Scary Movie

«Scary Movie» (ingl. Scary Movie) — Kinen Ivori Uayans rejissyorligidagi, maşhur dahşat filmlarini parodiya qiluvçi, 2000-yilda çiqqan amerikalik komediya slayşeri. Bu film serialning eng tijoriy jihatdan muvaffaqiyatli filmidir. «Scary Movie» nomi «Scream» uçun işçi nom sifatida işlatilgan, u ham Dimension Films kompaniyasi tomonidan çiqarilgan.

Filmning AQŞdagi premyerasi 2000-yil 7-iyulda, Rossiyadagi premyerasi esa 19-oktabrda bölib ötdi.

Filmning ssenariysi 1998-yilda «Dimension Films» studiyasi sotib olgan ikkita parodiya ssenariysini öz içiga oldi. Birinçi ssenariy «Ötgan yozda qiçqirdim, çunki Xellouin Juma 13-kunga töğri keldi» deb nomlangan edi (yozuvçilari Şon va Marlon Uayans aka-ukalari hamda Fil Bauman), ikkinçisi esa «Agar ötgan Xellouinda nima qilganimni bilsang, qiçqir» deb nomlangan edi (yozuvçilari Jeyson Fridberg va Aaron Seltzer). Titrlarda beşalasi ham ssenariy muallifi sifatida körsatilgan bölsa-da, Fridberg va Seltzer ssenariysidan yakuniy filmga deyarli heç narsa kirmadi.

Ssenariyda Jeymi Li Kyortis mehmon rolida suratga tuşişi kerak bölgan sahna bor edi: Cindy zinadan qotildan qoçayotganda, uni kiyim şkafida topişi kerak edi.

Drew Decker rolini parodiya qiliş aktrisa Jenny McCarthyʼga taklif qilingan edi, u rad etib, şu yili, 2000-yilda çiqqan «Scream 3» filmida suratga tuşişni afzal kördi. Ammo uç yildan söng Jenny «Scary Movie 3» filmida suratga tuşdi. Brenda Meeks rolini esa qöşiqçi Aaliyahʼga taklif qilişgan edi, u ham rad etdi, filmi ekranga çiqqandan keyin esa avtohalokatda vafot etdi. Bu rol qöşiqçi Lil’ Kimʼga ham taklif qilingan edi.

Cindy va Bobbi rollari Alicia Silverstone va Jared Letöga taklif qilingan edi, ammo ikkalasi ham rad etdi.

Filmning suratga olinişi 1999-yil 11-avgustdan 2000-yil 17-yanvargaça davom etdi. Filmning rejissyori Kinen Ivori Uayans «Amistad 2» filmi reklamasida paydo böladigan qul rolida epizodik suratga tuşdi.

Faqat AQŞning kinoprokatida namoyiş etilgan versiyada Brenda «Şekspir oşiq» filmini kinoteatrda tomoşa qilayotib, u yerda öynayotgan Gwyneth Paltrow haqida yoqimsiz izoh beradi va «Brad Pittʼs ex-girlfriend is a real freak. She dressed up like a man» (Brad Pittning sobiq sevgilisi haqiqiy ğalati. U erkakdek kiyinib olgan) deydi. Filmning prodyuseri Harvey Weinstein buni juda haqoratli deb topgani aniq, şuning uçun çet el prokati uçun tayyorlangan barça nusxalarda, şuningdek VHS, DVD va Blu-Ray uçun çiqarilgan nusxalarda Regina Hall bu repliqani boşqasiga almaştirib aytgan: «Sheʼs about to get it on with Shakespeare. She dressing like a man» (U Şekspir bilan birga bölmoqçi. Va u erkakdek kiyingan). Rus dublyajida esa Brenda umuman «Brad Pittning sobiq sevgilisi şörlik hamma narsasini oçişga tayyorlanmoqda…» deydi.

