Speed

«Speed» (ingl. Speed) — 1994-yilda suratga olingan amerikaça sarguzaştli boevik. Filmni Yan de Bont Greyem Yostning ssenariysi asosida özining debyut töliq metrajli filmi sifatida suratga oldi. Boş rollarda Keanu Reeves, Dennis Hopper va Sandra Bullock iştirok etgan, ikkinçi darajali rollarda esa Joe Morton va Jeff Daniels öynagan.

Syujet şahar avtobusi atrofida rivojlanadi. Qasoskor şantajçi (Hopper) bu avtobusni şunday sozlaganki, uning tezligi soatiga 50 milyadan (80 km/soat) pastga tuşsa, avtobus portlaydi. Reeves Los-Anjeles politsiyasining ofitseri rolini ijro etadi, unga falokatning oldini oliş topşiriladi. Bullock esa kutilmaganda bu missiyaga jalb etilgan yölovçi qiz rolini öynaydi.

«Speed» filmining premyerasi 1994-yil 10-iyunda bölib ötdi. 67-«Oskar» mukofoti marosimida film eng yaxşi ovoz effektlari montaji va eng yaxşi ovoz uçun mukofotlarga sazovor böldi. Şuningdek, film Britaniya kino sanʼati akademiyasining 48-mukofot marosimida eng yaxşi ovoz va eng yaxşi montaj uçun mukofotlandi.

Davomi — «Speed 2: Cruise Control» 1997-yil 13-iyunda çiqarildi, lekin u yomon öynalgan va tanqidga uçragan. Reevsning yöqligi va filmdagi muhitning özgarişi keng tanqid qilindi. Uni köpinça eng yomon davomlar va eng yomon boeviklardan biri deb ataşadi.

Keanu Reeves — Jek Traven

Dennis Hopper — Govard Peyn, terrorist

Sandra Bullock — Enni Porter, avtobus yölovçisi

Joe Morton — leytenant Makmeyhon

Jeff Daniels — Garri Templ, Jekning hamkasbi

Alan Raçins — Stivens

Glenn Plummer — Moris, Jaguar avtomobili egasi

Richard Lineback — Norvud

Beth Grant — Helen

Hawthorne James — Sem

Carlos Carrasco — Ortis

Patrick Fisçler — liftdagi odam

Richard Sçiff — poyezd haydovçisi

Suratga oliş 1993-yil 7-sentabrda Los-Anjelesda boşlanib, 1993-yil 23-dekabrda yakunlandi. De Bont boşlanğiç sahna uçun 50 qavatli lift şaxtasining 80 futlik modelidan foydalangan. Suratga oliş davomida Reevsning yaqin dösti, aktyor River Phoenix vafot etdi. Feniks vafotidan söng de Bont Reevsga moslaşiş uçun suratga oliş jadvalini özgartirdi va unga bajariş osonroq bölgan sahnalarni berişga qaror qildi. «Bu uni hissiy jihatdan taʼsirladi. U juda jim bölib qoldi va özini tutib, tinçlanişi uçun ança vaqt kerak böldi. Bu uni ölimdek qörqitdi», — deb eslaydi de Bont. Dastlab Reeves filmdagi köplab şiddatli harakat sahnalari tufayli xavotirda edi, ammo suratga oliş davom etgan sari u jarayonga tobora köproq jalb böldi. U Trevenning «Jaguar»dan avtobusga sakraş tryukini özi bajarmoqçi böldi va de Bont uni maʼqullamaganidan keyin uni yaşirinça maşq qildi. Suratga oliş kuni Reeves tryukni özi bajardi va rejissyorni hayratga soldi.

Filmni suratga olişda 11 ta GM New Look va 3 ta Grumman 870 avtobusidan foydalanildi. Ulardan ikkitasi portlatildi, bittasi yuqori tezlikdagi sahnalar uçun işlatildi, bittasining old qismi içki sahnalarni suratga oliş uçun kesib olindi, yana bittasi faqat «avtobus ostidagi» sahnalar uçun işlatildi. Yana bir avtobus avtobusdan sakraş sahnasi uçun işlatildi, u bitta dublda suratga olingan. Avtobuslar Santa-Monika hududida işlaydigan Big Blue Bus ranglariga yaqin ranglarga böyalgan, garçi marşrut film uçun öylab topilgan bölsa-da. Garovga olingan yölovçilarni qutqariş sahnasida MAN ÖAF-Gräf & Stift 240 seriyali aeroport avtobusi işlatilgan. 2018-yilda suratga olişda iştirok etgan avtobuslardan biri auksionda 102 000 dollarga sotilgan.

Rotten Tomatoes saytida film 72 ta şarhga asoslangan 94 % reytingga ega, örtaça bahosi 8.10/10. Metacritic saytida 17 ta şarhga asoslangan örtaça vaznli baho 100 balldan 78 ballni taşkil etadi, bu «umuman olganda ijobiy şarhlar»ga mos keladi.

The Chicago Sun-Times gazetasining muharriri Rojer Ebert filmga tört yulduzdan törtta yulduz qöyib yozadi: «„Speed“ kabi filmlar men „tirsak zarbasi filmlari“ deb ataydigan janrga kiradi, çunki siz yonингizda ötirgan odamning qölidan doimo uşlaysiz. Yomon qilinsa, ular quvğin haqidagi eski klişelarning çarçatadigan takrori kabi körinadi. Yaxşi qilinsa, ular kulgili böladi. „Speed“ kabi yaxşi qilinsa, ular öziga xos maniakal hayajon uyğotadi».

1994-yil 8-noyabrda Fox Video kompaniyasi filmni VHS va LaserDisc formatlarida çiqardi. Öşa paytdagi asl VHS kassetasi faqat standart 4:3 telekformatida mavjud edi. 1996-yil 20-avgustda Fox Video VHS versiyasini «Haqiqiy yolğon», «Bezgak» va «Sönggi mohikan» filmlari bilan birga keng ekran formatida qayta çiqardi, bu tomoşabinlarga filmni kinoteatr relizi bilan bir xil formatda köriş imkonini berdi.

1998-yil 3-noyabrda 20th Century Fox Home Entertainment kompaniyasi «Speed» filmini birinçi marta keng ekran formatida DVD körinişida çiqardi.

2002-yil 30-iyulda Fox Home Entertainment «Five-Star Collection» seriyasi doirasida filmning maxsus kollektsion DVD naşri çiqarildi. THX sertifikatlangan bu DVD relizga ikkita şarh kiritilgan (biri rejissyor Yan De Bont bilan, ikkinçisi ssenarist Greyem Yost va prodyuser Mark Gordon bilan), şuningdek DTS 5.1 audio trek va turli roliklar mavjud edi.

Blu-ray Disc naşri 2006-yil 14-noyabrda çiqarildi va u 20th Century Fox kompaniyasining uşbu formatdagi birinçi reliz tölqini tarkibiga kirdi. Bu naşrga maxsus kollektsion naşrdagi ikkita şarh, teatr treyleri va interaktiv öyin kiritilgan.

20th Century Studios va Walt Disney Studios Home Entertainment filmni 2021-yil 4-mayda Ultra HD Blu-ray formatida çiqardi. Bu naşrda 2002-yilgi maxsus kollektsion naşrdagi şarhlar va aksariyat maxsus funksiyalar saqlab qolingan.

Sandra Bullock — 500 000 $