Sunset Boulevard

«Bulvar Sanset», «Sanset bulvar», «Sanset-bulvar» (ingl. Sunset Boulevard, 1950) — Amerika rejissyori Billy Wilderning qora rang tusdagi (film-nuar) filmi, u Hollywoodning unutilgan «yulduzlari»ning fojiasi haqida. Tanqidçilar va tomoşabinlar uni hayajon bilan qabul qilişdi. Film Amerika Kinoakademiyasining uçta mukofotini oldi (ön bir nomzodlikka ega bölgan).

Boş rollarni Uilyam Holden va Glorya Svenson ijro etadi. Film Wilderning eng yaxşi filmlaridan biri sifatida obrö qozongan, «Hollywooddagi „toş“lar haqidagi tarixdagi eng yaxşi kinokartina» deb atalgan va masalan, IMDb reytingi böyiça barça davrlarning eng yaxşi filmlari röyxatlariga muntazam kiritilib kelinadi.

Skott Eyman Lui B. Mayerga bağişlangan kitobida taʼkidlaşiça, Norma Desmond xarakteri asosan jim kinoning favqulodda janjalli «yulduzi» Meyi Myurreydan olingan, u bilan Erix fon Stroheym ham «Quvnoq beva» filmini suratga oliş jarayonida köp qiynalgan.

Uayldер Stroheymning sobiq muxlisi bölib, «Bulvar Sanset»ni uning asarlariga köplab işoralar bilan töldirgan: Norma Desmond özining uy kinoteatrida (eng yaxşi yillarini eslab) tomoşa qiladigan eski film — bu Glorya Svenson boş rolda ijro etgan yoş aktrisa bilan «Qiroliça Kelli» filmidan boşqa narsa emas, bir qator sahnalarda esa Stroheym deyarli har bir filmida eʼtibor qaratgan gerani köriş mumkin.

Işonçli maʼlumotlarga köra, «Paramount Pictures» kinostudiyasida ötkazilgan filmning yopiq namoyişida taniqli prodyuser Lui Mayer uni qatʼiy qabul qilmagan va ğazablanib qiçqirgan: «Sen badbaxtsan, seni östirgan va boqayotgan sanoatni şarmanda qilding. Seni qatronga bulab, patlarga kömib, Hollywooddan haydaş kerak!» — deb u Uayldərga baqirgan.

Norma Desmond rolini jim kino davrining haqiqiy ekran butparastlariga taklif qilişgan: Meyi Uest (u barça replikalarini qayta yozişni talab qilgan), Pola Negri (Uayldər u bilan telefon orqali gaplaşib, uning polşa aksentidan hanuz qutulmaganini aniqlagan, bu esa uning ovozli kinoda örnaşib olişiga tösiq bölgan), Greta Garbo (film uni qiziqtirmagan), Meri Pikford (Uayldər va Breket u bilan şaxsiy uçraşuvda bu rol uçun mutlaqo yaroqsiz ekanligini tuşunişgan), Norma Şearer (rol unga yoqmagan). Ular rad etgandan keyin rol Glorya Svensonga ötgan. Natijada «Bulvar Sanset» uning kinoga ğalabali qaytişi böldi, buni filmning qahramoni heç qaçon kutmagan edi.

Filmning rejissyori Billy Uayldər aktyorlarni öz qahramonlariga tarjimai hol jihatdan yaqinlaştirişga intilgan. Şuning uçun filmda ötmiş «yulduzlari»ning iştiroki faqat Glorya Svenson bilan çeklanmaydi. Ikkinçi darajali rollar va epizodlarda jim kinoning buyuk rejissyorlari ham iştirok etadi — Erix fon Stroheym (Normaning birinçi erini ijro etadi, uni sevgani uçun xizmatkor darajasiga tuşgan), Sesil B. De Mill (özini bevosita öynaydi, uni qahramonlar ham, studiya xodimlari ham ismi bilan çaqiradi) va afsonaviy komik, Charli Çaplinning raqibi Bester Kiton (bridj öyinidagi mehmon, «smoking»dan voz keçadi). Özlarini filmda taniqli matbuot xronikyorlari Hedda Hopper, kino divasi Anna Nilson va boşqalar ham öynaşadi.

1950 yil — AQŞ Milliy kinotanqidçilar kengaşining eng yaxşi film va eng yaxşi ayol roli (Glorya Svenson) uçun mukofoti.

1951 yil — AQŞ Ssenariyçilar gildiyasining eng yaxşi amerikaça drama uçun mukofoti (Billy Uayldər, Çarlz Breket, D. M. Marşmen-kiçik).

1951 yil — «Oskar»ning uçta mukofoti: eng yaxşi original ssenariy (Billy Uayldər, Çarlz Breket, D. M. Marşmen-kiçik), eng yaxşi musiqa (Frans Vaksman), qora-oq filmdagi eng yaxşi rassom-dekorator ishi (Hans Dreyer, Jon Mixan, Sem Komer, Rey Moyer). Bundan taşqari, lenta 8 ta nomzodlikka ega böldi: eng yaxşi film (Çarlz Breket), eng yaxşi rejissyorlik ishi (Billy Uayldər), eng yaxşi erkak roli (Uilyam Holden), eng yaxşi ayol roli (Glorya Svenson), eng yaxşi erkak ikkinçi darajali roli (Erix fon Stroheym), eng yaxşi ayol ikkinçi darajali roli (Nensi Olson), qora-oq filmdagi eng yaxşi operator ishi (Jon Zeytz), eng yaxşi montaj (Artur Şmidt, Doeyn Garrison). Biroq bu mukofotlarning köpçiligi aktyorlik şuhratining özgaruvçanligi haqidagi boşqa film — Jozef Mankeviçning «Hammasi Evaning haqida»siga nasib etdi.

1951 yil — «Zolotoy globus»ning törtta mukofoti: eng yaxşi film (drama), eng yaxşi rejissyorlik ishi (Billy Uayldər), dramadagi eng yaxşi ayol roli (Glorya Svenson), eng yaxşi original musiqa (Frans Vaksman). Bundan taşqari, lenta uçta nomzodlikka ega böldi: eng yaxşi ssenariy (Billy Uayldər, Çarlz Breket, D. M. Marşmen-kiçik), eng yaxşi erkak ikkinçi darajali roli (Erix fon Stroheym), qora-oq filmdagi eng yaxşi operator ishi (Jon Zeytz).

1951 yil — AQŞ Milliy kinotanqidçilar kengaşining «Bodil» mukofoti eng yaxşi amerikaça film uçun.

1951 yil — «Kumuş lenta» mukofotining ikkita mukofoti: eng yaxşi çet ellik rejissyor (Billy Uayldər), eng yaxşi çet ellik aktrisa (Glorya Svenson).

1951 yil — «Jussi» mukofoti eng yaxşi çet ellik aktrisa uçun (Glorya Svenson).

1951 yil — AQŞ Rejissyorlar gildiyasining badiiy film eng yaxşi rejissurasi uçun mukofotiga nomzodlik (Billy Uayldər).

1951 yil — «Cahiers du Cinéma» jurnali versiyasi böyiça yilning eng yaxşi filmlari röyxatida sakkizinçi örin.

1952 yil — çet tilidagi eng yaxşi film uçun «Kök lenta» mukofoti.

1989 yil — kartina AQŞ Milliy film reestriga kiritilgan.