DVD naşrida oltita öçirilgan sahna alohida taqdim etilgan. Şuningdek, qoralama versiya ham mavjud bölib, unda köplab muqobil va teatr versiyasiga kirmagan sahnalar bor, ular hatto DVD materiallarida ham yöq. Şu bilan birga, bu versiyada teatr versiyasidagi sahnalar yöq: masalan, «Amistad 2» treyleri butunlay yöq va Kiçkina bilan qotil «Whassup?» pivo reklamasini parodiya qiladigan sahna ham yöq. Bundan taşqari, bu versiyada köproq qon bor: Baffi ölimi sahnasida qotil uning boşini kesmaydi, balki qornini yorib içki aʼzolarini çiqarib taşlaydi.

Film juda köp irqçilik mazmunidagi hazillarga ega bölgani uçun uni şu holatda telekörsatuvga qöyişga ruxsat berilmadi, şuning uçun telever­siya versiyasi uçun Kinen Ivori Uayansga qöşimça ravişda bir qator ahamiyatsiz sahnalarni suratga olişga töğri keldi. Ular videoqatorga (film hajmini buzmaslik uçun) özi kesişga majbur bölgan sahnalar evaziga kiritildi. Bu sahnalar qöşimça materiallarda ham yöq, telever­siya versiyasi esa heç qaçon taşuvçilarda çiqarilmagan.

Filmi çiqqanidan 3 oy 10 kun ötgaç, «Scary Movie» ga juda öxşaş va ham «Scream» filmini parodiya qiluvçi «Ne очень страшное кино» deb nomlangan boşqa film çiqdi. Bu film katta ekran uçun rejalaştirilgan edi, lekin «Scary Movie»ning muvaffaqiyati unga jiddiy raqobat bölişi mumkin edi, şuning uçun kartina darhol videoda çiqarildi.

Cindy Campbell va Brenda Meeks qahramonlari «Scary Movie» serialining beşinçi qismidan taşqari har bir filmida paydo böladi.

Faqat bu va beşinçi qism «Scary Movie» serialining nisbatan kiçik byudjet bilan suratga olingan qismlaridir. Ikkinçi, uçinçi va törtinçi qismlarning byudjeti har biri 45 million dollardan iborat edi.

«Scary Movie» qismlarining har birining oxirida qahramonlardan biri maşina tomonidan uriladi (birinçi qismda Cindy maşina tomonidan uriladi, ikkinçi qismda Kiçkina maşinada Hansonʼni uradi, uçinçi qismda maşina Codyʼni uradi, törtinçi qismda avtobus James Earl Jonesʼni uradi, beşinçi qismda titrlardan keyingi sahnada Lindsay Lohan maşinada Charlie Şeenʼni uradi).

«Scream» — filmning asosiy parodiyasi: syujet, qahramonlar va Şabah yuz.

«I Know What You Did Last Summer» — asosiy parodiya: syujet va qahramonlar.

«I Still Know What You Did Last Summer» — Brenda Meeks qahramoni Karla Wilson qahramonini parodiya qiladi, Rey Wilkins esa Tyrellʼni parodiya qiladi.

«Scream 2» — Rey va Brendaning kinoteatrdagi ölimi sahnasi; Cindy qotildan zinadan qoçayotganda unga vazani otadi, söngra velosipedni va pianino­ni itaradi.

«The Blair Witch Project» — operatorning «birinçi şaxs» nuqtayi nazaridan öldirilişi sahnasi va reporterning eʼtirofi.

«The Sixth Sense» — Kiçkina giyohvandlik holatida aytadigan «Men öliklarni köraman» iborasi.

«The Matrix» — final janggi paytida qotil va Cindy örtasidagi kinematografik usullar (havoda muzlab qoliş va devorlar böylab yuguriş).

«Thinner» — prologda Drewni uning otasi uradi, çunki xotini unga oğzaki ish qilmoqda.

«American Pie» — Cindy Bobbi bilan jinsiy aloqada bölganda undan söraydi: «Mening ismim nima?».

«The Usual Suspects» — finaldagi sahna: Duffy oxirida qiyofasini özgartiradi va niqobini taşlaydi.

«Basic Instinct» — Miss Erkak oyoqlarini oçadigan sahna.

«Dead End» — Rey Bobbiga piçoq bilan urmoqçi bölgan sahna.

