Shaft

Richard Roundtree — Jon Şaft

Moses Gunn — «Bumpy» Jonas

Charles Cioffi — leytenant Vik Androzzi

Christopher St. John — Ben Byuford

Gwenn Mitchell — Elli Mur

Lawrence Pressman — Tom Xennon

Victor Arnold — Charli

Şerri Brewer — Marsi Jonas

Rex Robbins — Rolli

Camille Yarbrough — Dina Grin

Margaret Warncke — Linda

Joseph Leon — Bayron Leybovits

Arnold Johnson — Kul

Filmga rejissyor etib Gordon Parks tayinlangan edi. U birinçi qora tanli rejissyor sifatida yirik studiya filmini suratga olgani bilan tanilgan edi. Bu 1969-yilda çiqqan «Fan daraxti» edi. «Şaft» filmi yozuvçi Ernest Tidymanning şu nomli kitobiga asoslangan edi. Kitobda Şaft qora tanli bölsa-da, filmning dastlabki ssenariy variantida boş rolni oq tanli aktyor ijro etişi rejalaştirilgan edi. Rejissyor esa boş rolga Richard Roundtreyni tanladi, bu rol uning katta kinodagi debyuti böldi.

Musiqaçi Isaac Hayes boş rolga sinovdan ötiş uçun kelgan edi, Richard Roundtree allaqaçon tanlanganini bilmasdi. Hayesdan filmga musiqiy şerik yoziş söralgan va u buni bajargan. Saundtrek asosan fank va soul uslubidagi instrumental kompozitsiyalardan iborat. Billboard 200 albom çartida saundtrek albomi birinçi örinni egalladi. «Theme from Şaft» kompozitsiyasi uçun Isaac Hayes «Oskar» mukofotini «Film uçun eng yaxşi qöşiq» nominatsiyasida qölga kiritdi. Şu bilan u «Oskar» mukofotini olgan birinçi afroamerikalik bastakor böldi. Isaac öz ishi uçun «Oltin globus» mukofotini «Film uçun eng yaxşi musiqa» nominatsiyasida, şuningdek uçta «Grammy» mukofotini («Eng yaxşi aranjirovka», «Eng yaxşi saundtrek» va «Notijanr albomning eng yaxşi miksi») ham oldi.

Film prokatda $13 mln yiğdi, byudjeti esa $500 ming edi. Bu öşa paytda bankrotlik yoqasida turgan MGM studiyasiga yordam berdi. Tanqidçilar filmga umuman ijobiy baho berişdi. Rotten Tomatoes saytida filmning «yangilik» reytingi 49 ta şarh asosida 88 % ni taşkil etadi. Rojer Ebert filmga 4 yulduzdan 2,5 yulduz qöydi. Uning fikriça, film bizga birinçi haqiqatan işonçli qora tanli xususiy detektivni taqdim etgan.

Filmdan köp ötmay The New York Times gazetasida «Oq tomoşabinlar uçun qora film?» nomli maqola çiqdi, u filmni keskin tanqid qildi. Maqolada bu qora tanlilar haqidagi modali film bölib, qora tanlilar hayotining haqiqiy holatiga heç qanday aloqasi yöqligi, bunday filmlar esa faqat «oq tanlilarda qora tanlilar haqida qulay tasavvur hosil qiladi, ular raqobatga yaroqsiz» degan fikrni şakllantirişi taʼkidlangan. Rejissyorga gazetada javob maqolasi çop etişga töğri kelgan. Tanqidçilar filmning qora tanlilar hayoti haqida deyarli heç narsa aytmasligini taʼkidladi: u anʼanaviy jinoyatçilikka qarşi kuraşuvçi qahramonni olib, uni qora rangga böyab, köp qora tanlilar yaşaydigan dunyoga joylaştirgan, xolos. Ikki oy oldin çiqqan «Qora tanli yigitning qöşiği» bilan soliştirganda, film siyosiy jihatdan zerikarli körinişi qayd etilgan.

Tomoşabinlar yirik studiyaning, öziga işongan qora tanli boş qahramoni bölgan jangari filmini kördi. Bu avvalgi filmlarda qora tanlilarning tasvirlanişiga öxşamas edi. Uşbu film hamda ikki oy oldin çiqqan «Sweet Sweetbackʼs Baadasssss Song» filmi bunday filmlarga talabni şakllantirdi. Köplab taqlidçilar paydo böldi va bu turdagi filmlardan butun bir kiçik janr şakllandi, u 1970-yillar davomida talabgir bölib qoldi.

1972-yilda «Şaftning katta omadi» nomli davomi çiqdi. 1973-yilda uçinçi film «Şaft in Africa» çiqdi. 1973–1974-yillarda CBS kanalida detektiv Jon Şaft haqidagi yana yetti telefilmlik seriya namoyiş etildi. Bu loyihalarning barçasida Şaft rolini Richard Roundtree ijro etdi. Asl kitobni yozgan Ernest Tidyman 1970-yillarning birinçi yarmida uşbu detektiv haqida yana olti kitob çiqardi. 2000-yilda qayta işga tuşirilgan va davom ettirilgan «Şaft» filmi çiqdi, unda yangi detektiv Şaft rolini Samuel L. Jackson ijro etdi. Roundtree filmda boş qahramonning amakisi sifatida paydo böldi. 2019-yilda Samuel L. Jackson iştirokidagi yangi «Şaft» çiqdi, u Roundtree iştirokida komediyaviyroq ruhda qayta talqin qilingan. Bu safar keksa Şaft yangi Şaftning otasi bölib çiqdi va yana bir Jon Şaft, keksa Şaftning nevarasi paydo böldi.