# Ovsyanki
«Ovsyanki» — 2010-yilda Aleksey Fedorçenko rejissyorligida suratga olingan rossiyalik dramatik film. Film Denis Osokinning şu nomdagi qissasi asosida yaratilgan. Qissa 2008-yil oktabrida «Oktyabr» jurnalida Ayist Sergeyev taxallusi bilan çop etilgan. Film Rossiyani 67-Venetsiya kinofestivalining tanlov dasturida taqdim etdi va bir neça mukofotga sazovor böldi.
1Rollarda
Aglaja Brix, Viktor Sukhorukov, Yuriy Tsurilo
2Syujet
Sellyuloza-qoğoz kombinati direktori Miron Alekseyeviç öz xotini Tatyana jasadini syujetga köra «meryan»…
Sellyuloza-qoğoz kombinati direktori Miron Alekseyeviç öz xotini Tatyana jasadini syujetga köra «meryan» anʼanaviy marosimi böyiça — kuydiriş orqali dafn etiş uçun Neya şahridan Meşçerskaya örmonzori (Gorbatov) tomon yölga çiqadi. Ular hali asal oyini ötkazgan joylariga boradi. Uning yöldoşi — fotograf Ayist Vsevolodoviç bölib, Miron yöl davomida unga hayotining samimiy tafsilotlarini sözlab beradi. Bu ikkalasiga taniş bölgan qadimiy dafn marosimining bir qismidir. Ayol jasadi bilan birga ular ikkita kiçik quş — ovsyankalarni ham olib ketişadi. Hikoya Ayistning özi-özi örgatgan meryan şoiri bölgan otasi Vesa Sergeyev haqidagi xotiralari bilan tez-tez uzilib turadi.
Butun film davomida qadimgi, fantastik ravişda tasvirlangan, Kostroma ölkasining çekka hududida yöqolib ketgan meryan xalqining urf-odatlari va axloqi haqida hikoya qilinadi. Fan bu xalqni yöq bölib ketgan deb hisoblaydi, lekin asosiy qahramonlar özlarini şu xalqqa mansub deb bilişadi. Meryan töyi, meryan dafni, hayot va ölimga munosabat syujetning muhim qismini taşkil etadi.
Filmning çöqqisi — Oka sohilidagi dafn olovi. Keyin Tatyananing kuli suvga topşiriladi. Ayist bir neça yil avval otasi bilan birga onasi va singlisini xuddi şunday yöl bilan sönggi manzilga kuzatgani va otasi xristian marosimi böyiça dafn etilgani uçun afsuslanganini eslaydi.
Qaytiş yölida, Nijniy Novgorodda, qahramonlar ikki ayol — Rimma va Yulya bilan uçraşib, ular bilan mehmonxonada tunaşadi. Kostroma viloyatiga yaqinlaşganda, Kineşma köprigida (Kinéşemskom — notöğri urğu bilan) ovsyankalar qafasdan çiqib, maşinani boşqarayotgan Miron yuzi oldida uçib ketişadi va maşina köprikdan «buyuk meryan daryosi» Volga suviga uçib tuşadi. Asosiy qahramonlar çökib ketişadi. Lekin «meryan eʼtiqodi»ga (film yaratuvçilari tomonidan öylab topilgan) köra, suvdan ölim topiş — abadiylikka erişiş demakdir.
3Rollarda
Igor Sergeyev — Ayist Vsevolodoviç Sergeyev,…

Igor Sergeyev — Ayist Vsevolodoviç Sergeyev, fotograf
Yuriy Tsurilo — Miron Alekseyeviç Kozlov, sellyuloza-qoğoz kombinati direktori
Yuliya Aug — Tanya, Miron Alekseyeviçning xotini (qiz paytidagi familiyasi — Ovsyankina)
Viktor Suxorukov — Vsevolod (taxallusi — Vesa) Sergeyev, Ayistning otasi, özi örgangan meryan şoiri
Vyaçeslav Melexov — quş sotuvçisi
Larisa Domaskina — militsioner Zoya
Viktor Gerrat — elektrik
Ivan Tuşin — bolalikdagi Ayist
Yuliya Tuşina — Ayistning onasi
Artyom Xabibulin — sotuvçi
Olga Gileva — sotuvçi ayol
Leysan Sitdikova — Rimma
Olga Dobrina — Yulya
Sergey Yarmolyuk — YÖHxizmat inspektori
4Syomka guruhi
Rejissyor — Aleksey…
Rejissyor — Aleksey Fedorçenko
Operator — Mixail Kriçman
Rassomlar — Andrey Ponkratov, Aleksey Potapov
Prodyuserlar — Igor Mişin, Dmitriy Vorobyov va Mariya Nazari
Ssenariy muallifi — Denis Osokin (qissa muallifi)
Kompozitor — Andrey Karasyov
Montaj — Sergey Ivanov
5Suratga oliş va premyera
Filmni prodyuser Igor Mişin moliyalaştirgan, çunki «Madaniyat vazirligi «Ovsyanki» ssenariysini pornografik…

