«Maktab vals» (Şkolniy vals) — Pavel Lyubimov rejissyorligidagi sovet badiiy filmi bölib, 1978-yilda ekranlarga çiqqan, melodrama. Film suratga oliş Moskvada 1977-yilda ötkazilgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Yelena Tsyplakova
3Syujet
Öninçi sinf öquvçilari Goşa Korablyov va Zosya Knuşevitskaya bir-birini sevadi. Sönggi qönğiroqqaça bir neça…
Öninçi sinf öquvçilari Goşa Korablyov va Zosya Knuşevitskaya bir-birini sevadi. Sönggi qönğiroqqaça bir neça kun qolgan. Yigit geologiya-qidiruv institutiga kirib, vulqonşunos bölişni niyat qilgan. Maktabni tugatgaç, ular turmuş qurişadi, deb körinadi, lekin Goşaning orqasidan javobsiz sevgi bilan yonib yurgan Dina ergaşadi. Dinaning nufuzli ota-onasi qizining, şuningdek kelajakdagi kuyovining ham muvaffaqiyatli hayotini taʼminlaşga tayyor. Imtihonlar paytida Goşa Zosyaning homilador ekanini bilib qolgaç, öşa kuni Dinanikida tuşlik qilgani boradi. Maktab valsini u endi Dina bilan raqsga tuşadi.
Zosyani onasi kasalxonaga olib boradi, lekin qiz bolani tuşirişni istamay, u yerdan qoçib ketadi. Zosya ota-onasining uyidan çiqib, qurilişda işga joylaşadi. Köp ötmay u ota-onasining ajraşganini biladi: ular uzoq vaqtdan beri bir-birini sevmay qöyişgan, ammo qizining uydan ketişi ularni butunlay ajratgan. Zosyaning yangi döstlari paydo böladi. Goşa Dinaga uylanadi, lekin ularning oilaviy hayoti boşidanoq çatoqlaşadi. Goşa içadi va yoş oila bir yil ham birga yaşamasdan butunlay ajraladi. Zosyaning öğli Vasiliy esa qiş oxirida tuğiladi.
Maktabda bitiruvçilar uçraşuviga eski döstlar, jumladan Dina, Zosya va Goşa yiğiladi. Bitiruvçilar bir vaqtlar «tarix uçun» özlarini quvnoq suratga olgan kinolavhani birga tomoşa qilişadi. Zosya zaldan çiqib ketadi, uning ortidan Goşa ham çiqadi. Ularning suhbati böş maktab zinasida bölib ötadi. Ular hali ham bir-birini sevişadi, lekin Goşa bola haqida heç narsa bilmaydi. U institutni taşlab ketgan va endi nima qiliş kerakligini bilişni istaydi. Öğli haqida bilgaç, undan uni körişga ruxsat söraydi. Zosya javob bermay ketib qoladi, muvaffaqiyatsiz vulqonşunosning sevgisi javobsiz qoladi. Uning orqasida barça derazalari nurga tölgan maktab uzoqlaşadi.
4Rollarda
Yelena Tsiplakova — Zosya…

Yelena Tsiplakova — Zosya Knuşevitskaya
Sergey Nasibov — Goşa Korablyov
Yuriy Solomin — Pavel, Zosyaning otasi
Natalya Vilkina — Ella, Zosyaning onasi
Yevgeniya Simonova — Dina Solovyova
Nina Menşikova — Dinaning onasi
Yelena Fetisenko — Zosyaning qiz dösti
Yekaterina Durova — kasalxonadagi hamşira
Viktor Proskurin — prorab
Viktor Kamayev — Dinaning otasi
Antonina Dmitriyeva — maktab direktori
Sergey Baçurskiy — Slava «Puşkinodan»
Lidiya Matasova — Lilya, sinfdoş
Romualdas Vikşraytis — Anton, katta közoynakli sinfdoş
Vera Blagovidova — Zinaida Nikolayevna, keksa öqituvçi
Tigran Davydov — mast ötkinçi
Anna Rodionova — yoş öqituvçi (titrda körsatilmagan)
Natalya Khorokhorina — qurilişdagi işçi (titrda körsatilmagan)
Filmda şuningdek GITIS talabalari (Vladimir Andreyev ustaxonasi) ham suratga tuşgan.
Maktab «rolini» (faqat taşqi körinişi) Moskvadagi 122-sonli maktab öynagan, u Maliy Palaşyovskiy köçasida joylaşgan.
5Suratga oluvçilar guruhi
Rejissyor: Pavel…
Rejissyor: Pavel Lyubimov
Ssenariy muallifi: Anna Rodionova
Bastakor: Vladimir Şainskiy
«Love is like a red, red rose» qöşiği — Robert Bernsning sheʼrlari asosida, Samuil Marşak tarjimasida
Operator: Pyotr Kataev
Rassom: Semyon Veledinskiy
Kartina direktori: Tagi Aliyev
6Filmga baholar
Film katta rezonans va «fikrlar böroni»ni uyğotdi. «Köplab eʼtirozlar va şubhalarga» qaramay, film umuman…

Film katta rezonans va «fikrlar böroni»ni uyğotdi. «Köplab eʼtirozlar va şubhalarga» qaramay, film umuman olganda kinotanqidda «qöllab-quvvatlandi».
