Sarfaroş (tarjimada: Fervent) — 1999-yilda suratga olingan, hind tilidagi jangovar triller film. Ssenariy muallifi, prodyuseri va rejissyori John Matthew Matthan. Film 1990-yillarda Hindistonda davlat homiyligidagi terrorizm bilan boğliq haqiqiy voqealarga asoslangan. Rollarda Naseeruddin Şah, Aamir Khan va Sonali Bendre, şuningdek Mukesh Rişi, Pradeep Rawat, Akhilendra Mişra, Makrand Deşpande, Şri Vallabh Vyas, Govind Namdev va Surekha Sikri iştirok etgan. Musiqa va fon kompozitsiyasini Jatin–Lalit va Sanjoy Çowdhury yaratgan, operatorlik ishi Vikas Sivaraman, montaj esa Jethu Mundul tomonidan bajarilgan. Film IPS ofitserining çegaradan ötuvçi terrorizmni yöq qiliş yölidagi izlanişi atrofida aylanadi.
Matthan filmda işni 1992-yilda boşlagan va tadqiqot, tayyorgarlik hamda suratga oliş uçun yetti yil sarflagan. Film 1999-yil 30-aprelda çiqarilgan. Matthan «Sarfaroş»ni dastlab şaxsiy qasos haqidagi hikoya sifatida tasavvur qilgan. Keyinçalik ğoya 1993-yildagi Mumbay portlaşlari fitnasi oşkor bölgaç özgargan. Matthan va uning hammuallifi Hriday Lani tadqiqot olib borgan, u esa Pokistonning qöllab-quvvatlaşidagi terrorizm Hindistonda qanday işlagani, ISI taşkilotining tarmoqlarga qanday kirib olgani va hujumlar Mumbay, Rajastan hamda hatto Janubiy Hindiston kabi joylarda içki odamlar yordamida qanday amalga oşirilgani haqidagi çuqurroq tahlilga aylangan.
«Sarfaroş» Kargil mojarosidan oldin, Hindiston bilan Pokiston örtasida keskinlik yuqori bölgan paytda çiqarilgan. Film kassada tijorat jihatdan muvaffaqiyatli bölgan. Film aktyorlar ijrosi, texnik jihatlari, jangovar sahnalari, musiqasi va ssenariysi uçun maqtovga sazovor bölgan. Film «Eng yaxşi ommabop, oilaviy tomoşabop film» uçun Milliy kino mukofotini, «Eng yaxşi film» uçun Filmfare tanqidçilar mukofotini qölga kiritgan hamda Hindiston xalqaro kinofestivalida namoyiş etilgan. Film kannada tilida «Sathyameva Jayathe», telugu tilida esa «Astram» nomi bilan qayta suratga olingan.
1Rollarda
Aamir Khan, Sonali Bendre, Naseeruddin Shah
2Syujet
Ğarbiy Hindistonda qurol kontrabandasi amalga oşirilmoqda. Rajastandagi Bahid şahrida qurol tarqatuvçi Bala…
Ğarbiy Hindistonda qurol kontrabandasi amalga oşirilmoqda. Rajastandagi Bahid şahrida qurol tarqatuvçi Bala Thakur Veeran nomli maşhur qaroqçiga AK-47 avtomatlarini yetkazib beradi. Veeran va uning adivasi tödasi telugu tilida sözlaşuvçi töy karvonini talon-taroj qiladi va Çandrapurda avtobusdagi har bir kişini otib öldiradi. Çandrapur Maharaştra va Telangana çegarasida joylaşgan bölib, naksalit–maoistlar qözğoloni bilan maşhur. Hukumat hujumni tergov qiliş uçun Mumbayda Maxsus harakat guruhini tayinlaydi.
