Secret Magic Control Agency

Gansel — Gretelning akasi, sehrgar bölib körinadigan maşhur firibgar, hamma uçun rang-barang şoular uyuştiradi.

Gretel — Ganselning singlisi, Sehrgarlik xavfsizligi bölimining operativ agenti, asr jinoyatini oçişga tayinlangan.

Kuçukça — şirinlik xamiridan yasalgan korgi, şirin xamir bilan qoplangan — qiziquvçan, öyinqaroq, qörqoq va döstona.

Ilvira — piryanik uyidagi jodugar, Qirolning sobiq oşpazi, uning sehrli peçenye va kekslar oşxonasi qirollik uçun xavf tuğdiradi.

Qirol — sodda, quvnoq, lekin yetarliça hokimiyatparast hukmdor. Mazali taomlar va bayramlarni yaxşi köradi.

Agent Injiq ona — Sehrgarlik xavfsizligi agentligining boşliği — hokimona, qatʼiy va mulohazali.

Agent Qadoqi — Sehrgarlik xavfsizligi agentligi xodimi — quvnoq, biroz ekssentrik, özini daho deb hisoblaydi.

Baba Yaga — örmonda yaşaydigan jodugar. Mehribon körinadi, lekin aslida bolalarni sehrlab yeydi, şuningdek sotiş uçun sehrli iksirlar tayyorlaydi.

Nemis folklorşunoslari aka-uka Grimmlarning «Grimm ertaklari» (1812-yil) töplamida yiğilgan ertaklar töplami rus madaniyatiga katta taʼsir körsatgan, uning ikki asrdan ortiq tarixi bor. Ularning birinçi jildi «Kinder-und Hausmärçen (Bolalar va uy ertaklari)» Yevropada kelgusi folklor anʼanalari uçun taʼsirçan pretsedent bölgan «Grimm ertaklari» böldi. Syujet asosida Janubiy Koreya va Yaponiya kabi köplab mamlakatlarda badiiy filmlar suratga olingan. Birinçi moslaşuv Germaniyaning özidan çiqqan. Maşhur opera bastakori Engelbert Xumperdink qiziqarli sheʼrlar turkumini «Gensel va Gretel» tölaqonli operasiga aylantirişga qaror qildi. Opera Grimm ertagining hazili va komediyasini oçiş uçun yozilgan. 1893-yil 23-dekabrda Veymar respublikasida ijro etilgan, musiqasi nemis xalq qöşiqlari uslubida edi. Ertak rus adabiyotiga ham sezilarli taʼsir körsatib, ikki mamlakat örtasidagi madaniyatlararo özaro aloqani belgilab bergan. Rus folklorşunoslari Aleksandr Puşkin va Aleksandr Afanasyev nemis folklorşunoslari Vilgelm va Yakob Grimmlarning naşrlari taʼsiriga tuşgan.

Rus ertaklari, yaʼni «skazki» deb ataladigan ertaklar 1800-yillarda folklorşunoslar tomonidan töplana boşlangan. Ular qahramonlik jasorati, sözlaşadigan hayvonlar, sehr va uy ertaklari kabi keng doiradagi hikoyalarni tasvirlaydi. Puşkinning «Baliqçi va baliqça haqidagi ertak» kabi ertaklarining Grimm akaning ertagiga öxşaşligi adabiyotda yangi ufqlarni oçdi. Tanqidçilar va tarixçilar bunday öxşaşlik qanday paydo bölişi mumkinligini mulohaza qilişadi. Baʼzilar Puşkin Grimm haqida bolaligida hamşira Arina Rodionovna tuzgan kitoblar töplami orqali bilgan, deb taxmin qilişadi. Boşqalar esa bu hikoyalarni tasodifan öxşaş, bir xil davrda sodir bölgan voqealar sifatida körişadi.

