"Şoa" (fr. Şoah) — Klod Lanzmanning 1985 yilda jahon kinoprokatiga çiqqan frantsuz hujjatli filmi. Film Xolokostga bağişlangan — Gitler Germaniyasi taşabbusi bilan Yevropa yahudiy aholisini tizimli ravişda yöq qilişga.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Raul Hilberg, Claude Lanzmann, Jan Karski
Claude LanzmannrejissyorRHRaul HilbergaktyorClaude Lanzmannaktyor
Jan KarskiaktyorSSSzymon SrebrnikaktyorMPMordechaï PodchlebnikaktyorRVRudolf VrbaaktyorClaude Lanzmannssenariy muallifi3Işlab çiqariş
Filmning öziga xos xususiyati — unda tasvirlangan voqealardan oldin, ularning davomida va tugagandan keyin…
Filmning öziga xos xususiyati — unda tasvirlangan voqealardan oldin, ularning davomida va tugagandan keyin suratga olingan arxiv hujjatli kadrlari va fotomateriallarning töliq yöqligi. Film Klod Lanzman tomonidan 1974—1980 yillarda 14 ta mamlakatda ötkazilgan intervyulardan iborat bölib, ular Polşadagi Xelmno şaharçasi atrofidagi voqealar iştirokçilari, Auşvits (Osvensim), Treblinka va Terezienştadt konsentratsion lagerlari bilan boğliq. Intervyu berganlar orasida lagerlarda omon qolgan mahbuslar, ularning bolalari va qarindoşlari, sobiq nemis qöriqçilari va ofitserlari, sobiq konslagerlar yonida yaşovçi polyak dehqonlari, Ikkinçi jahon uruşi paytida Polşaga köçib borgan nemis fuqarolari, natsistik Germaniya byurokratlari, tarixçilar va siyosiy arboblar bölgan. Film intervyu berganlarni uç katta guruhga aniq ajratadi: Xolokost qurbonlari, natsistik jinoyatçilar va ularning yordamçilari hamda voqealarning passiv guvohlari.
Yidiş, ivrit va polyak tillaridagi sahnalarda ketma-ket tarjima berilgan, bu esa filmning davomiyligini töqqiz soat yigirma uç daqiqaga (563 daqiqa) yetkazgan. Ingliz, nemis va frantsuz tillaridagi sahnalar subtitrlar bilan taʼminlangan.
4Syujet
Film törtta asosiy mavzuni…
Film törtta asosiy mavzuni örganadi:
Xelmno, bu yerda yahudiylarni yöq qiliş uçun birinçi marta köçma gaz kameralari (duşegubkalar) keng qöllangan.
Treblinka ölim lageri.
Auşvits-Birkenau (Osvensim) ölim lageri.
Varşava getosi va undagi qözğolon.
Treblinkaga bağişlangan qismlarda lager mahbusi Avraam Bomba körsatuvi bor, u gaz kamerasining "old xonasi"da sartaroş bölib işlagan, şuningdek mahbus Richard Glazar va SS ofitseri Frants Zuxomel gaz kamerasining tuzilişi va siğimini tuşuntiradi. Zuxomel intervyu berişga faqat uning ismi oşkor etilmasligi va filmda aniqlanmasligi şarti bilan rozi bölgan; şunga qaramay, Lanzman yordamçilar yaşirgan maxsus infraqizil kamera yordamida intervyuni suratga olişga muvaffaq bölgan va intervyu filmga kiritilgan. Genrix Gavkovski, Treblinkaga boradigan poyezdlar maşinisti, yölovçilarining taqdirini bilgani holda, poyezdlarni faqat alkogol taʼsirida haydaşga qodir bölganini aytib bergan. Genrix Gavkovskining fotosurati filmning marketing kampaniyasi uçun işlatilgan.
Auşvits haqidagi guvohliklarni lagerdan qoçgan Rudolf Vrba va zondekomanda aʼzosi Filipp Myuller taqdim etadi; zondekomanda gaz bilan zaharlangandan keyin jasadlarni doimo yonib turadigan gulxamlardan birida kuydirgan. Guvohliklarni, şuningdek, har kuni lagerga köp sonli mahbuslarni olib keladigan va böş qaytadigan poyezdlarni körgan baʼzi mahalliy aholi ham bergan. Ular yölovçilarning taqdirini tezda taxmin qilişgan.
Xelmno lagerida omon qolgan tört kişidan ikkitasi — Şimon Srebnik, u natsistlarni ovutiş uçun harbiy qöşiqlar aytişga majbur bölgan, va Mordexay Podxlebnik.
Varşava getosidagi hayot va voqealarni Yan Karskiy — surgundagi polyak hukumatining aloqaçisi va getto yahudiy rahbarlari bilan aloqada bölgan natsistik maʼmur Frans Grasler tasvirlaydi. Varşava getosidagi qözğolonni boşidan keçirganlarning xotiralari filmni yakunlaydi.
Tarixçi Raul Xilberg filmda natsistlarning "yahudiy masalasining yakuniy yeçimi" ğoyasini işlab çiqişi haqida gapiradi.
5Tanqid
Film xalqaro kinofestivallarda köplab sezilarli va muhim mukofotlarga sazovor bölgan, ammo şu bilan birga…
Film xalqaro kinofestivallarda köplab sezilarli va muhim mukofotlarga sazovor bölgan, ammo şu bilan birga keskin bahs-munozaralar va tanqidlarga sabab bölgan. Xususan, Polşada uni uruş paytida yahudiylarni qutqargan polyak fuqarolarini, şuningdek nemis bosqini davrida Vermaxt va SS qöşinlari tomonidan öldirilgan polyak fuqarolarini eʼtiborsiz qoldirişda ayblaşgan.
6Şarhlar
Fokeeva M. P.: «Aslida biz şuni aytişimiz mumkinki, „Şoa“ni tomoşa qiliş tajribasi Xolokostni şunday kuç…
Fokeeva M. P.: «Aslida biz şuni aytişimiz mumkinki, „Şoa“ni tomoşa qiliş tajribasi Xolokostni şunday kuç bilan qayta yaratadiki, tomoşabinning Xolokost voqealariga nisbatan barça madaniy va tarixiy qaraşlari inqirozga uçraydi, çunki u guvohlikning haqiqati, u ifodalangan paytda vujudga keltirgan haqiqat — Xolokostning haqiqati bilan töqnaşadi».
7Mukofotlar
1986 — Berlin kinofestivalida Caligari mukofoti, FIPRESCI mukofoti va katolik kino taşkilotining faxriy…
1986 — Berlin kinofestivalida Caligari mukofoti, FIPRESCI mukofoti va katolik kino taşkilotining faxriy eslatmasi.
1986 — "Sezar" faxriy mukofoti.
1986 — Rotterdam kinofestivalida eng yaxşi hujjatli film uçun mukofot.
1987 — eng yaxşi hujjatli film uçun BAFTA mukofoti.
8Matnlar
Şoah: an oral history of the Holocaust: the complete text of the film. New York: Pantheon Books,…
Şoah: an oral history of the Holocaust: the complete text of the film. New York: Pantheon Books, 1985;
Témoins de Sartre. Paris: Gallimard, 2005;
Lanzman K. Şoa. M.: Novoe izdatelstvo, 2016.
9Kadrlar
5
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Шоа (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.