Şool (tarjimasi: Spike) — 1999-yilda Eeşwar Nivas rejissyorligida suratga olingan, hind tilidagi jangari drama filmi. Ram Gopal Varma ssenariy muallifi va prodyuseri bölgan. Film Bihardagi siyosatçi va jinoyatçilar örtasidagi aloqani hamda siyosatning jinoiylaşuvini hamda bu jarayonning halol politsiya xodimi hayotiga taʼsirini aks ettiradi. Boş rollarda Manoj Bajpayee inspektor Samar Pratap Singh, Sayaji Şinde esa jinoyatçi-siyosatçi Baçhu Yadav rolini ijro etadi.
Film hind tilidagi eng yaxşi badiiy film uçun Milliy kino mukofotiga sazovor bölgan. Şool Hindiston xalqaro kinofestivalida va Toronto xalqaro kinofestivalida namoyiş etilgan. Yillar ötişi bilan film atrofida kultga aylangan muxlislar doirasi şakllangan.
1Rollarda
Manoj Bajpai, Sayaji Shinde, Raveena Tandon
Raveena TandonaktyorVKVineet KumaraktyorVSVirendra SaxenaaktyorNMNandu MadhavaktyorSKSandeep KulkarniaktyorNBNagesh BhonsleaktyorRGRam Gopal Varmassenariy muallifiSShankar–Ehsaan–Loykompozitor2Syujet
Film Patnadan keç tunda kelgan telefon qönğiroği bilan boşlanadi. Qönğiroq Bihar hukmron partiyasining…
Film Patnadan keç tunda kelgan telefon qönğiroği bilan boşlanadi. Qönğiroq Bihar hukmron partiyasining deputati Baççu Yadav bilan gaplaşişni söraydi. Uning odamlari bossini fohişa uyida topişadi, u yerda u telefonni oladi va partiyasi bu safar saylov röyxatiga boşqa deputatni tanlaganini bilib oladi. U vaqt yöqotmasdan yangi tanlangan nomzod deputatning uyiga boradi va uni pul evaziga nomzodligidan voz keçişga majbur qiladi. Qörqitiş samara bermagaç, uning qöl ostidagi gangsterlar uning nazorati ostida deputat-nomzodni piçoqlab öldirişadi.
Şu orada inspektor Samar Pratap Singh xotini Manjari va qizi bilan Bihardagi Motiharига yetib keladi, uni şu yerga köçirişgan. Temir yöl vokzalida u yuk taşuvçi bilan töqnaşib qoladi. Ular yuk taşuvçiga tölanadigan 30 rupiya haqi böyiça janjallaşadi. Singh tölaşdan boş tortadi, çunki özini haddan taşqari köp haq sörayotgan deb hisoblaydi. Vaziyat kulgiga yetganda mahalliy politsiya xodimi havaldor aralaşadi. Singh ham politsiya xodimi ekanini bilmagan havaldor uni zöravonlik bilan uşlaşga urinadi. Ğazablangan Singh masalani özi işlaydigan politsiya bölimiga olib boradi. Singh havaldorga, uning bегunoh mahalliy aholi (yaʼni Singhning özini) taʼqib qilgani haqida şikoyat yozayotganida, yordamçi inspektor Husayn aralaşadi. Husayn Singhdan havaldorni keçirişni söraydi, lekin Singh buni rad etadi. Keyinçalik Singh Motihari politsiya bölimi Yadavning xohişiga köra ish yuritişini bilib oladi. Singh qonunga va huquq ustuvorligiga hurmat bilan qaraydigan idealist bölib, hamma ham şunday qilişi kerak deb hisoblaydi. Ammo Motiharida heç kim qonunga rioya qilmaydi, ayniqsa Yadavdan öz buyruqlarini bajariş uçun haftalik noqonuniy tölovlar (hafta) oladigan politsiyaçilar.