Rus folklori ertakçilaridan yana biri, aka-ukalar bilan maʼlum aloqada bölgan Aleksandr Afanasyev bölib, u Voronej guberniyasining Boguçaridan arxivçi va tarixçi edi. Uning bolaligida folklor ertaklarini öqişi Yevropa folklor adabiyoti merosini davom ettiriş qaroriga kuçli taʼsir körsatgan. 1850-yillarda Afanasyev slavyan mifologiyasiga eʼtibor qaratdi. 1851-yil 14-avgustda Voronej gubernivasining Bobrov uezdida Afanasyev folklorşunos Pyotr Kireyevskiyga xat yölladi. Xatda Afanasyevning «Rus xalq ertaklari» eposini boşlaş niyati aytilgan edi. Afanasyev yozadi: «Naşr Grimm akalar naşri namunasida ilmiy böladi. Ertak matni filologik va mifologik izohlar bilan birga beriladi, bu esa uşbu materialga yanada qiymat qöşadi; bundan taşqari, bir xil ertaklar nemis ertaklari bilan Grimmlar naşri böyiça soliştiriladi va turli ertaklarning öxşaş joylari körsatiladi.» 1855 va 1863-yillar orasida çiqarilgan ertaklar tomlari dunyodagi eng yirik ertaklar töplami hisoblanadi, unda Rossiya, Belarus va Ukrainadan hikoyalar berilgan. Tanqidçilar Afanasyevni aka-uka Grimmlarning rus ikkilamçisi deb hisoblaşadi.

1954-yilda AQŞ, Germaniya, Ğarbiy Germaniyada ertak asosida uçta film çiqdi. AQŞdagi «Hansel and Gretel: An Opera Fantasy» versiyasi RKO Pictures kompaniyasi yaratgan, Diznejga tegişli bölmagan birinçi milliy animatsion film edi, u maşinalar davrida yaratilgan Technicolor körinişi sifatida körib çiqildi. Şu yili Germaniyada Valter Yansen rejissyorligidagi «Hänsel und Gretel» çiqarildi. Şarhda Geynrix Hayne nomidagi Dyusseldorf universiteti filmni ertakning uruşdan keyingi talqini sifatida taʼriflagan, u har qanday tomoşabin uçun mos deb topilgan. Ğarbiy Germaniyada Fris Gyoneşou oilaviy talqin bölgan «Hänsel und Gretel» filmini çiqardi. Ingliz tiliga tiklangan va çiqarilgan, şarhda film butunlay Şvarsvaldda oçiq havoda suratga olinganligi qayd etilgan. Bu film Germaniyaning eng yaxşi ertaklaridan biri hisoblanadi, unda jahon uruşidan keyin ham qolgan qişloqlarda xazina izlayotgan aka-opalar haqida hikoya qilinadi. Rejissyor Tim Bartonning birinçi ishi «Gensel va Gretel» bölib, u 1983-yilda Disney kanalida bir marta namoyiş etilganidan keyin yöqolgan. Bugun aka-uka Grimmlarning eksperimental filmi Zamonaviy sanʼat muzeyida va Seul sanʼat muzeyida körgazmadan keyin qayta tiklandi.

Wizart Animation animatsiya studiyasi aka-uka Grimmlarning ertaklaridan birini moslaştirdi. Wizart Animation «Piryanik uy» («Gensel va Gretel») ertagini animatsion filmga asoslangan ssenariy uçun asosiy nuqta sifatida tanladi. Oldin Gensel va Gretel haqida birorta ham yirik animatsion film suratga olinmagan edi. Disney «Çakalakzordagi bolalar» (1932) filmini, RKO Pictures esa «Gansel va Gretel» (1954) multfilm-myuzikllini çiqardi. 70 yildan söng kinoteatrlarda Gensel va Gretel haqidagi animatsion film çiqmoqda.

Qoronğiroq ranglarga ega hikoyani multfilm formatiga aylantirişda odatda yaxşi natijalar kam böladi. Şunga qaramay, syomka guruhi kinematografiya tarixida birinçi marta maşhur Yevropa ertagini oilaviy komediya animatsion filmiga aylantirdi. Natijada komediya va dahşat janrining aralaş janri vujudga keldi.

Biroq animatsion versiya asl adabiy manbadagi syujet, joy va personajlar töqnaşuvi bilan çeklanmaydi. Filmdagi Gensel va Gretel qahramonlari ertakdagidan ança faol böladi va komik vaziyatlarda iştirok etadi.

Film yaratuvçilari postanovka uç qismga asoslanişini taʼkidlaşdi — barça tomoşabinlar uçun qiziqarli hikoya, sifatli animatsiya va puxta öylangan vizual effektlar hamda fon. Ular Gensel va Gretel haqidagi ertak aka-opa Gensel va Gretel atrofida aylanadigan hikoyaga boğliq ota-onalik fazilatlari tufayli ularning studiya loyihalariga munosib qöşimça bölişini taʼkidlaşdi. Filmning asosiy auditoriyasi — oila. Film syujetga sarguzaşt elementlarini qöşiş hisobiga olti yoşdan katta bolalar uçun ham möljallangan bölişi mumkin.

