«Börilar va qöylar: b-e-e-e-zumli aylaniş» — rus tilidagi, 3D formatda tomoşa qiliş imkoniyati bor töliq metrajli kompyuter multfilmi. Filmning Rossiyadagi premyerasi 2016-yil 28-aprelda bölib ötgan, xalqaro premyerasi esa undan olti kun oldin ötkazilgan. Multfilm Annesi xalqaro festivalining asosiy dasturiga kiritilgan, şuningdek, Zlin festivalida va Berlin kinofestivalida namoyiş etilgan, Quroda bolalar kinosi koreys festivalining grand-prisini, Katalina kinofestivalining maxsus mukofotini olgan hamda Osiyo-Tinç okeani kinomukofotiga nomzod bölgan. Bundan taşqari, multfilm «Oltin burgut» mukofotining «Eng yaxşi animatsion film» nominatsiyasida ham nomzod bölgan.
1Rollarda
2Syujet
Tabiatşunos qöy Ziko ötloqda fotosurat olib yurganida böri Kulrangga duç keladi va dahşatga tuşib qöylar…
Tabiatşunos qöy Ziko ötloqda fotosurat olib yurganida böri Kulrangga duç keladi va dahşatga tuşib qöylar qişloğiga qoçadi. Qöylar yetakçisi Belgur barça qöylarga şimoliy ötloqqa çiqişni qatʼiy man etadi, çunki börilardan xavf bor. Şu orada börilar tödasining yetakçisi Magra dam olişga çiqişga qaror qiladi va örniga vorislik qiladigan kişini qoldirmoqçi böladi. Öz nomzodligini Börqulloq ilgari suradi, uni tödadagilar şunçalik qörqadiki, uning birinçiligiga faqat Kulrang eʼtiroz bildirişga jurʼat etadi. Magra keyingi yetakçi özaro poyga orqali aniqlanişini eʼlon qiladi. Kulrangning sevgilisi, böriça Byanka bor, u Kulrangga turmuşga çiqmoqçi, lekin kuyovining bolalarça xatti-harakatlari uni taşvişga soladi. Sevgilisi uçun özgariş umidida Kulrang örmonga boradi, u yerda Löli çolğuçilarning köçmançi töxtaş joyi bor. U yerda quyon-löli Mami Kulrangga aylantiriş iksirini beradi. Iksirni içgan Kulrang xursandçiligidan tödasi tomon yuguradi, lekin börilar uni ölja sifatida quvlaydi. Quvğin paytida Kulrang boşini urib, huşidan ketadi.
Huşiga kelgan Kulrang özini qöçqor Liraning uyida qöy körinişida topadi. Qişloqda u Liraning ukasi Şaya, qarğa Klif va gapdon qözi Moz bilan tanişadi. Ertasi kuni Şaya dösti bilan taqiqlangan ötloqqa sayrga boradi, u yerda ularni Börqulloq tödasidagi börilar uçratadi, lekin Kulrang qöziçoqlarni qutqaradi va börilardan birini ajoyib tarzda şoxi bilan uradi; keyinçalik Kulrang öz hujumini «maxfiy usul» deb ataydi. Ziyofatdan keyingi tunda Şaya dösti bölgan qöziçoqni yana şimoliy ötloqqa çiqişga köndiradi, çunki maxfiy usulni biliş ularni börilardan qutqarişiga işontiradi. U yerda qöziçoqlar Magra bilan Börqulloq örtasidagi suhbatga guvoh bölişadi. Magra Börqulloqning öz şaxsiy manfaatlari yölida hokimiyatdan foydalangani uçun tödani boşqarişga tayyor emasligini aytadi. Börqulloq Magrani jarlikdan itarib yuboradi va Şayani uşlab oladi, söng tödaga qaytib, Byankadan taşqari hammani Magra baxtsiz hodisa oqibatida halok bölgan deb işontiradi va vorisini Börqulloq deb eʼlon qiladi.
