Staraya, staraya skazka

Kambağal sayyor qöğirçoqboz yöl çetidagi karvonsaroyda tomoşa körsatadi. Mamnun tomoşabinlar qarsak çalişadi, karvonsaroy egasi esa qizidan sanʼatkorni töygunça ovqatlantirişni buyuradi. Qöğirçoqboz bilan karvonsaroy egasining qizi bir-birini sevib qolişgan va tong otişi bilan qoçişmoqçi. Keçasi karvonsaroyda bitta ham mehmon qolmaydi, qöğirçoqboz yolğiz qoladi va uning qöğirçoqlari jonlanadi. Ular yaqinlaşib kelayotgan ajralişdan xafa bölib, egasidan ularni taşlab ketmaslikni söraşadi. Ammo qöğirçoqboz oilali odam uçun jiddiyroq kasb kerakligini tuşuntiradi. Tonggaça hali vaqt bor, şuning uçun u qöğirçoqlardan unga «uzunroq ertak» ijro etişni söraydi.

Şodon qöşiq ostida yöl böylab askar ketmoqda. Yöl çetida qarağay ostida qora muşukli quvnoq ayol ötiribdi. U özini jodugar deb taniştiradi va askarga sehrli quduqdan olinadigan oltin taklif qiladi. Askar quduqqa tuşadi, lekin makkor jodugar uni aldaydi: avval oltin tangalarni çiqarişni taklif qilib, boş qahramonni quduqda qoldirib ketadi. Askarni öz zukkoligi qutqaradi. Quduqdan çiqqaç, u jodugarni yöq qiladi va u qoçib ketadi.

Kutilmaganda qora muşuk örta yoşli erkakka aylanadi: maʼlum bölişiça, bu yaxşi sehrgar bölib, uni uzoq vaqt oldin yovuz jodugar sehrlab qöygan ekan. U askarga qutulganligi uçun minnatdorçilik bildirib, unga çaqmoq toşini sovğa qiladi va xuddi şunday kutilmaganda ğoyib böladi. Askar şohlikka kelib, eng yaxşi mehmonxonada joylaşadi. U beparvolik bilan öngu çapga oltin dukatlar soçadi, bu pullarni esa yangi döstlari sarflaşga yordam berişadi.

Bir kuni köçada quvnoq ziyofat davom etayotgan paytda askar aravada ketayotgan şahzodani körib, unga oşiq bölib qoladi. Maʼlum bölişiça, qaşşoqlaşgan podşoh qizini boyroq kuyovga beriş uçun badavlat sovçi qidirmoqda. Ammo injiq malika turmuşga çiqişni istamaydi va köplab daʼvogarlarni har xil yöllar bilan qiynaydi. Askar şohona sovğa — oltin daraxt olib saroyga keladi, lekin malika uni ham haydab yuboradi. Ketayotib, boş qahramon özini işonç bilan malikaga uylanişini aytadi.

Şu orada unga qarzdorlar boş kötara boşlaydi va oltin tugaganligi maʼlum böladi. Askarning «döstlari» ğoyib böladi va u eng yomon mehmonxonaga köçişga majbur böladi. Bir keç askar xafa va yolğiz ötirganida, tutundonli mörida yaşirinça uning oldiga yetib keladi öşa sobiq daʼvogar — yoş şahzoda bölib, u ham malikaga oşiq bölganligi uçun bu şohlikda qoliş maqsadida vaqtinça möriçi bölib işlayotgan ekan. Malikaga bölgan uşalmagan muhabbat ularni yaqinlaştiradi.

Oxirgi şam öçib, askar trubkasini tutata olmay qolganda, u sovğa qilingan çaqmoq toşini esga oladi. Ammo sovğa odatdagidek emas ekan: sehrgar paydo bölib, jodugar sehridan qutqarganligi uçun endi çaqmoq egasining barça istaklarini bajarişi kerakligini aytadi. Şunda boş qahramon mehmonxonaga malika kelişini söraydi. Sehrgar askarni qaytarişga urinadi, lekin u öz sözida turib oladi va mehmonxonaga uxlab yotgan malika bilan birga karavot paydo böladi. Uyğonib askarni körgan malika bu özining tuşi davom etayotgani deb öylaydi.

Biroq sehrgar ularni malikaning telohragi quloq solib turganidan ogohlantiradi. Şunda askar sehrgardan telohragni «şayton buvisi» oldiga jönatişni buyuradi va bu amalga oşadi. Malika bilan askar tungi şaharning tomlari böylab sayr qilib, suhbatlaşadi va kulişadi. Malika ajoyib qiz ekanligi maʼlum böladi, lekin askar undan öpişga ruxsat söraydi. Tösatdan malika hamma narsa haqiqatda sodir bölayotganini tuşunib qoladi, askarga dağal söz aytib, saroyga qoçib ketadi. Saroyda esa podşo qizining uyda yöqligini bilib qoladi. U barça xizmatkorlarni oyoqqa turğazadi, ammo malika allaqaçon öz yotoqxonasida uxlab yotgan böladi.