«The Shining» — filmning boşida Cindyʼning otasi eşikdan boşini suqadi (Jackʼni parodiya qiladi, «Mana, Jonni» iborasi bilan); qotil Baffi oldida kiyiniş xonasida paydo bölişdan oldin «Redrum» deydi.

«Mortal Kombat» — Cindy qotilga maşhur oyoq usuli «velosiped»ni qöllaydi, u kompyuter öyinlari seriyasi «Mortal Kombat»da Liu Kang tomonidan ijro etilgan.

«Halloween» — qotil maktab hovlisidan Cindy sinfda ötirganini kuzatadi.

«Amistad» — kinoteatrda xayoliy «Amistad 2» filmining treyleri körsatiladi.

«Friday the 13th» — qotil giyohvand holatida Kiçkina va boşqalarni qörqitadigan lahza. Rus dublyajida tovuş yöq.

«Dawsonʼs Creek» — Cindy va Bobbi jinsiy aloqaga kirişmoqçi bölganda derazada Jeremy Van Der Beekʼning qahramoni paydo böladi, uning paydo bölişi Paula Coleʼning «I Donʼt Wanna Wait» kompozitsiyasi bilan birga keladi; bu kompozitsiya Van Der Beek boş rolni ijro etgan serialning asosiy mavzusi.

«He Knows Youʼre Alone» — hojatxonadagi sahna va tomoşabinlar zalidagi qotillik.

Kiçkina va qotilning telefon orqali bir-biriga «Döstim!» deb baqirgan sahnasi AQŞda maşhur bölgan Budweiser pivo reklamasi «Whassup?» ni parodiya qiladi, bu reklama öşa paytda televizorda tez-tez körsatilardi. Uşbu reklama roliklari seriyasi maşhur internet-memga aylandi va «Scary Movie»dan taşqari, «Annoying Orange» veb-serialida hamda bir qator sitkomlarda ham köp marta parodiya qilingan.

Öçirilgan sahnalarning bir qismi filmning DVD va Blu-Ray naşrlarida eʼlon qilingan:

Futbol maşğuloti paytida Rey jinsiy aloqa pozalarini baqiradi — Greg uni jilovlaydi, keyin maşğulot boşlanadi va tomoşabinlar Reyning erektsiyasini köradi.

Kiçkina döstqizi bilan «xavfsiz jinsiy aloqa» bilan şuğullanadi — ikkalasining qölida qotil hujum qilgan taqdirda qurollari bor.

Gail va uning operatori örmondagi hujumdan keyin ziyofatga kelişadi — operator nogironlar aravaçasida. Gail uning ustiga çiqib, uyning tomiga yaşirin kameyani örnatadi. Operator Gailning jinsiy aʼzosini körib qoladi va buni unga aytmoqçi böladi, bunda juda köp qöpol sinonimlardan foydalanadi.

Bobbi Cindyʼni yeçintirib, jinsiy aloqaga kirişişdan oldin oğzaki işlarni boşlaganida, qiz unga hammasini notöğri qilayotganini aytadi va ayol tanasining xaritasini çizadi, Bobbi uni kompas bilan örganadi.

Mehmonlar ziyofatdan ketganda, Kiçkina televizorni yoqadi va qotil qiz ketidan quvayotganini köradi — u buni film deb öylaydi. Qiz eşikni taqillatganda, u uni filmni tomoşa qilişga xalaqit berayotganini aytib haydab yuboradi.

Yakuniy sahnada Cindyʼni yana maşina uradi — rulda yana Drewning otasi va onasi, ular oğzaki jinsiy aloqa bilan şuğullanmoqda.

Treylerlarda paydo bölgan sahnalar va replikalar:

Drew öldirilgandan keyingi ertalab maktabda Brenda xafa bölgan Cindyʼdan söraydi: «U sening dösting edimi?», javob esa: «Yöq, bugun uning testidan köçirmoqçi edim».

Kiçkina filmlar qoidalarini aytadi, худди Randy Meeks «Scream»da qilgandek.