Mumbaylik politsiya katta leytenanti (ACP) Ajay Singh Rathod maşhur ğazal xonandasi, keksa Gulfam Hassanning konsertiga boradi. Gulfam hind kelib çiqişli, lekin bolaligida, mamlakat bölinişi paytida Pokistonga köçişga majbur bölgan muhojir. Bu tajriba uni çuqur yaralagan, şuning uçun u Hindiston hukumati unga kelganida özining haşamatli uyida yaşaşiga ruxsat bergani uçun xursand. Gulfam bolaligida dasturlariga qatnaşgan Ajayda katta muxlis topadi va ikkovi yaqinlaşadi. Ajay şuningdek Delhida öqiyotgan paytlarida unga oşiq bölgan Seema bilan uçraşadi. Yoşlar sevişib qoladi.
Inspektor Saleem halol politsiyaçi bölib, maşhur gangster Sultan qölidan qoçib ketgaç, guruhdan çetlatiladi. Şu muvaffaqiyatsizligi va bu urinişda uçta konstebl halok bölgani uçun unga tanbeh beriladi. Saleem vazifasini vijdonan bajarsa-da, yuqori lavozimdagi rahbarlari uni musulmon bölgani uçun kamsitadi. Saleem özidan yoşroq, tajribasiz Ajay guruhga boşliq etib tayinlanganida, u ranjiydi va tergovda iştirok etişni rad etadi. Holbuki, Ajayga işni boşlaşdan oldin ayni Saleem murabbiylik qilgan edi. Ajayning ötmişi oçiladi: uning otasi terrorçiga qarşi guvohlik bermoqçi bölgan, ularni töxtatiş uçun esa Ajayning katta akasi öldirilgan. Otasi öğirlab ketilgan, terrorçilar uni qöyib yuborganda esa u ovozini yöqotgan bölgan. Şu voqea Ajayni politsiyaga kirişga undagan.
Gulfamning Pokiston razvedkasi uçun işlayotgani maʼlum böladi. Razvedka Hindiston bilan vakillik uruşi olib borişga harakat qilmoqda. Gulfam Ajayni yoqtirgani uçun unga heç narsa bölmasligini taʼminlaydi. Saleem Bala Thakur va Sultanning joylaşuvini topadi va bu maʼlumotni Ajayga beradi. Ajay uni yana guruhga qöşilişga köndiradi. Jinoyatçilar bilan töqnaşuvda Bala Thakur halok böladi, Ajay esa yaralanadi. Sultan qoçib ketsa-da, guruh Veeran uçun möljallangan halokatli qurol yuklangan jönatmani uşlab qolişga muvaffaq bölgani sababli operatsiya muvaffaqiyatli deb topiladi. Muvaffaqiyatsizligi uçun Gulfamning buyruği bilan Sultan öldiriladi. Saleemning axborotçilar tarmoğiga esa Sultan Pokistonga qoçib ketgani haqida yolğon maʼlumot yetkaziladi.
Kasalxonada yaralarini davolab yotganida Ajay voqealarni Seemaga hikoya qiladi va şu payt unda tösatdan anglaş paydo böladi. U Seemaning yordamida hodisa joyiga qaytadi va u yerda Bala Thakurning yulduzlar xaritasini topadi. Bu esa guruhni Rajastandagi Bahidga olib boradi. Tuzalgaç, Ajay Bahidda, ota-bobolari malikonasida vaqtinça turgan Gulfam bilan uçraşadi. Gulfamning tergovni çalğitişga urinişlari, hatto Ajayga hujum uyuştirişga buyruq berişi ham befoyda böladi. Ketma-ket muvaffaqiyatsizliklar Pokiston razvedkasini ğazablantiradi va ular işni hal qiliş uçun Mayor Aslam Baigni yuboradi.
