Smokey and the Bandit

Rejissyor Hal Needham filmni dastlab Jerry Reed Banditning rolida bölgan kam byudjetli kino sifatida rejalaştirgan edi. Öşa paytda Needham dösti Burt Reynoldsnikida mehmon bölib, unga ssenariyni körib çiqişni söradi. Reynolds uni «eng yomonlaridan biri» deb baholadi, ammo pivo kontrabandasi haqidagi tryuk-film ğoyasi unga qiziq tuyuldi. Özining Gollivuddagi taʼsiri va aloqalaridan foydalangan Reynolds ança katta moliyalaştirişni taʼminladi va boş rolda özi suratga tuşdi. Reed esa Banditning dösti Snowni öynadi, keyinroq esa «Smokey and the Bandit 3» filmida Banditning rolini ijro etdi.

«Buford T. Justice» Florida yöl politsiyasining haqiqiy xodimi, Burt Reynoldsning otasining tanişi nomi edi. Uning otasi bir paytlar Florida ştatining Riviera Beach şahrida politsiya boşliği bölgan. «Sombitç» (son-of-a-bitch sözining qisqarmasi) iborasi ham Reynoldsning otasi tufayli filmga kirgan, çunki bu uning sevimli sökinişlaridan biri edi.

Jackie Gleasonga dialoglar va takliflar böyiça ança erkinlik berilgan. Xususan, şerif Justice Banditga oşxonada tasodifan duç keladigan sahna dastlabki ssenariyda bölmagan, bu Gleasonning ğoyasi edi.

Yaratuvçilar törtta qora Trans Am kupesi va ikkita Pontiac LeMans sedanidan foydalanişgan, ularning barçasi Pontiac kompaniyasi tomonidan taqdim etilgan. Suratga oliş oxiriga kelib, faqat bitta Trans Am va bitta LeMans zörğa yuriş holatida saqlangan, asosan şikastlangan maşinalardan olingan ehtiyot qismlar hisobiga taʼmirlangan.

Filmda şuningdek, Jerry Reed ijro etgan «Qorboboy» belgisi boşqargan, yotoq bölimlari eni 38 dyuym bölgan uçta Kenworth W900A yuk maşinasi işlatilgan. Ikkita maşina 1974-yil modeli bölib, radiator panjarasidagi oddiy kumuş Kenworth emblemasi bilan ajralib turardi, bitta maşina esa 1973-yil modeli bölib, kompaniyaning 50 yilligi şarafiga çiqarilgan oltin rangli emblema bilan farq qilardi. Barça yuk maşinalari jigarrang-qahva rangda bölib, oltin rangli çiziqlar va naqşlar bilan bezatilgan edi. Yuk maşinalari bilan Hobbs Trailers işlab çiqargan, Thermo King sovutiş qurilmasi örnatilgan 48 futli treyler işlatilgan. [1]

Asosiy suratga oliş Corgiya ştatida, Macdonough va Jonesboro şaharlarida ötkazilgan. Texarkanadagi sahnalar Jonesboro va uning atrofida suratga olingan, quvğin sahnalarining köpçiligi esa Georgia State Route 400, Interstate 85 avtomagistrallarida va Macdonoughda olingan.

Bu surat yuk taşiş mavzusidagi bir neçta boşqa filmlarga ilhom berdi, jumladan ikkita davomga: «Smokey and the Bandit II» (Buyuk Britaniyada dastlab «Smokey and the Bandit Ride Again» nomi bilan maʼlum) va «Smokey and the Bandit 3». 1994-yilda asl filmning muallifi va rejissyori Hal Needhamning ssenariysi asosida bir qator telefilmlar ham çiqdi («The Bandit Goes Country», «Bandit Bandit», «Beauty and the Bandit» va «Banditʼs Silver Angel»). Ularda Emmy mukofoti sovrindori Brian Bloom Banditni ijro etgan. Dastlabki uçta kinoda ikki avlod Pontiac Trans Am işlatilgan (telever­siyada esa Dodge Stealth körsatilgan). Film 1977-yilda suratga olingan filmlar orasida kassa tuşumi böyiça ikkinçi örinni egalladi va bu körsatkiçda faqat «Star Wars» undan oldinda böldi.