«Scary Movie: Music That Inspired The Soundtrack?» deb nomlangan filmning saundtrek albomi 2000-yil 4-iyulda TVT Records yorliği tomonidan çiqarilgan va xip-xop hamda rok musiqasining aralaşmasini ifodalaydi.

Filmda şuningdek quyidagi kompozitsiyalar yangraydi:

Paula Cole — «I Donʼt Want To Wait»

Da Beat Bros. — «Jump Up (If You Feel Alright)»

Ant Banks — «Roll 'em Phat»

Jack Arel — «Visit To Florida»

Jodie Brooke Wilson — «Show Me Now»

Robert Barry & Monet — «Itʼs Raining Men»

Film 2000-yil 7-iyulda AQŞ va Kanadada 1 912 ekranda keng prokatga çiqdi va AQŞ boks-ofisida birinçi örinni egalladi, birinçi dam oliş kunlari davomida 42 346 669 dollar yiğdi. Keyinçalik u «Air Force One» filmining R reytingli filmlar orasida debyut dam oliş kunlaridagi eng katta yiğim rekordini yangiladi. Bundan taşqari, «Scary Movie» 2000-yilda ikkinçi eng katta start dam oliş kunlariga ega böldi va faqat «Mission: Impossible 2» filmiga yutqazdi.

Natijada film AQŞ va Kanadada 157 019 771 dollar yiğdi va bu bozorda Miramax kompaniyasining eng kassali filmi bölgan «Good Will Hunting»dan oşib tuşdi. Boşqa mamlakatlarda u 121 000 000 dollar işlab topdi, dunyo böyiça yiğimi esa 278 million dollarni taşkil etdi.

Film tanqidçilardan aralaş şarhlar oldi. Rotten Tomatoes şarhlar agregatorida kartina 117 ta şarh asosida 51% maʼqullaş reytingiga ega bölib, örtaça bahosi 5,50/10: «Tanqidçilarning fikriça, „Scary Movie“ kulgi oliş uçun qöpollik va vulgarlik bilan özini ortiqça yuklaydi». Metacriticʼda film 32 ta şarh asosida 48 ball oldi, bu «aralaş yoki örtaça şarhlar»ni körsatadi. CinemaScore tomonidan söroq qilingan tomoşabinlar filmga A+ dan F gaça bölgan şkala böyiça «B−» örtaça bahosini qöyişdi.

Varietyʼdan Joey Leydon filmning «na taʼm, na özini tutiş, na siyosiy töğrilikka çegara qöymasligini» va «R reytingli filmlar uçun ruxsat etilgan çegaralar çözilgan, agar uzilmagan bölsa» deb qayd etdi. U filmning «sizni özingiz uçun uyalguningizça kuldirişi deyarli kafolatlangan» deb xulosa qildi.

Chicago Sun-Timesʼdan Roger Ebert filmga törtdan uçta yulduz qöyib, u «öz vazifasini bajaradi» deb yozdi va uni «slayşerlarga qarşi şovqinli satirik hujum» deb atadi. Biroq Ebert filmni yangilik yetişmasligi uçun tanqid qilib, unda «birinçi oçuvçi böliş afzalligiga ega bölgan „Airplane!“ filmining şok taʼsiri» yetişmasligini qayd etdi.

The Atlanta Journal-Constitutionʼdan Bob Longino qöpol hazil filmga zarar yetkazadi deb hisobladi va «„Scary Movie“ şunçalik taʼmsiz hazilga botib ketadiki, uning R emas, balki NC-17 reytingi olgani hayratlanarli» deb yozdi.

The New York Timesʼdan Entoni Scott kabi boşqa şarhlovçilar hazillar «özining vulgarligi bilan emas, balki eskiligi bilan asabni buzişini» taʼkidladilar: «Divanda çekayotgan giyohvandlar, qamoqxonadagi jinsiy aloqa, erkakka öxşaş jismoniy tarbiya öqituvçilari, Budweiserʼning öşa „Whassssup“ reklamalari — bularning hammasi ölgunça işlatilib bölingan emasmi?».