Şunga qaramay, studiya asl ertakda dahşat elementlari borligini tan oldi. Ular arxetipik dahşat ertagini barça tomoşabinlar eʼtiborini jalb qila oladigan tarzda qayta hikoya qilib, komediya elementlarini qöşişdi. Rejissyor Aleksey Tsitsilin film remeyk bölmasligini taʼkidladi: «Biz qayta işlaş emas, qayta fikrlaşni xohladik. Hikoya mantiqini saqlab qolib, unga qöşimça tafsilotlar tikdik. Hikoya yangi ranglar bilan öynay boşlaydi, boşqaça bölib qoladi, lekin baribir bu «Gensel va Gretel» ekanini tuşunasan».

2018-yilda animatsiya studiyasining matbuot xizmati «Gensel va Gretel» filmi böyiça rejalarni oşkor qildi. 2019-yil 6-noyabrda Santa-Monika (Kaliforniya ştati)dagi American Film Market yarmarkasida Wizart «Gansel va Gretel» filmi uçun eksklyuziv poster va badiiy asarlarning dastlabki töplamini taqdim etdi. Wizart Animation XIX asr ertaklarini kino sanoati uçun moslaştiriş tajribasiga ega, bu tajriba ularning «Qor malikasi» filmlarida namoyon bölgan. Studiya özining oldingi seriyalaridan ilhom va bilimlarini işlatib, aka-uka Grimmlar nomi bilan tanilgan jahonga maşhur brendning hikoyasini moslaştirişni rejalaştirmoqda.

2019-yilda Kannesda MIPCOM yarmarkasida Wizart Animation kino sanoatiga «Gensel va Gretel» ning körinişini taqdim etdi. Tadbirlar «Rossiyada işlab çiqarilgan» tadbiri bilan bir vaqtga töğri keldi va u MIPCOM News jurnalida örin oldi. 2019-yil 13-oktabrda MIPJuniorʼda «Made in Russia» banneri ostida mahalliy animatsion loyihalar taqdimoti bölib ötdi. MIPCOM, MIPJunior va MIPTV xalqaro bozorlarining rasmiy vakili Yevgeniya Markova tomonidan «Gansel va Gretel» uçun yangi material taqdim etildi.

Şundan söng köp ötmay, animatsiya studiyasi amerikalik kinostudiya QED International bilan hamkorlik qila boşladi. Media Content Capital ona kompaniyasi tarkibidagi yirik xalqaro distribyutor sifatida QED «9-tuman» kabi tanqidiy filmlarni çiqarişga muvaffaq bölgan. Ikki kompaniya xalqaro tarqatiş va işlab çiqariş istiqbollarini ijodiy kengaytirişga kelişib oldilar.

QED boş direktori Sasha Shapiro bildirdiki: «Biz ham investitsiya imkoniyatlarini, ham oilaviy/bolalar janri doirasidagi ijodiy kengayişni örganyapmiz va menimça, Wizart biz izlagan barça salohiyatga ega». Wizartning hamkorligi AQŞning kino bozoriga birinçi hujumi hisoblanadi, çunki mamlakat katta hajmi tufayli ularning AQŞda tölaqonli film prokati bölmagan.

Global distribyutorlik bitimi 2019-yilda imzolandi, öşa yili film birinçi marta Kannesdagi Marçe du Film yarmarkasida professional hamjamiyatga taqdim etildi. «Expocontent» bilan birgalikda «Rossiyada işlab çiqarilgan» brendi ostida loyihaning taqdimoti taşkil etildi. Taqdimotda filmga xalqaro ovozlantiriş katalogi taqdim etildi, u qisman Iqtisodiyot vazirligi va REC subsidiyalari hisobiga yaratilgan. Madaniyat vazirligining davlat yordami qadoqlaşning eksport salohiyatini rivojlantirişda hal qiluvçi rol öynadi. Netflix xaridorlariga film ayniqsa yoqdi va platforma bilan muzokaralar ROSKINO tomonidan taşkil etilgan keyingi kino bozorlarida davom etdi va 2021-yil martida filmni bir martalik çiqariş töğrisidagi kelişuv bilan yakunlandi.