Filmning asosiy mavzusi «Eastbound and Down»ni Jerry Reed ijro etgan. Qöşiqni özi Jerry Reed (titrlarda tuğilganda berilgan ism bilan, Jerry Hubbard sifatida körsatilgan) va Dick Feller yozgan. Qöşiq Reedning taniş belgisiga aylandi va uning köplab albomlariga, jumladan «Country Legends» va jonli albomi «Jerry Reed: Live Still»ga kiritildi. 1991-yilda Craig Bekk uni orkestr uçun aranjirovka qildi, Eriç Kunzel va Cincinnati Pops Orçestra esa uni «Down on the Farm» albomi uçun yozib olişdi.

Kino tanqidçisi Leonard Maltin filmga yaxşi baho berdi (4 ballik şkala böyiça 3 yulduz) va uni yillik «Movie Guide» maʼlumotnomasida şunday taʼriflagan: «The Three Stooges kabi nozik, lekin keyingi davomlar va çeksiz remeykлar bilan soliştirganda — klassika».

Filmdagi ishi uçun Walter Hannemann va Angelo Ross «Eng yaxşi montaj» nominatsiyasida «Oscar» mukofotiga nomzod bölişgan.

«Smokey and the Bandit» 1980-yillarning boşida Amerika telekörsatuvida birinçi marta namoyiş etilganda, senzorlar filmdagi qöpol tilni yumşatiş zarurati bilan duç kelişdi. Şu maqsadda ular haqoratli deb hisoblangan dialoglarni qayta dublyaj qilişdi, bu (qisman bölsa-da, hozir ham) keng tarqalgan amaliyot edi. Telekanallar uçun eng sezilarli özgariş Bufordning tez-tez aytiladigan «Sumbitç» (son of a bitch — «kaltak öğli»ning qisqarmasi; odatda Banditga qaratilgan) iborasini «Scum Bum — battar odam» evfemizmi bilan almaştiriş böldi. Bu ibora bolalar orasida maşhur bölib ketdi, 2007-yilda esa Hot Wheels kompaniyasi orqasiga «Scum Bum» yozuvi bölgan 1970-yil modelidagi öyinçoq Firebird Trans Am çiqardi. Banditning birinçi ikki filmining televersiyalari hali ham muntazam ravişda efirga uzatiladi, garçi sönggi yillarda bir neçta telekanallar tahrirsiz versiyani körsatgan, çunki baʼzi iboralar («(son of a) bitch», «ass» va h. k.) televideniyeda qabul qilinadigan bölib qolgan.

Asl aktyorlarning aksariyati telekörsatuv versiyasi uçun öz replikalarini qayta dublyaj qilişgan, faqat Jackie Gleason bundan mustasno. Aktyor Henry Corden, Alan Reed vafotidan keyin Fred Flintstone ovozini bergan, şerif Justice replikalarining katta qismini almaştirgan. Bu qiziqarli boğliqlik hosil qiladi, çunki «The Flintstones» 1950-yillardagi «The Honeymooners» vaziyatli komediyasiga asoslangan bölib, unda boş rolni ham Jackie Gleason ijro etgan. Multfilmdagi Fred Flintstone Gleasonning qahramoni Ralph Kramdenga asoslangan.

Buyuk Britaniyada qattiq dublyaj qilingan versiya köp yillar davomida, ayniqsa BBC kanalida namoyiş etilgan. Biroq sönggi yillarda tijorat kanali ITVda asl versiya körsatildi, unda baʼzi qattiq iboralar qisqartirilgan edi.

Kinoteatrda çiqqan versiyada bir neça replika olib taşlangan edi, jumladan ijodiy tahrirlaş natijasida şerif Justice yordamçi şerifga «fuck off» deydi. Uning sözlarini ötayotgan yuk maşinasi bosib ketadi (garçi bu köproq komik effekt uçun, senzura uçun emas, qilingan bölişi ehtimoli katta).

2005-yilda raqamli 5.1 Dolby audio treki bilan DVD naşri çiqarildi. Filmning köplab asl tovuşlari almaştirildi. Masalan, oçiliş epizodidagi dizel dvigatelning işga tuşişi va işlaşi butunlay yangi tovuş bilan qayta yozildi. Banditning Cledusni işga jalb qilişga urinişdan söng ketişi va Carrie minib olişdan oldin şossedagi tormozlar çinqirgan joylarda tovuş effektlarining boşqa «almaştirilişi» namunalari közga taşlanadi. Asl tovuş effektlarining baʼzilari (masalan, Cledusning iti Fredning hurişi) va musiqalar (masalan, «Janubiy klassika»ga yakuniy quvğin musiqasi) olib taşlangan va örniga heç narsa qöyilmagan. Filmning avvalgi DVD naşrlarida asl saundtrek saqlangan.