Bir kuni tuman politsiya boşliği (D.S.P.) Singhdan ikki raqib guruh örtasidagi janjalni töxtatişni va Yadavning odamlariga hujum qilgan kişilarni hibsga olişni söraydi. Singh tergov ötkazib, haqiqiy aybdorlar Yadavning odamlari ekanini aniqlaydi. Ular orasida Sudhir Vinod va Lallan Singh ham bor, şuning uçun Singh ularni hibsga oladi. D.S.P. ularni ozod qilişni buyurganda, Singh ish allaqaçon röyxatga olinganini aytib rad etadi. Bu birinçi marta Singhning rahbari uning haqiqiy xarakterini bilib oladi va uning kelajagi haqida xavotir bildiradi. Yadavga böysunişini oçiqdan-oçiq tan olgan yordamçi inspektor Husayn esa Singh şu yöldan davom etsa, öz lavozimida uzoq işlay olmasligini aytadi. Sud Yadavning odamlarini ozod qilganda, Singh öz rasmiy vakolatlarining çegarasini aççiq bilan anglab yetadi.
Yadav Singhning usullaridan, ayniqsa uning odamlarini hibsga olganidan ğazablanadi. U Singhni bezovta qilişga qaror qiladi va öz nikoh yubileyini uyuştiradi. Singh joyga yetib boradi va keçasi karnay-ovozgarnitlarni işlatiş uçun zarur ruxsat qoğozlarini körsatişni söraydi. Rasmiy hujjatlar taqdim etilmagaç, Singh musiqa apparatini tortib oladi va bazmni buzadi. Yadav unga yuzlanib, keçirim söraydi (kamsituvçi va kinoya bilan). Bazmda hozir bölgan, içkilikdan mast D.S.P. Singhni tinçlantirmoqçi bölib, kiçik qişloqlarda bunday qoidalar ahamiyatsiz ekanini aytadi. Singh böysunişdan boş tortadi, bu esa D.S.P.ni ğazablantiradi, u Singhga masalani qöyib yuboriş haqida töğridan-töğri buyruq beradi. Singh esa faqat yozma buyruq berilsa, vaziyatni qöyib yuborişini bildiradi. Ertasi kuni Singhning itoatsizligi uning va D.S.P.ning örtasida qizğin bahsga sabab böladi. D.S.P. korrupsiyaga botgan yordamçi inspektor Husaynning yordami bilan Singhni öz boşliğiga jismoniy hujum qilişda ayblaydi. Tivari Singhga yordam berişga urinadi, ammo behuda, va Singh lavozimidan çetlatiladi.
Yadav va uning odamlari Singhga sönggi zarbani berib, uni bir marta va umuman yöq qilişga qaror qilişadi. Ularning yollanma odamlari bozorda Singhning qizi haqida köngilsiz şarhlar bildiradi. Bu Singhning sabrini tugatadi va u yolğiz özi ularni kaltaklaydi. Ulardan biri Singhga oğir yoğoç tayoq bilan hujum qiladi, ammo zarba örniga Singhning qizining boşiga uriladi va qiz öladi.
Qattiq yaralangan Laljee Yadavning oldiga borib, Singh ularni qattiq kaltaklaganini aytadi. Hatto öz eng sadoqatli odamlariga ham deyarli eʼtibor bermaydigan Yadav buni Singhni ayblaş uçun oltin imkoniyat deb biladi. U devordan miltiq olib, Laljeeni boşiga şunday kuç bilan uradiki, u öladi, söngra odamlariga Laljee aslida Singh kaltaklagani uçun ölganini aytib şikoyat röyxatga olişni buyuradi. Politsiya vaqt yöqotmaydi va Singhni qizining ölik jasadi ustida qayğurayotgan paytda hibsga oladi. Singhning ota-onasi unga yordam beriş uçun keladi, otasi Yadavdan öğlini ozod qilişni iltimos qiladi. Yadav bundan foydalanib, odamlaridan birini guvohlik berişga majbur qilib, Singhni ozod qildiradi. Singh Yadav uning ozod bölişi ortida turganini anglagaç, uni haqorat qiladi.