Filmni prodyuser Igor Mişin moliyalaştirgan, çunki «Madaniyat vazirligi «Ovsyanki» ssenariysini pornografik deb topgan». Suratga oliş 2008-yil iyun oyidan 2009-yil yanvarigaça Koslan qişloqida (filmda Neya şahri sifatida körsatilgan), Gorbatovda, Nijniy Novgorodda, Balaxnada, Kineşmada, Pavlovda, Usogorskda, Yurevetsda, Nijegorodskaya GESda va Volçixa suv omborida, şuningdek, Yekaterinburgda (final titrlarda köprikdagi sahna va qahramonlarning muz maydoni yonidagi savdo markazida tuşlik qilgan sahnasi) ötkazilgan.
2010-yil yozi boşida «Ovsyanki» «Kinotavr» festivalida namoyiş etilişi eʼlon qilingan edi, lekin film sönggi daqiqada olib qöyildi. Venetsiya festivali tanlovçilari rejissyorga şart qöyişdi: yo iyunda «Kinotavr», yo sentyabrda Venetsiya. Film Rossiyani Venetsiya kinofestivalining asosiy tanlovida taqdim etdi va u yerda muvaffaqiyat qozondi: «Uluğ va dahşatli Tarantino özi rossiyalik film premyerasida turib, namoyişkorona qarsak çaldi».
Xalqaro prokatda film «Tinç ruhlar» (ingl. Silent Souls) va «Tanyaning sönggi sayohati» (fr. Le Dernier Voyage de Tanya) nomlari bilan çiqdi. «Tinç ruhlar» nomi film asos bölgan qissa matnidan olingan: «Bu yerdagi xalq biroz ğalati — ha. Yuzlari xamirdan qilingan oladdek ifodasiz. Soçlari va közlari noaniq rangda. Çuqur, tinç ruhlar. Jinsiy erkinlik. Ehtiroslar qaynamaydi. Tez-tez ajraşişlar, qotilliklar va öz joniga qasd qilişlar körinib turgan sabablarsiz sodir böladi».
6Mukofotlar va nominatsiyalar
67-Venetsiya kinofestivali…

67-Venetsiya kinofestivali (2010):
«Eng yaxşi tasviriy yeçim» uçun «Oltin Ozella» mukofoti (operator-postanovşik Mixail Kriçman)
FIPRESCI mukofoti (Xalqaro kino matbuoti federatsiyasi)
Ekumenik hakamlar hayʼati mukofoti (turli konfessiyalar vakillaridan iborat hayʼat)
Nazareno Taddeyi faxriy mukofoti (2007-yilda italiyalik rejissyor, olim va voiz Nazareno Taddeyi vafotining yilligi munosabati bilan taʼsis etilgan)
«Oltin siçqonça» mukofoti (Xalqaro online kino tanqidçilari assotsiatsiyasi)
Vladivostokdagi OTR mamlakatlari xalqaro kinofestivali «Tinç okean meridianlari» (2010):
Eng yaxşi rejissyorlik ishi uçun mukofot
MDH, Latviya, Litva va Estoniya mamlakatlari kinosi oçiq festivali «Kinoşok» (2010):
Eng yaxşi rejissura uçun mukofot
«Nika» kino mukofoti (2011)
Filmning eng yaxşi musiqasi — Andrey Karasyov
Eng yaxşi ssenariy — Denis Osokin
Osiyo-Tinç okean mintaqasi mamlakatlari kino akademiyasining mukofoti — eng yaxşi ssenariy uçun — Denis Osokin.
7Turli mamlakatlardagi premyera namoyişlari
Premyera namoyişlari quyidagi davlatlarda bölib…

Premyera namoyişlari quyidagi davlatlarda bölib ötdi:
Italiya — 2010-yil 4-sentyabr (67-Venetsiya kinofestivali)
Rossiya — 2010-yil 15-sentyabr («Tinç okean meridianlari» kinofestivali); 2010-yil 28-oktyabr — keng ekranda
AQŞ — 2010-yil 28-sentyabr (Nyu-Yorkdagi xalqaro kinofestival); 2011-yil 13-yanvar (Palm-Springsdagi xalqaro kinofestival); 2011-yil sentyabr (keng ekranda çeklangan namoyiş)
Germaniya — 2010-yil 2-oktyabr (Gamburg kinofestivali)
Polşa — 2010-yil 9-oktyabr (Varşava kinofestivali)
Fransiya — 2010-yil 12-oktyabr (Cinessonne Film Festival); 2010-yil 2-noyabr (Regards de Russie); 2010-yil 3-noyabr — keng ekranda
Belgiya — 2010-yil 14-oktyabr (Gent xalqaro kinofestivali); 2011-yil 5-yanvar — keng ekranda
Buyuk Britaniya — 2010-yil 14-oktyabr (London kinofestivali)
Braziliya — 2010-yil 22-oktyabr (San-Paulu xalqaro kinofestivali)
Gretsiya — 2010-yil 10-dekabr (Salonikidagi xalqaro kinofestival); 2011-yil 20-yanvar — keng ekranda
Niderlandiya — 2011-yil 24-fevral
Norvegiya — 2012-yil 15-noyabr
8Şarhlar va tanqid
«Rossiyskaya gazeta» kino şarhlovçisi Valeriy Kiçin «Ovsyanki»ni gipnotik taʼsir qiladigan ulkan hissiy kuçga…