Sentyabr oyidagi Toronto kinofestivalida, şuningdek 2020-yilda Berlindagi EFM kino bozorida Wizart Animation Rossiyani vakillik qilgan va film ustidagi işlarni taqdim etgan animatsiya studiyalaridan biri böldi. 2020-yilgi Miami Kidscreen Summit tadbirida Wizart filmga oid materiallarni taqdim etdi. Bozor taşabbuslari Rossiyada animatsiya sanoati gullab-yaşnayotgan va sönggi ön yillikdagi retrospektivada öz pozitsiyalarini rivojlantirayotgan bir paytda paydo böldi. Sovet Ittifoqidagi sanoatning 1991-yilda parçalanişi Rossiya animatsiya sanoati uçun jiddiy iqtisodiy tanazzul böldi. Biroq 2010-yildan boşlab soha qayta tiklandi.

Oldingi filmlari kontekstida ssenariyçilar hikoyaning asosiy lahzalarini va hazilini hurmat qilişadi. Hikoya dahşat filmlarining turli ekranlaştirişlari bilan tarixan maşhur bölsa-da, ssenariyçilar boşqa yölni tanlab, ertakning komediya va oilaviy ekranlaştirişlariga asoslangan ssenariy yaratişdi. Ssenariy uzoq yillar davomida işlab çiqilgan. Klassik Yevropa ertagini komediyaga moslaştiriş qiyin edi, çunki unda atigi ikkita muhit bor edi: piryanik uy va qalin örmon. Biroq bu imkoniyat Wizart Animation ning ijodiy vazifalaridan biri edi. 57 dan ortiq ssenariy yozilgan. Ssenariylardan birida örmonda yaşaydigan ota va uning bolalari bor edi. Bir kuni uni jodugar öğirlaydi va bolalar uni izlab ketişadi. Ular tuzoqqa tuşib qolişadi va yovuz jodugarga xizmat qilişga majbur bölişadi. Şu bilan birga bolalar özlarini va otalarini qutqariş rejasini işlab çiqişadi. Keyin mualliflar Gensel va Gretel tartibsizliklar qiluvçi super agentlar maktabi konsepsiyasini örganişdi. Yakuniy ssenariyda super agentlar bilan josuslik filmi ğoyasi nihoyat takomillaştirildi.

Ssenariyçilar personajlarni rivojlantirişga eʼtibor qaratişdi. Yakuniy ssenariy variantida boş qahramonlar bolalarga aylanadi. Bu ularga aka Grimmning dahşatli hikoyasini mos ssenariyga töliq özgartiriş imkonini berdi. Film Sehrgarlik xavfsizligi departamenti atrofida hikoyani aylantirib, detektiv tarkibiy qismini taʼkidladi. Yaratuvçilar uçun ilhom manbai sovet filmi «Olmos qöl» hamda Jeyms Bond va «Kingsmen» filmlari seriyasi böldi. Film şarhida filmda «eski sovet filmlari kayfiyati» borligi qayd etilgan.

Ssenariyçilar boş qahramonlar Gansel, Gretel va Piryanik uyning jodugarini özgartirmasdan saqlab qolişni niyat qilişgan, şu bilan birga sehrli örmon va Piryanik uy olamini kengaytirişgan. Ular ertak olamini yaratiş kölamini ertakni biladigan tomoşabinlarni qiziqtiriş uçun möljallaganliklarini taʼkidlaşdi. Sehrgarlik xavfsizligi agentligi ğoyasi kino işlab çiqariş uçun yangi yönalişlar oçdi. Ssenariy turli madaniyatlardagi elementlarga havolalar bilan global hikoyaga aylandi.

Ular, şuningdek, Puşkin ertaklarini qisman qayta yaratiş orqali rus ertaklarining ruhini qöşişdi. Yaratuvçilarning fikriça: «Biz öz madaniyatimizni qadrlaymiz va uni stereotip tomondan — uşanka, balalayka va ayiqlar orqali emas, balki boşqa, ehtimol qandaydir maʼnoda folklor tomondan körsatiş biz uçun şarafdir. Albatta, bizga bunday yondaşuvni zamonaviy narsa bilan birlaştiriş ham qiziq edi».

