«Muhabbatning ğalabali qoşiği» (1915) — rejissyor Yevgeniy Bauerning I. S. Turgenev asari asosidagi ovozsiz badiiy film. Ekranlarga 1915-yil 22-avgustda çiqqan. Film saqlanib qolmagan.
1Rollarda
Vera Kholodnaya, Vitold Polonsky, Ossip Runitsch
2Syujet
Turgenev hikoyasi syujeti…
Turgenev hikoyasi syujeti asosida.
Ikki ajralmas döst, rassom Georgiy va musiqaçi Yevgeniy gözal Yelenaga oşiq böladi. U Georgiyni afzal köradi va unga turmuşga çiqadi. Rad etilgan Yevgeniy vatanini tark etadi.
Bir neça yildan söng Yevgeniy qaytib keladi. Georgiy uni mehr bilan kutib oladi, uyida mehmon qiladi va unga eng sönggi asarini — yozayotgan «Muqaddas Sesiliya»sini, uni xotinidan çizayotganini faxr bilan körsatadi. Yelenani körgaç, Yevgeniyning sobiq işqi qaytadan alanga oladi.
U döstlariga sirli içimlik beradi va ular uçun skripkada çaladi. Ğayrioddiy musiqa («Muhabbatning ğalabali qöşiği») Yelenani maftun etadi. Tunda unga skripka tovuşlari eşitiladi va u sehrlangan holda Yevgeniyning oldiga boradi hamda uning qoliga özini topşiradi, bu uyquda yoki öngida sodir bölayotganini anglamaydi. Bu keça-kunduz takrorlanadi.
Er xotinining xulqidagi özgarişni sezib, uni kuzata boşlaydi. U ruhoniyni çaqiradi; ruhoniy Yelenani tavba qildiradi va uning sehrgarlik jodusi qurboni bölganini aytadi. Georgiy bu jodu kim tomonidan qözğatilganini tuşunadi.
Tunda u Yevgeniyni poylab, uni öldiradi. Oiladagi avvalgi tinçlik qaytadi va bir muddat ötgaç, rassom «Muqaddas Sesiliya»ni tugatadi.
3Baholar
Kino tarixçisi B. S. Lixaçyov «Muhabbatning ğalabali qöşiği»ni 1915-yildagi eng qiziqarli filmlar orasida…
Kino tarixçisi B. S. Lixaçyov «Muhabbatning ğalabali qöşiği»ni 1915-yildagi eng qiziqarli filmlar orasida tilga olgan. Aleksandr Vertinskiyning fikriça, «Qöşiq…» Vera Xolodnayaning muvaffaqiyat çöqqisi bölgan.
«Sinema» jurnali (1915, № 8—9) Vera Xolodnayaning «yirik isteʼdodi va hatto katta mahoratini» tan olgan hamda uning rolini şunday baholagan: «Yelena rolini u benazir ijro etadi; çuqur ruhiy keçinmalar, nomaʼlum kuç irodasiga sokin itoat, his-tuyğularning yorqin qarama-qarşiliklari — heç qanday ortiqça börttirişsiz, haqqoniy va isteʼdodli berilgan…».
«Aktrisaning uslubi va yöli aniq topilgan», — deb yozgan Çesslav Sabinskiy. U «Bauer «Muhabbatning ğalabali qöşiği»dan boşlab Vera Xolodnayaning intim keçinmalarini oçiş uçun yirik planda suratga olişni qöllagan», deb körsatgan, Xolodnaya esa «murakkab psixologik nozikliklarni ifodalay olmagan». «Bauerga butun sahnani özaro boğlanmagan alohida, ötişsiz lahzalarga bölişga töğri kelgan», — deb hisoblagan Sabinskiy, — masalan: 1) kulgi, 2) xotirjam niqob, 3) qayğu, 4) köz yoşlar, 5) hiçqiriş». «Bu uzilgan psixologik parçalar orasiga, — deb tahlilini davom ettirgan u, — manzaralar, vazalar, bulutlar va hokazolar uzilişni yumşatiş uçun qöyilgan. Bu barça hiyla-nayranglar natijasida tajribasiz artistka tomoşabin tomonidan badiiy kuç sifatida qabul qilingan».
Film sensatsiya bölib, aktrisaga şuhrat va talab keltirgan. Kino tanqidçisi Veronin (Valentin Turkin) «Kino-gazeta»dagi (1918, № 22) şarhida yozgan: «Vera Xolodnaya özi uçun endi mahalliy bölgan ekran sanʼati olamiga tomoşabinlar qarsaklari ostida kirib keldi. Uning birinçi filmi «Muhabbatning ğalabali qöşiği» körsatuvida unga qarsak çalindi».
Filmning çiqişi Turgenev dostonini ekran qançalik yaxşi ifodalay olişi haqida mulohazalarni uyğotdi. Kino tanqidçiligi Bauer körsatuvi sözlarni talab qilmasligini taʼkidlagan: «aytilmaganlik xayolni qözğaydi, sözsizlik sirga joy qoldiradi, rangsiz soyalarning hayoti boşqa olamlarni eslatadi».
Şu bilan birga, sovet kino tarixçisi S. Ginzburg «Turgenevning kinematografik talqinidagi „Muhabbatning ğalabali qöşiği“ E. Bauerning barça saʼy-harakatlariga qaramay, odatdagi repertuar filmlarining umumiy ğoyaviy va estetik darajasidan yuqoriga kötarilmagan», deb hisoblagan. Kinoşunos V. Korotkiy bu fikrni xolisona bölmagan va notöğri deb bilgan.
Kino tanqidçisi N. Iyezuitov «Ye. Bauer buzib körsatgan „Muhabbatning ğalabali qöşiği“ har bir örtaça filmdan yaxşiroq bölgan» deb qayd etgan, çunki unda «heç bölmaganda sanʼatga did sezilgan». Inqilobgaça bölgan kino tarixçisi Veniamin Vişnevskiy bu «Ye. Bauer va V. Xolodnayaning eng qiziqarli filmlaridan biri (uning kinodagi birinçi va eng muvaffaqiyatli çiqişi)» ekanini taʼkidlagan.
Aktrisa Vera Xolodnaya filmni özining kinodagi yölining boşlanişi deb hisoblagan. Kinoşunos Neya Zorkaya yozadi: «Moskvalik yurist xotini, yoş gözal Vera Xolodnayada u özining „Muhabbatning ğalabali qöşiği“ (1915) filmi uçun sehrlangan uyquçi qiyofasining ideal modelini kördi; modelning tajribasizligi, qörqoqligi va uyatçanligi uni çalğitmadi, şundan söng Vera Xolodnaya Bauerda filmdan-filmga suratga tuşdi». Neya Zorkaya yana yozadi: «Qahramon — sehrlangan uyquçi, bir şarqona sehrgar tomonidan maftun etilgan, roli statik, şuning uçun ijroçining qörquvi, bundan taşqari, buyuk usta Bauer tomonidan mahorat bilan yaşirilgan, eʼtiborga olinmagan. Tomoşabin notaniş gözallikdan zavqlangan». «„Muhabbatning ğalabali qöşiği“ Vera Xolodnayani tojlantirdi. Muvaffaqiyat favqulodda böldi», — deb taʼkidlagan tanqidçi V. Rogova.
Matn: maqola tarjimasi «Песнь торжествующей любви (фильм, 1915)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.