«Rossiyskaya gazeta» kino şarhlovçisi Valeriy Kiçin «Ovsyanki»ni gipnotik taʼsir qiladigan ulkan hissiy kuçga ega «butparastlik dostoni» deb baholadi. Premyeradanoq u filmni, uning fikriça, Tarkovskiyning eng yaxşi filmi — «Közgu» bilan soliştirdi. Kiçin filmning begonalaştiriş effektining kuçini taʼkidladi: «Iflos, gunohkor deb hisoblangan narsa birdan pokiza va insoniy bölib çiqadi».
Mixail Trofimenkov («Kommersant») filmyaratuvçilar Rossiyada maʼnaviyat bilan anʼanaviy ravişda ayniylaştiriladigan xristianlikdan ham çuqurroq qazişganini va tomoşabinni zamonaviy yevropaliklar tomonidan unutilgan butparastlik olamiga çömdirişga uringanini qayd etdi. Uning kuzatişiça, «Ovsyanki» filmi orqali rus kinosiga «yangi antropologik tip… kal boş erkaklar, kulimsiragan ayollar, aytiş mumkinki, tanasi töla, yangiligini yöqotgan köçadagi raqqoslar» kirib kelgan. Andrey Plaxov uçun «Ovsyanki» — «yöqolgan (va ehtimol heç qaçon mavjud bölmagan) dunyoning metaforasi, sanoatlaştiriş katogi ostida ezilgan dunyo».
2011-yil sentyabrda film Şimoliy Amerikada çeklangan prokatga çiqdi. AQŞning yetakçi naşrlari şarhlovçilari filmning öylangan tovuş qatori va ajoyib operator işini qayd etişdi:
Rojer Ebert rossiyalik filmga mumkin bölgan eng yuqori bahoni qöydi va uzoq vaqtdan beri bunçalik taʼsirlanmaganini taʼkidladi: «Atigi 75 ta benuqson daqiqada film dostonning çuqurliklariga yetadi».
Jim Xoberman öylaymanki, şoşilmasdan keçadigan ritm va ötmiş bilan hozirgini uzviy birlaştiriş mualliflarga kundalik hayot yuzasi ortida çuqur arxaikani köriş imkonini beradi, deb hisoblaydi.
The New York Times kino tanqidçisi «Ovsyanki»da eng yaqin odam bilan xayrlaşiş saboqini kördi: «Vaqtning oqimini sokin qabul qilib, bu ğayrioddiy film bizga şuni eslatadi: „ölmoq“ va „yöqolmoq“ sözlari köpinça sinonim emas».
9Film musiqasi
Kompozitor Andrey Karasyov film haqida: «Men uçun bu filmdagi butun dunyo odamlarda mujassam. Aynan ular…

Kompozitor Andrey Karasyov film haqida: «Men uçun bu filmdagi butun dunyo odamlarda mujassam. Aynan ular yöqolib ketgan xalqning unutilgan xotirasini taşuvçilari. Men ularning közlarida körgan olamni etkazişga harakat qildim».
«Umumiy ish filmda taxminan yarim yil davom etdi. Film uçun men tibet asboblaridan foydalandim: dungçen — katta mis trubalar, didjeridu — bitta yagona tovuşli ulkan böş quvur. Lekin aynan u tanangizda tuk turğizadi. Şuningdek, şamanlik asboblari: damaru barabani va kangling — odam oyoğidan yasalgan öziga xos fleyta».
«Şuningdek, velosiped spitsalari, turli kir yuviş tuvaklari, şaxtaga tuşayotgan liftning ovozi, qayta sozlangan gitaralar işlatildi. Tibet asboblaridan taşqari bitta ham asbob öz tovuşini çiqarmadi. Hammasini qayta sozlaş va buziş kerak edi. Çunki asboblardagi bu „noxuşlik“ meryan xalqi ahvoli — hozir bir neçta aks-sado, eho bölib qolgan xalqning noxuşligiga juda öxşardi».
Andrey Karasyov «Oq fil», «Oltin burgut» mukofotlari uçun eng yaxşi film musiqasi nominatsiyasiga, «Nika» mukofoti uçun esa ikki nominatsiyada — yilning kaşfiyoti va eng yaxşi film musiqasi — nomzod bölgan va 2011-yilda ikkinçi nominatsiyada ğolib bölgan.
Filmda quyidagilar işlatilgan:
Marina Şmotovaning musiqasi.
Darya Çaruşaning musiqasi.
Anna German ijrosidagi «Agar meni sevsang» qöşiği; sözlari — Roman Sadovskiy, musiqasi — Katajina Gertner.
«Yoz hidi» qöşiği; sözlari — Denis Osokin, musiqasi — Aleksandr Pantikin.
Matn: maqola tarjimasi «Овсянки (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.