«Melkiy bes» — Nikolay Dostal rejissyorligida 1995-yilda suratga olingan rus tragikomediya filmi. Film Fyodor Sologubning şu nomli romani asosida yaratilgan.
1Rollarda
Irina Rozanova
2Syujet
Revolyutsiyagaça bölgan Rossiyada öqituvçi Peredonov şizofreniya bilan kasallangan bölib, bu kasallik haddan…
Revolyutsiyagaça bölgan Rossiyada öqituvçi Peredonov şizofreniya bilan kasallangan bölib, bu kasallik haddan taşqari şubhaçanlik, taʼqib maniyasi, galyutsinatsiya va tajovuzkorlik şaklida namoyon böladi. U döstlariga knyaginya Volçanskaya Varvarani — uning yoshi ötgan ança vaqt bölgan birga yaşovçisini — Peredonovga uylansa, Sankt-Peterburgda maktablar inspektori lavozimini berişga vaʼda berganini aytadi. Peredonov avval unga lavozim berilişini talab qiladi, şundan keyingina nikohga kirişni vaʼda qiladi. Varvara özining tanişi Gruşinadan lavozim haqida soxta xat tayyorlaşni söraydi. Ardalionning dösti Rutilov Varvarani xijolatga solişni taklif qiladi: Peredonov uning singillaridan biriga uylansin va uyga yoş xotin olib kelsin. Varvara birga yaşovçisiga knyaginya nomidan kelgan xatni körsatadi, ammo Peredonov işonmaydi va tasdiqlaşni talab qiladi — Sankt-Peterburg muhri bosilgan konvert kerak. Varvara Gruşinadan yana bir xat tayyorlab, uni Sankt-Peterburgdagi qarindoşlari orqali yuborişni söraydi, şunda Peredonovga konvert va muhrni körsatiş mumkin böladi. Nihoyat, Varvara rejalaştirgan ayyorlik muvaffaqiyatli çiqadi — Sankt-Peterburgdan «tayinlaş» haqida xat olinadi. Peredonov Varvara bilan nikohdan ötadi. Ertasi kuni ertalab Varvara xatni öğirlab yoqib yuboradi. Peredonov xatni topa olmaydi, Varvara va uning dösti Volodin esa uning ustidan kulişadi. Kasallik avjiga çiqqan paytda Peredonov ikkalasini öldiradi. Uni qölga olişadi va aqldan ozganlar uyiga olib ketişadi.
Ikkinçi syujet çiziğida gimnaziyaga yangi öquvçi — Sasha Pilnikov keladi. Kasalligi tufayli Peredonov bu gimnazistni qiz deb hisoblaydi va bu haqda direktorga xabar beradi. Direktorning iltimosiga köra şifokor Pilnikovni körib, uning öğil bola ekanini tasdiqlaydi. Peredonovning dösti singlisi Lyudmila Saşaga qiziqib qoladi va uni maskaradga taklif qiladi. Pilnikovga geyşa kostyumi kiydirişadi, bu kostyum birinçi sovrinni oladi. Peredonov geyşa Pilnikov ekanini taxmin qiladi, ammo unga heç kim işonmaydi. Peredonov sababli balda yonğin çiqadi. Lyudmila qiziqiş bilan Saşani qotillik sodir bölgan uyga olib boradi, u yerda Ardalionning yoş paytidagi portretini topadi. Maʼlum bölişiça, Sasha unga öxşar ekan. Karavotda Lyudmila Pilnikovni yöldan ozdiradi, va uning ham Peredonovdagi kabi galyutsinatsiyalari boşlanadi.
3Rollarda
Sergey Taramayev — Ardalion Borisoviç Peredonov,…

Sergey Taramayev — Ardalion Borisoviç Peredonov, öqituvçi
Irina Rozanova — Varvara, Peredonovning uzoq qarindoşi va birga yaşovçisi
Gennadiy Nazarov — Rutilov, Peredonovning dösti
Agrippina Steklova — Darya, Rutilovning katta opasi
Polina Kutepova — Lyudmila, Rutilovning örta singlisi
Kseniya Kutepova — Valeriya, Rutilovning kiçik singlisi
Sergey Batalov — Volodin, Peredonovning dösti
Roman Madyanov — Çerepnin, Peredonovning dösti
Tatyana Kravçenko — Yerşixa, Peredonovning ev egasi, içkilikka beriluvçi ayol
Yelena Mayorova — Verşina, beva ayol, Peredonovning tanişi
Irina Znamenşikova — Gruşina, beva ayol, Varvaraning dösti
Aleksey Yelistratov — Sasha Pilnikov, gimnazist
Galina Stakhanova — Kokovkina, Lyudmilaning tanişi, Pilnikovning ev egasi
Aleksey Mironov — Xripaç, gimnaziya direktori
Aleksey Kravçenko — jismoniy tarbiya öqituvçisi
Nikolay Averyuşkin — şifokor
4Işlab çiqariş
Filmning suratga olinişi Vologda şahrida bölib ötdi, kartinada mahalliy aholi ham rol…
Filmning suratga olinişi Vologda şahrida bölib ötdi, kartinada mahalliy aholi ham rol öynadi.
5Qabul qilinişi
Darya Xrenova: "Rejissyor Sologub böyoqlarini töliq zulmat va umidsizlik darajasiga qadar qalinlaştirişga…
Darya Xrenova: "Rejissyor Sologub böyoqlarini töliq zulmat va umidsizlik darajasiga qadar qalinlaştirişga erişgan. Muallifning aniq konsepsiyasi yöq va u bu köp qatlamli romanda adaşib qoladi. Bu kitobning yorqin tasviri, xolos. Ekranlaştiriş «şunçaki bölişi uçun suratga olingan» degan taassurot qoldiradi, deb aytiş mumkin".
Filmning ekranga çiqişi munosabati bilan kino tanqidçilari yozişdiça: «Nikolay Dostalning «Melkiy bes» dramasi modernistik romanni klassik romanga aylantirişga izçil urinişdir, göyo uni Panaev yoki Grigoroviç yozgandek. Peredonov — belgi emas, balki tasodif. Umumiy gunohkorlik fonida u öz aqldan ozişining qurboni bölib, uni nasroniyça ayab qöyiş kerak. Eng yaxşi çiziq — Lyudmila va Sasha Pilnikovning sevgi-yöldan ozdiriş çiziği. Peredonovning jamiyatdagi buzuqliklarga qarşi buzuq kuraşi mavzusi töliq yöq, bu esa romanni daho başoratiga aylantirgan va qahramonini Xlestakov va Pyotr Verxovenskiy qatoriga qöygan edi».
Vladimir Gordeyev: "Nikolay Dostal asosiy narsaga erişdi — romanning muhitini ekranga köçirdi, şuning uçun filmni mutlaqo ajoyib ekranlaştiriş deb hisoblayman. Filmni aktyorlarning ğalati öyini ajratib turadi: köpinça xunuk darajada soxta, qandaydir tabiiy emas, lekin vaqt ötişi bilan bunga örganib qolmaysiz, balki bu öyin uslubining asosliligini tan olasiz. Tomoşaning balagan tusi yuz barobar kuçayadi".
Film Gatçina şahridagi «Adabiyot va kino» RKF tanlovida mukofotga sazovor böldi — Sergey Taramayev va Polina Kutepovaga aktyorlarga beriladigan katta hakamlar hayʼati mukofoti topşirildi.
Matn: maqola tarjimasi «Мелкий бес (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.