Şayaning dösti qişloqqa yugurib borib, uni börilar uşlab, çuqurda saqlayotganini va ertaga toj kiyiş marosimida yeb qöyişmoqçi ekanini xabar qiladi. Kulrang Şayani qaytarib oliş uçun börilar uyasiga kirişga qaror qiladi. Unga Moz Liraning eʼtiborini qozoniş umidida hamroh bölişga tayyor böladi. Topşiriq paytida Moz boşini urib, huşidan ketadi, Kulrang esa yolğiz özi Şayani qutqaradi va oldin qöy körinişidagi Kulrangni tanib olgan Ozğinni zararsizlantiradi. Lira ukasining qaytganidan xursand böladi va Mozga oşiq bölib qoladi. Kulrang esa şu paytda öz tödasiga qaytolmayotganidan qayğuradi. Keyin Kulrang Byanka bilan uçraşiş uçun örmonga boradi, undan Magraning ölimi va Börqulloqning taxtga ötirgani haqida xabar topadi. Şu payt butalar orasida yaşirinib yotgan Ziko ularning suhbatini suratga oladi.
Şu orada Ozğin va Oqsoq Börqulloqqa qöziçoqni Kulrang ozod qilganini aytişadi. Börqulloq bu maʼlumotni yaşirişga qaror qiladi va yaşirin bostirib kirişlar xavfini bartaraf etiş uçun börilarni qöylar bilan uruşga çaqiradi. Kulrang qöylar podasiga qaytadi, u yerda Ziko unga xiyonatda ayblaydi va buning isboti sifatida avvalgi kuni olingan suratlarni körsatadi, şundan söng Kulrang qöylar qişloğidan çiqib ketadi. Örmonda sarson yurgan Kulrangni Mami topadi va unga börilar uruş yöliga kirganini, şuningdek, unga solingan sehr ertasi kuni tuşda abadiy bölib qolişini aytadi, agar Kulrang ertasi kuni ertalabgina çiqadigan sehrli qarağay yonidagi şudringni içmasa. Kulrang qöylarga yugurib borib, ularni hujumga tayyorlanişga köndiradi. Ziko va Moz bilan birga ular jangovar maşinalar yasaydi va qöylarni taktikaga örgatadi.
Hujum paytida börilar tösiqlarni yorib ötib, qişloqqa kirib keladi. Kulrang qöylarga ğorga qarab çekinişni buyuradi, keyin ular kiriş joyini tösib, börilarni içkarida qamab qöyişadi. Ğorda hosil bölgan töğondan suv kötarila boşlaydi va börilarga çökib öliş xavfi tuğiladi. Kulrang nutq sözlab, börilarni qutqariş kerakligini aytadi, çunki yomon işlar qöylarning özlarini ular kuraşayotgan kişilarga aylantirib qöyadi. Kulrangni qöllab-quvvatlaşadi va ğorning kiriş joyini oçişadi, şundan söng Börqulloq Kulrangga hujum qiladi, lekin Kulrang u bilan teng şaroitda kuraşadi. Janjal paytida Byanka va Mami yetib kelib, Kulrangga sehrli şudring solingan şişaçani otişadi, lekin bu uni yana böriga aylantirmaydi.
Vaziyatdan foydalanib, Börqulloq Kulrangni qoyaga uradi va uni toşlar ostida qoldiradi. Toşlar ostida Kulrang özining haqiqiy qiyofasini qayta topadi. Börqulloq orqaga çekinib, qoyadan ösib çiqqan daraxtga suyanadi, lekin daraxt uning oğirligidan sinadi va böri şarşaraga qulab tuşadi. Şundan söng börilar va qöylar döst bölib qolişadi, Kulrang tödaning yetakçisi böladi, Belgur esa uni Byanka bilan nikohlaydi. Lölilar çolğuçilarning köçmançi töxtaş joyida Mami Kulrangning yana böriga aylanişi sirini tuşuntiradi: uning içgan şişaçasida sehrli şudring emas, oddiy suv bölgan, şuning uçun uning qayta aylanişi içki özgarişi bilan boğliq.
