkasini oladi va natijada u vafot etadi.
Uning ölimidan keyin Oliver, Kettonlar mulki va boyligining egasi, zalda yalanğoç raqs tuşib, haşamatli xonalar böylab yurib, ğalabasini nişonlaydi. Finaldagi sahna Sophie Ellis-Bextor ijro etgan “Murder on the Dancefloor” asl treki bilan birga keladi. Filmning syujeti 2001-yildagi “Murder on the Dancefloor” musiqiy kliplariga işora bölib, uning ssenariysida boş qahramon raqobatçilarini noadolat usullar bilan yöq qilgan.
4Rollarda
Barry Keoghan — Oliver…

Barry Keoghan — Oliver Quirk
Jacob Elordi — Felix Catton
Rosamund Pike — ledi Elspet Catton, Felixning onasi
Richard Grant — ser Jeymsi Catton, Felixning otasi
Alison Oliver — Venetsiya Catton, Felixning singlisi
Arçie Madekwe — Farli Start, Felixning amakivaççasi
Carey Mulligan — “kambağal azizim” Pamela, Elspetning dösti
Paul Rhys — Dunkan, Saltburn mulkidagi ketkiçi
Ewan Mitchell — Maykl Geyvi, Oliverning kollej dösti
Sadie Soverall — Annabel
Millie Kent — Indiya
Rhys Sherlock — professor Ueir
Dorothy Atkinson — Paula Quirk, Oliverning onasi
Şaun Dooley — Jeff Quirk, Oliverning otasi
Lolly Adefope — ledi Dafni
Joshua McGuire — Genri
5Işlab çiqariş
2022-yil yanvarda maʼlum böldiki, Emerald Fennell “Saltburn” filmining rejissyori böladi. Şu oyning özida…

2022-yil yanvarda maʼlum böldiki, Emerald Fennell “Saltburn” filmining rejissyori böladi. Şu oyning özida Margot Robbieʼning LuckyÇap Entertainment kompaniyasi prodyuserlik böyiça muzokaralar olib bordi. 2022-yil mayida Josie McNamara, Tom Ackerley va Robbie prodyuser böldi, Rosamund Pike, Jacob Elordi va Barry Keoghan esa aktyorlar tarkibiga kirdi. Dekabrda Carey Mulligan ham aktyorlar tarkibiga qöşilgani maʼlum böldi.
Suratga oliş 2022-yil 16-iyulda boşlandi. Operator Linus Sandgren böldi. Filmning prokat huquqlarini Amazon Studios kompaniyasi sotib oldi.
“Saltburn” filmi aristokratik ingliz oilasi atrofida aylanadigan “ehtiros tarixi” sifatida taʼriflanadi. Biroq filmning keyingi tafsilotlari hozirça sir saqlanmoqda.
6Mavzular va ilhom manbalari
Film ortiqçalik va ehtiros mavzusiga eʼtibor qaratadi. Fennell şunday dedi: “Men ilhomni özimning şaxsiy…

Film ortiqçalik va ehtiros mavzusiga eʼtibor qaratadi. Fennell şunday dedi: “Men ilhomni özimning şaxsiy insoniy tajribamdan oldim, çunki men ham hayotimning şu davrida his qilgan barça narsalarni boşdan keçirdim, yaʼni ajoyib darajada aqldan ozdiruvçi majburiy sevgi çangalidan… Lekin, şubhasiz, men [filmdagi] baʼzi qahramonlar darajasiga yetmadim”.
Film ilhom manbalarini muhokama qilib, Fennell “Apelsin qöş” va “Qattiq öyinlar” filmlarini, Daphne du Maurierʼning “Rebekka” romanini va L. P. Hartleyning “Vositaçi” romanini hamda uning 1971-yildagi ekranlaştirilgan versiyasini tilga oldi. U aniqladi: “Ehtimol, men “Vositaçi”dagidek qişloq uyi tasvirining Britaniya anʼanasiga köproq murojaat qildim va Jozef Louisning juda öziga xos… dunyosiga, u yerda sinf, hokimiyat va jinsiy aloqa bir joyda töqnaşadi”.
Patricia Highsmithning “Iqtidorli janob Riply” romani va uning ekranlaştirilgan versiyasi tanqidçilar tomonidan ijtimoiy sinf mavzusi umumiy bölgani va Oliver bilan romanning boş qahramoni Tom Riply örtasidagi öxşaşlik tufayli taʼsir körsatgan asar sifatida tez-tez tilga olingan. Biroq Fennell bu taqqoslaşlarga berilmaslikni afzal kördi.
7Premyera
Filmning jahon premyerasi 2023-yil 31-avgustda Telluride kinofestivalining 50-chi sessiyasida bölib ötdi.…

Filmning jahon premyerasi 2023-yil 31-avgustda Telluride kinofestivalining 50-chi sessiyasida bölib ötdi. 2023-yil 4-oktabrda film 67-chi London kinofestivalini oçdi. Festival direktori Kristi Matison oldindan Fennellning rejissyorlik işini “ambitsiyali film”, “mohirona yaratilgan” va “hayajonli his-tuyğular” uyğotuvçi deb yuqori baholadi. U şuningdek “istisnoviy” aktyorlik işlari, “ajoyib syujet burilişlari” va XXI asr boşidagi pop-ballada qöşiqlaridan iborat saundtrekni ham qayd etdi. Filmning AQŞdagi çeklangan prokati 2023-yil 24-noyabrga, keng prokati esa 1-dekabrga rejalaştirilgan edi.
8Kassa yiğimlari
2023-yil 28-dekabr holatiga köra film AQŞ va Kanadada $11,2 million, boşqa mamlakatlarda esa $8,1 million…

2023-yil 28-dekabr holatiga köra film AQŞ va Kanadada $11,2 million, boşqa mamlakatlarda esa $8,1 million yiğdi. Umumiy yiğim $19,3 million.
AQŞda çeklangan prokatning birinçi dam oliş kunlarida film yettita kinoteatrda $322,7 ming yiğdi. 22-noyabrda prokat 1566 kinoteatrgaça kengaydi va film keng prokatning birinçi kunida $684 ming yiğdi. Debyut dam oliş kunlari yiğimi $1,8 million böldi (beş kun içida jami $2,9 million). Keyingi dam oliş kunlarida film yiğimi atigi 16 % ga tuşib, $1,6 million böldi.
9Tanqidçilar reaksiyasi
Rotten Tomatoes saytida film 254 ta şarhga asoslangan 72 % reytingga ega, örtaça baho 6,9/10. Umumiy xulosa…
Rotten Tomatoes saytida film 254 ta şarhga asoslangan 72 % reytingga ega, örtaça baho 6,9/10. Umumiy xulosa şunday: “Emerald Fennellning şirin va ötkir “Saltburn” filmi köpçilik tomoşabinni hayajonga soladigan buzuq his-tuyğular zarbasidir”. Metacritic saytida 53 ta şarhga asoslangan örtaça vaznli baho 100 ballik şkala böyiça 61 ballni taşkil etadi, bu umuman ijobiy şarhlardan dalolat beradi.
10Kadrlar
1
1 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Солтберн» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.