Sunstroke

Ivan Buninning nasri asosida film suratga oliş ğoyasi rejissyorda uzoq vaqtdan beri bor edi; 2013-yilda u hali ham şunday deb aytgan edi: «Bunin butunlay taqiqlangan paytda, 37 yildan köproq vaqt oldin». Ammo Nikita Mixalkov öz rejasini amalga oşirişga faqat 2010-yilda kirişa oldi.

Öşa paytda u yangi filmi ssenariysi ustida işlaş uçun Vladimir Moiseyenkoni taklif qildi. Oradan biroz vaqt ötgaç, Vladimir Nikolayeviçning vafoti tufayli ssenariy ustida ish töxtab qoldi. Oradan ança vaqt ötgaç, Nikita Mixalkov ssenariy yozişni davom ettirdi va uzoq yillik dösti hamda hamkasbi Aleksandr Adabaşyanni hammuallif sifatida taklif etdi. Premyeradan keyingi intervyusida N. Mixalkov Buninning matnini yozuvçilik söz yasaş texnikasini tuşuniş uçun «qölda» 11 marta qayta yozib çiqqanini aytdi:

«Men katta yölni bosib ötdim. 30 yil davomida men bu yoki boşqa tarzda «Solneçny udar» asosida film suratga oliş ğoyasiga qaytib keldim. «Solneçny udar» — oddiy sevgi hikoyasi emas. «Solneçny udar» — bu ilohiy köriş, sehr, sezilmaydigan va uşlab bölmaydigan narsa, faqat ikki kişiga tuşunarli. Hikoyani 11 marta qölda qayta yozdim — uning energiyasiga kirib, tilning uşlab bölmas auro­sini uşlaşga harakat qildim. Ammo bu kiçik hikoyaning sirlariga yaqinlaşiş va uning atmosferasini tuşuniş faqat Buninning özini tuşunişga harakat qiliş orqali mumkin. Şuning uçun men Ivan Alekseyeviçning asarlarini qayta-qayta öqidim. Va bir paytda filmda turli-tuman, qarama-qarşi, taniş va butunlay notaniş Buninni körsatmoqçi ekanligimni angladim. Şunday qilib, «Solneçny udar» va «Okayanniye dni»ni birlaştiriş ğoyasi paydo böldi, bunda asosiy qahramonlarning taqdiri buyuk Rossiya, rus olamining hayoti va halokati bilan qizil ip kabi çirmaşib ketadi».

Asosiy rollarga Nikita Mixalkov «yulduz» aktyorlarni emas, balki kasbiy eʼtirof va jamoatçilik muhabbatiga erişmagan, aktyorlik kasbida ilk qadamlarini qöyayotgan yoş insonlarni taklif qildi.

Leytenant rolini Latviya aktyori Martins Kalita ijro etadi (ovozini Yevgeniy Mironov dublyaj qiladi), «notaniş ayol» rolini esa Şçepkin nomidagi VTU bitiruvçisi Viktoriya Solovyova ijro etadi. «Solneçny udar»da epizodik rollarni rejissyorning ssenariy hammuallifi Aleksandr Adabaşyan va filmga musiqa yozgan bastakor Eduard Artemyev ijro etadi.

Natura suratga olişlari Pavlovo-na-Oke, Gorohovets va Odessada ötkazildi.

Suratga oliş 2012-yil yozida Vladimir viloyatining Gorohovets şahrida boşlandi, u yerda 20-asr boşidagi uezd şahrining muhiti va turmuş tarzi tiklandi, şuningdek Pavlovoda ham suratga olindi. Keyinçalik suratga oliş Odessada davom etdi, u yerda «Okayanniye dni» kundaliklarida tasvirlangan 1918—1920-yillar voqealarini aks ettiruvçi film qismi suratga olindi.

Paroxoddagi sahnalar Şveytsariyada, Jeneva kölida suratga olindi. Aynan şu yerda Rossiyada 20-asr boşida mavjud bölgan jonli paroxod harakatini tiklaş va suratga oliş uçun zarur bölgan, işlaydigan ğildirakli paroxodlarni topiş mumkin böldi. Pavilon suratga olişlari «Mosfilm» kinostudiyasida olib borildi. Pavilonlardan birida barjaning tubi qurildi, u yerda boş qahramon va taxminan 450 nafar statistlar iştirokida filmning final sahnalari suratga olindi.

Film raqamli taşuvçiga beş kameradan suratga olindi: ikkitasi umumiy planlarni, uçtasi esa detallarni olgan.

Filmning operatori — Vladislav Opelyants, uning uçun «Solneçny udar» Nikita Mixalkov bilan törtinçi loyihasi böldi. Filmni montaj qilişda Emir Kusturicaning bir qator filmlari montajçisi Miça Zaets yordam berdi.