Filmda «Qurbaqa malika» va «Zhar-ptitsaning pati», Baba Yaga kulbasi, şoxlardagi suv parilari va yuguriş botinkalariga işoralar bor. Slavyan piryanik mifologik personaji Kolobok filmning boş qahramonlaridan biriga aylandi. Yaratuvçilar rus xalq ertagi qahramonlarining nomlarini maxsus özgartirişmagan, çunki bu personajlarning dunyoda öxşaşlari yöq. Ular bu qahramonlarni rus madaniyatini xorijda ommalaştiriş usuli sifatida kiritişdi. Film, şuningdek, Potteriana elementlari bilan tölgan, Sehrgarlik xavfsizligi agentligi içki arxitekturada Xogvarts kabi bölib qolgan. Boşqa köplab artefaktlarga ham, jumladan toşdagi qiliç, Pandora qutisi va Aladdin çiroğiga ham işora qilinadi.

Filmda davlat byurokratiyasi tuşunçasi, şuningdek şirinliklarni sevgisiz hayot bilan taqqoslaş körib çiqiladi. Syujet ziddiyati yovuz ayol Ilvira atrofida rivojlanadi. Ssenariyçi Leninning «Har bir oşpaz davlatni boşqarişni örganişi kerak» degan tezisining doirasini kengaytirib, Ilvirani Qirolni davlat taxtiga intiluvçi oşpaz sifatida tasvirladi. Yaratuvçilar Ilviraning ovqat pişirişini peçenye, keks va konfetlar bilan taqqoslaşdi, toki u özini sevdirsin. Komediya va drama prizmasi orqali mualliflar xarakterni Ilvira 1960-yillar amerikalik aktrisasi Merilin Monro karikaturasiga aylangunga qadar oçib berişdi.

Yozuvçilar öz kiçik vatanining tarixi, şuningdek Çernozyom viloyatining ranglaridan ilhomlanişgan, ular odatda qoronğuroq bölgan aka Grimmlar ertagini bolalar multfilmiga aylantirişga harakat qilişgan. Film ssenariyçilari öz qahramonlarining «terisiga kiriş» va ularni yaxşiroq tuşuniş uçun bir neça marta haqiqiy kvestlardan ötişgan. Ularga Osip Mandelştamning surgunda azobni sheʼrga aylantirgani ilhom bergan. Xuddi şunday, ssenariy yozganlarida, ular repressiyaga qarşi turgan şoir va sanʼat barqarorligidan ilhomlanişgan. Yakuniy ssenariy variantiga köra, yaqinda dahşat filmlari sifatida moslaştirilgan «Gensel va Gretel» ertagi XXI asrda bolalar uçun animatsion filmga aylantirildi.

Filmdagi yana bir muhim mavzu — oilaviy munosabatlar, ularning ahamiyati va ayniqsa, baʼzan bir-biriga mos kelmasa-da, aka va opa örtasidagi oilaviy aloqa, Gansel va Gretel aka-opasi kabi. Filmda ziddiyat qabul qiliş tizimi bilan boğliq oilaviy parçalaniş sifatida rivojlanadi. Aka-opalarning yon hikoyasi şuni körsatadiki, Gretel Sehrgarlik agentligi doirasida davlat stipendiyasi bilan öqiydigan jasur talaba bölib qoladi. Aksinça, Gansel firibgarlik bilan kun keçiradi. Film ikki boş qahramon — Gansel va Gretelning kuçli va zaif tomonlarini oçib beruvçi missiya sifatida rasmiylaştirilgan. Film Gretelning Sehrgarlik agentligida örgangan jasur maxfiy razvedka könikmalarini Ganselning illyuziya va aldaşdagi könikmalari bilan birlaştiradi, yaraşuv va oxir-oqibat tölaqonli oila tuşunçasini tuşuntiriş uçun töğri muvozanatni topadi.

Asl «Gansel va Gretel» ertagining asosiy mavzularidan biri aka va opaning sadoqati tuşunçasidir. Aka-uka Grimmlar kambağallik va ota-ona yöqotişidan aziyat çekkan aka va opalarning qanday ösib, bir-biriga işonç bildirgani va sodiq bölgani haqida hikoya qilişgan. Bu oilaviy aloqa tuşunçasi filmda tadqiq etiladi: super agent opa Gretel va firibgar aka Gansel Qirolni qutqariş uçun özaro til topişi kerak böladi.