Podşo injiq qiziga, uni birinçi uçragan kişiga turmuşga beraman, deb vaʼda qiladi. Şunda malika şart qöyadi: u faqat öz topişmoqlarini yeçgan kişiga turmuşga çiqadi. Saroyga köp odam töplanadi. Beandişe daʼvogarlar topişmoqlarni yeçişga urinadi, ammo natija bermaydi. Askar esa yana sehrgar yordamiga murojaat qiladi, sehrgar unga töğri javobni aytadi.

Askar malika oldiga kelganda, u eski harbiy kiyimdagi bu odamni qayerda körganini eslay olmaydi. Lekin podşo unda öşa boy, ammo rad etilgan daʼvogarni tanib, malikaning şartini aynan u bajarişini istaydi. Askar töğri javobni aytadi va xursand bölgan podşo qizining töyi haqida eʼlon qiladi. Ammo malika rozi bölişni xohlamaydi.

Kutilmaganda jodugardan uçib kelgan telohragi xabar beradi: bu boy kuyov emas, balki kambağal askar ekan. Podşo uni hibsga olib, sud qilib, qatl etişni buyuradi. Askar qamoqqa taşlanadi. U xafa bölmaydi, çunki sehrgar uni yana bir bor qutqarişiga işonç hosil qilgan, ammo çaqmoq toşini mehmonxonada unutib qöyganini sezib qoladi. Askarni sudga olib kelişadi, u yerda podşo bir vaqtning özida prokuror, advokat va sudya bölib, uni boşini kesişga hukm qiladi. Askar sönggi istagi sifatida ölişdan oldin trubka çekişni söraydi. U möriçi şahzoda bergan çaqmoq toşi bilan çaqmoq uradi. Sehrgar paydo bölib, yana bir bor askarga yordam beradi: podşoning burnini baqlajonga aylantiradi.

Sehrni yeçiş uçun malika askarga turmuşga çiqişga majbur böladi. Askar podşo tomonidan generallikka kötariladi. Töy marosimini kutib, general-askar saroyda ötiradi, u yerga xayrlaşiş uçun möriçi şahzoda keladi. Şahzoda boşqa malikani topib, unga oşiq bölişini aytadi. Askar mehr bilan sehrgar yordamini taklif qilib, malikani unga böşatib berişni taklif qiladi. Ammo şahzoda rad etadi, çunki bu möjizani özi yaratişi kerak.

Yaxşi sehrgar askar bilan abadiy xayrlaşadi, çunki uning barça istaklarini bajargan va çaqmoq toşini olib ketadi. Şunda askar hamma narsaga sehr yordamida erişganligini tuşunadi. U podşo va malika oldiga avvalgi körinişida kelib, yarim şohlik va turmuşdan voz keçişini aytadi. Malikani xayrlaşuv öpiçi bilan öpib, askar ketadi…

Avvalgi qöşiqni past ohangda kuylab, u sekin yölda ketayotganida, uni malika quvib yetadi. U sehrlanganligini va askar öpiçi bilan uni sehrdan xalos etganligini aytadi. U yana bir bor öpişni söraydi, şunday böladi. Bir-birini quçoqlagan sevişganlar baxtli bölib, birga ketişadi.

Tong otadi. Xafa bölgan karvonsaroy egasining qizi paydo bölib, qöğirçoqbozga otasini yolğiz qoldirib, tuğilib ösgan uyni tark etişga heç qaçon jurʼat qila olmaganligini aytadi: ertak — bu bir narsa, hayot esa butunlay boşqa narsa. Qöğirçoqboz xafa bölib, qöğirçoqlari bilan ketib qoladi.

Oleg Dal — askar / qöğirçoqboz

Marina Neëlova — malika / malikaning vijdoni / karvonsaroy egasining qizi

Vladimir Etuş — podşo / karvonsaroy egasi

Georgiy Vitsin — yaxşi sehrgar

Vera Titova — jodugar

Viktor Perevalov — möriçi şahzoda

Igor Dmitriyev — şarqona şahzoda

Georgiy Ştil — telohrat

Boris Lyoskin — kuçi

Anatoliy Korolkeviç — eşikbon

Georgiy Georgiu — Semiz (titrlarda «V. Georgiu»)

Lev Lemke — Ozğin

Ssenariy mualliflari — Yuliy Dunskiy, Valeriy Frid

Nadejda Koşeverova rejissyorligida

Boş operator — Konstantin Ryjov

Rassomlar — Marina Azizyan, Igor Vuskoviç

Bastakor — Andrey Petrov

Tovuş rejissyori — Boris Xutoryanskiy

Baletmeyster — Igor Belskiy

Qöşiqlar matni — Aleksandr Galiç

Qöğirçoqlar — Yevgeniy Demmeni

Qöşiqlarni ijro etgan — Oleg Dal