Bir neça kundan keyin Singhning ota-onasi ketadi, u esa xotini bilan qattiq janjallaşadi. Xotini uning idealizmini ularning hozirgi ahvoliga, şu jumladan qizining ölimiga aybdor deb biladi. U undan Yadavni nega öldirmasligini söraydi, agar u özini körsatayotgandek jasur bölsa. Singh uning uçun qörqayotganini aytib, ğazab bilan ketib qoladi. Manjari uyqu dori köp miqdorda içib özini öldirişga urinadi. Şaharda Singhning yagona haqiqiy dösti, halol yordamçi inspektor Tivari Singhga Manjarining öz joniga qasd qiliş urinişi haqida xabar beradi va ikkovi kasalxonaga şoşiladi. Singh u bilan bir neça sözni gaplaşib, uni tasalli beradi. Manjari uni aybdan ozod qiladi va u ölişidan oldin uni va qizini qasos olişni söraydi.
Sevgan ayolini yöqotgan Singh hamma narsani yöqotganini his qiladi va endi yaşaşga heç qanday sababi qolmaganini sezadi. U uyiga qaytadi, tayyorlanadi, politsiya formasini kiyadi va politsiya bölimiga boradi. Yordamçi inspektor Husaynning ogohlantirişiga qaramay, xizmat qurolini oladi. Husayn öz qurolini çiqaradi, ammo Singh uni öldiradi va Patnaga, ştat qonun çiqaruvçi majlisi işlayotgan joyga yöl oladi. U kuçli xavfsizlikni yengib, majlis zaliga kiradi. Singh Yadavni topib, uning yoqasidan sudrab spikerning minbariga olib boradi. Rahbarlik inqirozi va siyosatning jinoiylaşuvi haqida deputatlarga taʼsirli murojaat qilgandan söng, u Yadavning boşiga öq uzadi, öz vatanparvarligini eʼlon qiladi va ikki marta «Jai Hind!» deb baqiradi.
3Işlab çiqariş
Şool Motihari, Bettiah, Bhopal va Hyderabadda suratga…
Şool Motihari, Bettiah, Bhopal va Hyderabadda suratga olingan.
Filmning eng yuqori nuqtasi Hyderabad va Bhopaldagi ştat qonun çiqaruvçi assambleyasi binolarida suratga olingan. Filmga aktyorlarni tanlaşni Varma va Kaşyap amalga oşirgan.
4Qabul qilinişi
India Today naşridan Anupama Çopra şunday yozgan: «Şool tez surʼatli, musiqasi köp, Anurag Kaşyap yozgan…

India Today naşridan Anupama Çopra şunday yozgan: «Şool tez surʼatli, musiqasi köp, Anurag Kaşyap yozgan dialoglari esa ravon. Lekin u Zanjeer va Ardh Satya kabi yönaliş özgartirgan film emas. Çunki u butunlay başorat qilinadigan darajada. Halol politsiyaçi haqidagi syujet hind kinosida allaqaçon eskirgan. Şool bu ğoyani rivojlantirmaydi». Rediff.com saytidan Anil Nair yozgan: «Oxir-oqibat şuni aytiş mumkinki, Şool asosan beparvo suratga olingan film, uning siyosati esa noaniq, ammo bu noaniqlikda jonlilik bor. Har bir hind filmi ham bunday fazilatga ega emas». The Indian Express naşridan Bella Jaisinghani filmdagi zöravonlikni tanqid qilib yozgan: «Zöravonlikning haddan taşqari köpligi faqat Satya sindromiga uçraganlarni qiziqtiradi. Qolgan tomoşabinlar esa öz his-tuyğularini unga qarşi berkitişni xohlaydi».
The Indian Express naşridan Anvita Singh 2018-yildagi retrospektiv şarhida yozgan: «Eeşwar Nivasning rejissyorligi yomon emas, ssenariy ham qoniqarli, ammo agar Manoj Bajpayee bölmaganida, film pasayib ketişi mumkin edi. Bacçu Yadav rolidagi Sayaji Şinde ham jinoyatçi va makkor siyosatçi sifatida mustahkam öyin körsatadi, ammo filmni yuksaltirgan narsa — halol politsiya xodimi rolidagi Manojning ijrosidir».
5Kadrlar
5
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Shool» — inglizça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.