Guruh qurol taşiş operatsiyasiga qarşi yakuniy hujumga tayyorlanadi va oxir-oqibat Gulfamning haşamatli uyiga yetib boradi. Ajay Gulfamning xiyonatini bilgaç, içki norozilikni his qiladi, lekin uni jinoyatlari uçun ayblaşga yetarli dalil yöqligini tuşunadi. U Gulfamni Baigni öldirişga majbur qiladi va şu uçun uni hibsga oladi. Gulfam özini bunday qilişga böliniş paytidagi keçinmalari sabab majbur bölganini aytadi. Ajay unga uning harakatlari heç qanday dinning odamlariga foyda keltirmayotganini anglatadi. Gulfam esa xörlaniş va aybdorlik hissiga bardoş bera olmay, öz joniga qasd qiladi. Uning ölimi yaşirib qöyiladi, guruh esa terrorçilar tarmoğini foş etgani uçun katta maqtovlar bilan Mumbayga qaytadi. Saleemga Veeranning joylaşuvi haqida maʼlumot beriladi va Ajay jamoasi bilan yangi tergovni boşlaydi.
3Musiqa
Filmning musiqasini Jatin–Lalit yaratgan, qöşiq matnlarini esa Israr Ansari, Nida Fazli, Sameer va Indeevar…

Filmning musiqasini Jatin–Lalit yaratgan, qöşiq matnlarini esa Israr Ansari, Nida Fazli, Sameer va Indeevar yozgan.
Şah, Khan va Bendre uçun ovozni mos ravişda Jagjit Singh, Kumar Sanu va Alka Yagnik bergan. Albomda Kavita Krişnamurthy, Roop Kumar Rathod va Sonu Nigamning ovozlari ham bor.
«Hoş Walon Ko Khabar Kya» qöşiğining matnini Nida Fazli yozgan. U hind şoiri Kabirdasning «Haman Hai Işq Mastana» misralaridan ilhomlangan. Jatin Pandit taʼkidlaşiça, Jatin–Lalit bu ğazalni avvaliga uni yaratgan Bhupinder Singh bilan yozgan, ammo film rahbariyatining talabi bilan va ommaboproq ğazal xonandasi kerakligi sababli Jagjit Singhga murojaat qilingan. Jatin Jagjit Singh ijrosi uçun yangi kuy yaratişni öziga vazifa qilib olganini aytadi, şunda Bhupinder Singhning avvalgi mehnati hurmat qilingan böladi.
4Tanqidiy munosabat
Çiqqanidan keyin «Sarfaroş» kino tanqidçilaridan yuqori baho olgan. Naseeruddin Şah muhojir rolidagi ijrosi…

Çiqqanidan keyin «Sarfaroş» kino tanqidçilaridan yuqori baho olgan. Naseeruddin Şah muhojir rolidagi ijrosi uçun ayniqsa maqtalgan. Filmfare naşrining şarhlovçisi filmga beş yulduzdan tört yulduz qöygan va şunday yozgan: «Bu filmni şunçalik noyob qiladigan narsa — uning puxta öylangan personajlari va ajoyib ijrolardir. Bu rejissyor John Mathew Matthanning birinçi filmi bölsa-da, u butun aktyorlar jamoasidan mukammal natija oladi. Aamir ACP Rathod rolini heç qaçon körilmagan haqiqat ölçoviga olib çiqadi». U yana qöşimça qilgan: «“Sarfaroş” tomoşabinlar bilan aloqa örnata oladi, çunki u öz janridan çiqib, faqat köngil oçişdan ança köproq narsani bera oladi».
Rediff.com şarhlovçisi Suparn Verma filmning «jiddiy kinoni tijorat kinosi bilan muvaffaqiyatli uyğunlaştirganini» taʼkidlagan va «ssenariy aniq, ortiqça narsasiz körinişga ega, qahramonning ötmişini aniq va qisqa körsatadi» deb yozgan. U Naseeruddin Şah, Aamir Khan va Sonali Bendrening aktyorlik ijrosini maqtagan, şuningdek rejissyorlik, musiqa va xoreografiya bölimlarini yuqori baholagan. Kameraning ishi esa «baʼzi joylarda yaxşi, lekin texnik mahoratga ega emas» deb topilgan.
Matn: maqola tarjimasi «Sarfarosh (1999 film)» — inglizça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.