3Ovoz berganlar
Kulrang — Aleksandr…

Kulrang — Aleksandr Petrov
Magra — Sergey Bezrukov
Byanka — Yelizaveta Boyarskaya
Lira — Katya IOWA
Moz — Diomid Vinogradov
Ziko — Yuriy Galtsev
Klif — Andrey Rojkov
Börqulloq — Andrey Barxudarov
Mami — Tatyana Şitova
Belgur — Nikita Prozorovskiy
Şuningdek: Yekaterina Semyonova (Böriçalar, Şarla, boşqa qöyçalar), Dmitriy Filimonov (Oqsoq, Quyon-musiqaçi, Qarğa 2):, Ksenia Bolşakova, Irina Vilenkina, Eduard Dvinskix, Yuriy Tarasov, Denis Vilenkin (Qarğa, Ozğin): Yuriy Menşagin, Aleksandr Noskov, Yekaterina Afrikantova, Oleg Morozov va Tatyana Şarko.
4Yaratilişi
Animatsion filmni yaratişga umumiy hisobda beş yil sarflangan. Filmda jami ikki yuzdan ortiq mutaxassis…

Animatsion filmni yaratişga umumiy hisobda beş yil sarflangan. Filmda jami ikki yuzdan ortiq mutaxassis işlagan, animatorlar orasida köplab xorijliklar bölgan. Yangi film ğoyasi ijodiy jamoada «Qor malikasi» ustida işlaş paytida paydo bölgan, uning muvaffaqiyatidan keyin yangi loyiha ustida işlaşga prodyuser Sergey Selyanov va AQŞdan dramaturg Nil Landauni jalb qilişga muvaffaq bölingan. Kelajakdagi original ssenariyning asosini «böri qöy terisida» degan maqol taşkil etgan. Dastlab multfilm komediya sifatida rejalaştirilgan. Ssenariy ikki yildan ortiq yozilgan, unda bir neça ssenarist iştirok etgan, umumiy hisobda jamoa multfilmning preprodakşniga taxminan uç yil sarflagan. Prodyuser uçun ovqatlanişda qöylar börilardan madaniyatliroq ekanini körsatiş muhim bölgan, şu sababli börilar ham ikki, ham tört oyoqda yuradi va ibtidoiy jamoa turmuş tarzini yaşaydi; qöylar esa tik yuradi, uy quradi va mexanizmlar ixtiro qiladi, ularning jamoasi esa xobbitlar qişloğiga öxşaydi. Filmni debyutçi rejissyorlar Maksim Volkov va Andrey Galat suratga olişga işonib topşirilgan. Animatorlar asosan jun bilan işlaşda qiyinçilikka duç kelgan, ayniqsa qöy junida va Klifning qanotlari harakatini optimallaştirişda. Filmning rejissyori Maksim Volkovning aytişiça, oldingi va orqa fondagi personajlarga junning miqdori böyiça farq beriş kerak, şunda ular tabiiyroq körinadi, qöy juni esa uçta nuqta böyiça joylaşişi kerak, töğri böri junidan farqli ölaroq, unga bitta nuqta yetarli. Patli personaj Klifda qiyinçilik sozlaş bosqiçida paydo bölgan, çunki harakatlarning silliqligini tartibga soliş talab qilingan. Multfilm ustida işlagan jamoa kompyuter monitorida haqiqiy hayvonlarning harakatlarini, tabiatni va kötarilgan çangni tasvirlaş uçun köplab referenslarni tanlaşga majbur bölgan.
Barça personajlarning eskizlari bir neça marta qayta çizilgan, şundan söng ular ekranda jonlangan, ayniqsa Byankaning işlanişiga alohida eʼtibor qaratilgan, toki qahramonning jinsiy jozibasiga erişilsin. Böriçani ovoz berayotgan Yelizaveta Boyarskaya ovozini balandroq qilişi kerak bölgan, şunda Byanka yanada nafisroq va noz-karaşma bilan çiqsin. Ijodiy guruhning kosmonavtlari ösimliklarning ösişini örganiş uçun Irlandiyaga borişgan, keyinçalik ular yaratgan kodlar yordamida multfilmdagi ösimliklar va daraxtlarning ösişi boşqarilgan. Film musiqasini Fransiyadan kelgan kompozitor yozgan.