Paroxod holida notaniş ayol rояl ortida Kamil Sen-Sansning «Samson va Dalila» operasidagi Dalila arilyasi «Mon coeur sʼouvre à ta voix»ni ijro etadi (Samson et Dalila). Qahramonlar pristandan mehmonxonaga yölda ham şu ohangni xirgoyi qilişadi.

«Ne dlya menya» qöşiğini Nikita Mixalkovning özi Anatoliy Arefyev rahbarligidagi Qubon kazak davlat akademik xori bilan ijro etgan.

«Moskovskiy komsomolets» filmni «yil eng köp muhokama qilingan kinovoqealaridan biri» deb atadi.

«Nezavisimaya gazeta» rejissyorning ishi jamiyatda «jiddiy munozara»ga sabab bölganini tan oldi.

N. Mixalkov öz filmini Venetsiya kinofestivali saralaş komissiyasiga taklif qildi, ammo ulardan javob olmadi.

«Moskovskaya pravda» şunday qayd etdi:

«Bu davrga hukm. Yagona muammo — rejissyor içki murakkabligi tufayli filmni şunday allyuziyalar bilan töldirganki, tayyorgarligi yöq tomoşabin yana bir bor çuqur nokautga uçraş xavfi ostida qoladi. Axir u filmda na anʼanaviy maʼnodagi muhabbatni, na maktab talqinidagi Buninni, na aniq belgilangan janrni, na vaʼda qilingan publitsistik axloqni topmaydi. Mixalkov — bu sanʼatning alohida turi».

«GQ» jurnali filmning «rus Bibliyasi» bölişga intilayotganini taʼkidladi.

«Film.ru» kinoportali filmni 3/5 ball bilan baholadi va filmda boş qahramonlarning ekran vaqtini öğirlaydigan ortiqça personajlar köpligini xulosa qildi.

«The Village» internet-sayti şunday yozdi:

«Sönggi yillardagi rus blokbasterlarida, «Admiral» va «17-sonli afsona»dan tortib «Stalingrad» va «Poddubniy»gaça, bitta yaxşi xususiyat bor — ularning hammasi turli muvaffaqiyat bilan Rossiya va uning qahramonlari haqida muayyan afsona yaratişga harakat qiladi. Odatiy maktab öquvçisi seansdan keyin xokkeyçi Xarlamov yoki admiral Kolçak tarjimai holini Googleʼdan qidirişi kerak — bunga kosmik pullar sarflanadi va baʼzan bu örinli. «Solneçny udar»ning muammosi şundaki, kinoga borgandan keyin Buninni oçgan maktab öquvçisini tasavvur qiliş mumkin emas: har bir sahnada rejissyor oynaga qarab, faqat özini takrorlaydi».

«Gazeta.Ru» filmga «Nikita Mixalkov közi bilan körilgan rus tarixi» deb nom berdi.

Kinotanqidçi Anton Dolin şunday yozdi:

1. «Solneçny udar» «Quyoş bilan çarçaganlar»dan beri Mixalkovning eng yaxşi filmi. 2. U bor-yöği ikki marta qisqartirilganida ön barobar yaxşi bölardi. 3. Har bir «taom tayyor» rolida superyulduzlar yöq va aktyorlar orasida Mixalkovning özi ham yöq: bu töğri. 4. Butun kino tarixidagi eng yomon erotik sahnalardan biri. «Yalanğoç töpponça»da bunday sahnaga 25 yil oldin çek qöyilgan. Va mana, yana. 5. Ammo juda yaxşi bölgan boşqa köplab sahnalar bor. 6. Agar rassomning öz uslubi va tili bölsa (Mixalkovda bular bor), u qarigan sari özini takrorlaş va öz iqtiboslarini keltiriş huquqiga ega. 7. «Uç soatlik böşliq» va «bularning hammasi nima haqida?» degan hayqiriqlar tahlil qila olmaslikdan dalolat beradi, keçirasiz. Filmning mohiyati sodda va ravşan, u ikki sözda ifodalanadi: rus «Titanik»i. Kemada ötkinçi muhabbat tarixi va finalda kema halokati — bu butunjahon toşqini, dunyo oxiri va gunohlar uçun jazoni anglatadi. Yaxlit, aniq tuzilma va ğoya, unga bahslaşiş qiyin.

Film öz byudjetini qoplay olmadi: birinçi oyi prokatda bir yarim million dollar yiğdi (byudjet yigirma beş million dollar edi). Film telepremyeradan keyin ham katta ekranda prokatda davom etdi.

«TNS» tadqiqot guruhi maʼlumotlariga köra, 4-noyabrda «Solneçny udar»ni tomoşa qilgan rossiyaliklar uluşi 15 foizdan oşgan va bu filmni umumiy reyting böyiça ikkinçi öringa çiqargan. Soliştiriş uçun: «Birinçi kanal»ning eng maşhur şousi «Golos» öşa kuni 20 foizdan biroz köproq tomoşabin töplagan.