The Toronto Starʼdan Piter Howell filmning «qöpol hazil çegarasidan çiqibgina qolmay, uni buklaydi, ezadi, buzadi va onangizga yuboradi» deb yozdi. Şu bilan birga u «„Scary Movie“da hazilning katta qismini yöq qiladigan yoqimsiz tomon bor. Köplab hazillar oçiqdan-oçiq seksistik, irqçi, gomofobik, şafqatsiz… va kulgili emas. Jahli çiqqan erkakning ayolni yiqitib, keyin şafqatsizlarça tepadigan sahnasi jirkanç taassurot qoldiradi. Haqoratli sözlarni tez-tez işlatiş uşbu meʼyorlar böyiça ham ortiqça körinadi, lekin bu, ehtimol, asosiy narsa emas. Haqoratli sözlarning köpligini payqagan paytga kelib syujetning özi takrorlanuvçi va çözilgan bölib qoladi» deb yozdi.

MTV Movie Awards 2001

«Eng yaxşi epizodik rol» (James Van Der Beek) — Ğalaba

«Yilning ayollar yutuği» (Anna Faris) — Nominatsiya

«Eng yaxşi öpiş» (Jon Abrahams, Anna Faris) — Nominatsiya

Film 2000-yil 12-dekabrda Disneyʼga tegişli Buena Vista Home Entertainment kompaniyasi tomonidan DVD va VHSʼda çiqarildi (Dimension Home Video brendi ostida). 2007-yilda u Blu-Rayʼda çiqarildi.

2005-yil oxirida Weinstein aka-ukalari Disneyʼga tegişli Miramax kompaniyasidan ketişdi va The Weinstein Companyʼga asos solişdi, Dimension Films brendini ham olib ketişdi. Şu bilan birga Disney/Miramax 1992-yilda studiya taşkil etilganidan 2005-yil sentabrigaça Dimension brendi ostida avval çiqarilgan filmlarga, jumladan studiyaning barça relizlariga huquqlarini saqlab qoldi.

2010-yilda Disney Dimensionʼning sobiq ona kompaniyasi Miramaxʼni Filmyard Holdings investitsiya firmasiga sotdi, 2016-yilda esa Qatar kompaniyasi beIN Miramaxʼni ulardan sotib oldi. 2020-yilda ViacomCBS (hozirda Paramount Skydance nomi bilan tanilgan) beINʼdan Miramax aksiyalarining 49% ni sotib oldi.

Bu bitim Paramountʼga Miramax kutubxonasi va 2005-yil oktabrigaça bölgan Dimension katalogi huquqlarini, şuningdek Dimension/Miramax intellektual mulkiga asoslangan kelajakdagi loyihalarni, jumladan «Scary Movie»ni çiqariş huquqlarini berdi. Keyinçalik Paramount filmni özining Paramount+ striming xizmatida ommaga taqdim etdi va 2020-yilda uni Blu-Rayʼda qayta çiqardi.

Rossiyada VHS va DVDʼda filmni «Vest Video» kompaniyasi çiqardi.

Filmning muvaffaqiyati nafaqat bir nomli beş qismli franşizani işga tuşirdi (2026-yilda oltinçi qism çiqadi), balki kino-parodiya janrining jahon prokatiga uzoq muddatli qaytişiga ham yordam berdi — keyingi yillarda şunday filmlar çiqdi: «Ne очень страшное кино» (2000, mokbaster), «Nedetskoe kino» (2001), «Kinosvidanie» (2006), «Oçen epiçeskoe kino» (2007), «Supergeroyskoe kino» (2008), «Znakomstvo so spartantsami» (2008), «Nerealʼnyy blokbaster» (2008), «Bez ansamblya» (2009), «Vampirskiy zasos» (2010), «Oçen golodnye igry» (2013), «Dom s paranormalʼnymi yavleniyami» (2013), «Dom s paranormalʼnymi yavleniyami 2» (2014), «Superforsazh!» (2015), «Pyatdesyat ottenkov çernogo» (2016). Ularning barçasi «Scary Movie» franşizasi muvaffaqiyatini takrorlaşga harakat qildi, ayrim loyihalarda xuddi şu aktyorlar va ssenariy mualliflari iştirok etdi.