Retsenziyalarda filmda «juda yoş insonlarning intim hayoti, sevgisi va nikohi» mavzusi «öziga xos tarzda, jiddiy kötarilgani» qayd etildi.
Şu bilan birga, kinotanqidçi Ye. Gromov filmning finaliga yoqmadi. Uning fikriça, unda «kartinaning syujet va konsepsiya çiziqlari birlaşmaydi»: «Zosyaning ğamgin ketişi psixologik jihatdan asoslanmagan, u uning avvalgi sözlari va xatti-harakatlaridan, uning dunyoqaraşidan hamda sevgan insoniga nisbatan keçirimli munosabatidan kelib çiqmaydi». Şuningdek, u mualliflarni boş qahramon Zosyani haddan taşqari uluğlaşda va boşqa qahramonlarning, ayniqsa «maktab yuragini öynatuvçi» va xudbin Goşaning harakatlarini tanqidsiz baholaşda ayblagan.
Film ekranga çiqqanidan ön yil ötib, kinotanqidçi T. Kukarkina Goskinoning suratga olişga rozilik berganidan keyin «Anna Rodionovaning ssenariysi studiya idoralarining aralaşuvi natijasida buzilgani» haqida maʼlumot keltirgan. Bu idoralar «har qanday holatda ham töqnaşuvlarni yumşatişga, vaziyatlarni bezaşga, bola tuğgan ösmir qahramonning taqdirini yengillaştirişga intilgan». Bu mualliflarga özlarining dastlabki ğoyasini amalga oşirişga va «jiddiy, haqiqatan ham muammoli film» yaratişga imkon bermagan.
Sanʼatşunos I. Graşçenkova filmda «ön yetti yoşlilarning sevgisi» ham tadqiqot predmeti, ham ularning maʼnaviy olamini sinovdan ötkazadigan axloqiy qadriyat ekanini körsatgan. «Şubhasiz, bu filmda qatʼiyatsiz jasorat, ikkiyuzlamaçilikka nisbatan nafrat birinçi marta „Agar bu sevgi bölsa-chi?“ filmida körsatilganidek davom ettirilgan», deb yozgan u. Şu bilan birga, ikkala film ham sezilarli darajada farq qiladi.
Sanʼatşunos Kirill Razlogov eslatib ötganidek, Yu. Raysmanning «Agar bu sevgi bölsa-chi?» filmida maktab öquvçilarining jinsiy yaqinligi öz joniga qasd qilişga olib keladigan fojia sifatida qabul qilingan, «köp ötmay „Maktab vals“ filmida Yelena Tsiplakova ijro etgan qahramon boşi baland holda şunday tajribadan çiqadi va öz şerigidan hamda vaziyatlardan kuçliroq bölib çiqadi, qisman A. Roomning „Uçinçi Meşçanskaya“ filmi qahramonining yölini takrorlaydi».
Pedagog va sanʼatşunos A. V. Fyodorov yozişiça, «Maktab vals» paydo bölgan paytda katta bahs-munozaraga sabab bölgan va «maktab filmi» haqidagi barça eski tasavvurlarni ağdarib taşlagan. Unda «sovet kinosida birinçi marta mualliflar maktabda faqat platonik sevgigina emas, balki boşqa narsa ham mumkinligini körsatişga jurʼat etgan» va «birinçi marta yuqori sinf öquvçi qizning homiladorligi syujet vaziyati sifatida körsatilgan».
U va uning hamkorlari Zosya roli Ye. Tsiplakova uçun «ilgari öynagan rollarining tabiiy davomi bölgani»ni, yaʼni yettinçi sinf öquvçisi («Quşning boşi oğrimaydi») va töqqizinçi sinf öquvçisi («Topşirilmaydigan kalit») rollarining davomi ekanini qayd etişgan. «Ye. Simonova birinçi sevgini, lekin hammasini yutib yuboradigan, hatto xörlikka ham tayyor sevgini samimiy va işonarli öynay olgan», «Goşa esa kamroq işonarli ijro etilgan», deyişgan ular.
Kinotanqidçi S. V. Kudryavtsev körsatişiça, prokatga çiqarilgan har bir nusxani 61 mingdan ortiq tomoşabin körgan (sovet kinosi tarixidagi törtinçi natija). Kinorahbariyatning filmga qulay munosabatda bölişi şaroitida u keyinçalik çiqqan «Kiçkina Vera» filmi kabi kinohit bölişi mumkin edi: «„Maktab vals“idagi „Kiçkina Zosya“ Yelena Tsiplakova, sinfdoşini sevib qolgan va sevgilisi homiladorlik haqida bilib xiyonat qilganidan keyin ham bola tuğişga qaror qilgan qiz, Natalya Negodaning qahramoniga qaraganda hali unçalik keskin va qatʼiyatsiz tabiatga ega emas, ammo u endi faqat qurbon bölişni, ğamgin hikoyalar va „Marusya zahar içdi“ mavzusidagi miş-mişlarning obyekti bölişni istamaydi».
Matn: maqola tarjimasi «Школьный вальс (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.