Ovozni yozişni Rossiyadan kelgan ijodiy guruh Şotlandiyalik mutaxassislar bilan birgalikda amalga oşirgan, bu uçun Şotlandiyaga ham xizmat safari kerak bölgan. Personajlarning grafik modellarini yaratişdan oldin ovoz beruvçi aktyorlar öz matnlarini öqişgan, ularning ovoziga animatsiya qöyilgan, şundan söng multfilm yana qayta ovozlaştirilgan. Multfilm dastlabdan rus va ingliz tillarida yaratilgan, bu rus versiyasini tomoşa qilganda sezilib turadi: personajlarning lablari sözlarga mos kelmay harakatlanadi, multfilmdagi yozuvlar esa hamma joyda ingliz tilida. Gap şundaki, töliq metrajli animatsiyani işlab çiqariş xuddi töliq metrajli badiiy film suratga oliş xarajatlari bilan taqqoslanadi va prokatdan foyda oliş uçun Wizart Animation kompaniyasining mahsuloti dastlabdan xalqaro bozorga yönaltirilgan. Lablarning harakatini ovoz bilan moslaştirmaslik Amerika tomoşabinini yoqtirmasligi, rus tomoşabini esa köplab piratça Gollivud filmlarini tomoşa qilib, dublyaj bilan mos kelmaydigan aktyorlar lablarining harakatiga könikkanligi sababli, bu, ehtimol, ingliz versiyasini asosiy qilib, keyin rusça qayta ovozlaştiriş qarorini taʼsir qilgan.
Animatsiyani yaratişda Xitoy animatorlari iştirok etgan, ular render işlarini ham bajarişgan. Ingliz tilidagi ovoz berişda Serida ovoz bergan Tom Felton va Byankaga ovoz bergan Ruby Rose iştirok etgan, şuningdek, ingliz versiyasi ovoz berişida China Anne McClain va Ross Marquand qatnaşgan. Liraga ovoz bergan qöşiqçi Katya IOWA multfilm saundtreki uçun «Özing böl» qöşiğini yozgan. Katyaning sözlariga köra, qöşiq iliq va quyoşli çiqqan, ovoz miksi va klipni yoziş Sankt-Peterburgda ötkazilgan. Bundan taşqari, «Börilar va qöylar» saundtrekiga Yuriy Şatunovning «Sedaya noç» qöşiği ham kiritilgan, bu qöşiq katta avlod tomoşabinlarida nostalgiya uyğotadi. Uni filmning oxirida Byanka bilan Kulrangning töyida karaokeda Ozğin ijro etadi. Multfilm dastlab butun dunyo prokatiga möljallangan edi, şuning uçun xalqaro premyera Rossiyadagidan oldinroq bölib ötgan. Yuriy Moskvinning aytişiça, Xitoy investitsiyalarining uluşi filmning byudjetining 40–50 % gaça bölgan.
5Davomi
2015-yil oktabrda şu tarkibdagi ijodiy guruh «Börilar va qöylar 2» davomi ustida işlaşni boşlagan, uning…
2015-yil oktabrda şu tarkibdagi ijodiy guruh «Börilar va qöylar 2» davomi ustida işlaşni boşlagan, uning katta ekranga çiqişi 2018-yil bahoriga rejalaştirilgan edi. Oxir-oqibat esa «Börilar va qöylar: Çöçqa yurişi» filmi faqat 2019-yil 24-yanvarda çiqqan.
6Qabul qilinişi va prokat
Rusçatilgan tanqidçilar multfilmdagi sodda, lekin aniq qurilgan syujetni, personajlarning puxta…

Rusçatilgan tanqidçilar multfilmdagi sodda, lekin aniq qurilgan syujetni, personajlarning puxta işlanganligini va loyihaning nisbatan öziga xosligini qayd etişadi. Boris Ivanov öz şarhida filmni rus kinematografiyasi uçun munosib darajada, grafikasi va animatsiyasi uçun maqtagan, garçi rejissyorlikda kamçiliklar ham bölgani, yaʼni hikoyaning muvozanatsizligi, körinişidan yetişmasligini tanqid qilgan. Ivanov filmning zaif tomonlari sifatida tez-tez uçraydigan qarzga olişlarni, tiplarning va baʼzi hazillarning ikkinçi darajaliligini hamda ssenariyga kiritilgan asosiy ğoyaning, yaʼni ösimlikxör va göştxör hayvonlarning döstligi haqidagi ğoyaning odatiyligini ham qayd etadi. Voqealar tez rivojlanadi, şu sababli muhim sahnalarni his qilib bölmaydi, ularga hissiy töyiniş jihatidan yetarli eʼtibor berilmagan, hikoya şoşilinç, bu ayniqsa filmning boşida sezilarli. Aleksey Majayev multfilm Ğarb animatsiyasi namunalari darajasida ekanini taʼkidlaydi, garçi filmdagi kattalar uçun hazil va drama DreamWorks va Walt Disney Pictures studiyalarining öxşaş filmlaridagiga qaraganda kamroq bölsa-da. Majayev hayvonlar animatsion filmda ança yuqori madaniy darajada turişini va ssenaristlar tomonidan böri va qöy örtasidagi aqldan ozdiruvçi aylanişlarning yetarliça işlanmaganligi «syujetga bir xil absurd jozibasini berişini» qayd etadi. «Börilar va qöylar» yaxşilikning yomonlikdan ustunligini işonarli körsatadi, şu bilan birga axloqiy vaʼzgöylikka tuşib qolmaydi. Film ustida beş yil işlanganiga qaramay, u Disney multiplikatsiyasi kabi yaxşi çiqmagan. Kirill Ilyuxin ham syujetni original emas, biroq asosiy maqsadli auditoriya — bolalar uçun yetarliça qiziqarli va jozibali deb hisoblaydi. Ilyuxinning fikriça, boşqa körinişdan dunyoqaraşni özgartiriş mavzusidagi haddan taşqari işlatilgan syujet filmning zaif joyidir. Olesya Troşina «Börilar va qöylar» animatsiyasi yomon emas, biroq kamçiliklar va notekisliklardan xoli emas, hayvonlarning tasviri esa «Zverapolis» darajasiga yetmasa-da, tafsilotlarga eʼtiborli, deb taʼkidlaydi. Manzaralar esa, şunga qaramay, rang-barang va yaxşi körinadi. Ssenariyda «Şer Qirol», «300 spartalik», «Shrek», «Tumanda kirpi» kabi asarlarga va Salvador Dali rasmlariga işoralarni köriş mumkin.
Animatsion film 2016-yil rus kinosining eng kutilgan premyeralari röyxatiga kiritilgan. Rossiya va MDH mamlakatlaridan taşqari, multfilm Yaqin Şarqda, Möğulistonda, Turkiyada va Ruminiyada, şuningdek, Italiyada, Ispaniyada, Xitoyda va Polşada prokatga çiqqan. Wizart Animation kompaniyasining prodyuseri Yuriy Moskvinning aytişiça, filmni tarğib qiliş uçun Flame Node va Alibaba Group bilan şartnoma tuzilgan, Xitoy bozori «Börilar va qöylar» prokati uçun asosiy hisoblanadi, çunki namoyiş eng keng auditoriyani qamragan. Xitoy prokati uçun möljallangan versiyada dialoglar va qöşiqlar qisman özgartirilgan. «Börilar va qöylar: b-e-e-e-zumli aylaniş» multfilmi Xitoyda 2016-yil yozining oxirida çiqqan. Kinopoiskda «Börilar va qöylar: b-e-e-e-zumli aylaniş» filmi 10 balldan 6,8 reytingga, IMDbda esa 5,7 reytingga ega. Rossiya prokatining birinçi haftasida multfilm kassa tuşumi böyiça birinçi uçtalikka kirgan, şuningdek, 2016-yilda xalqaro prokatda eng muvaffaqiyatli rus loyihalaridan biriga aylangan. Biroq kinometro.ru sayti filmning prokatining boşlanişini unçalik muvaffaqiyatli emas deb hisoblaydi: dastlabki tört kunda film MDH mamlakatlarida 49,7 million rubl yiğgan, holbuki tahlilçilar 100 million rubldan ortiq tuşum başorat qilgan edi. Çet elda film Bolgariya prokatida uçinçi örinni egallagan, birinçi dam oliş kunlarida 33 ming yevro yiğgan. Umuman olganda, rus prokatida film 144 557 090 işlab topgan. Jahon prokatida multfilm 4,190,750$ yiğgan.
7Kadrlar
3
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Волки и овцы: бееезумное превращение» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.