«Suspiria» (ital. Suspiria; şuningdek «Gumon» va «Yomon nafas» nomlari bilan ham tanilgan) — italiyalik rejissyor Dario Argento tomonidan 1977-yilda suratga olingan qörqinçli film. Kartina Argento ijodining çöqqisi hisoblanadi va giallo janrining yorqin namunasi, umuman qörqinçli film janrining ham eng yaxşi vakillaridan biri sanaladi.
Film 1977-yil 1-fevralda Italiyada premyerasini ötkazdi. Tomoşabinlar uni yaxşi qabul qildilar. Qörqinçli filmlar ixlosmandlari bu kinokartinani kultli deb hisoblaydilar, çunki unda bosimli musiqa, odatdan taşqari kadrlar va keskin rang palitrasi uyğun birlaşgan. Film Amerika Ilmiy fantastika, fentezi va qörqinçli filmlar akademiyasidan ikkita nominatsiyaga ega böldi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Jessica Harper, Stefania Casini, Flavio Bucci
3Syujet
Syuzi Bannion — yoş amerikalik balerina. U Yevropaga, Freyburg-im-Brisgauga, maşhur balet akademiyasida öqiş…
Syuzi Bannion — yoş amerikalik balerina. U Yevropaga, Freyburg-im-Brisgauga, maşhur balet akademiyasida öqiş uçun jönaydi. U yerga yetib kelganda, binodan talaba Pem vahima bilan çiqib, sirli bir narsa haqida baqirib qoçib ketayotganini köradi. Syuzi domofon orqali unga heç kim uni tanimasligini va kutilmaganini aytişadi. Şundan söng u taksida mehmonxonaga jönaydi. Şu orada Pem döstining kvartirasida boşpana topadi. Yotoqxonada yolğiz qolgan qizni kimdir kuzatayotgandek his qiliş tark etmaydi. Tösatdan derazadan unga biror narsa hujum qiladi va şafqatsizlik bilan öldiradi. Pemning dösti ham baxtsiz hodisa tufayli halok böladi.
Ertasi kuni ertalab Syuzi yana balet maktabiga keladi. Uni raqs öqituvçisi miss Tanner va direktrisa madam Blank kutib olib, uni kutganliklarini aytişadi. Akademiyada politsiya ham bor va Pemning öldirilişi böyiça tergov olib bormoqda. Maʼlum bölişiça, Pem nomaqbul xulq-atvori uçun çetlatilgan edi. Maktab böylab yurayotganda Syuzi oşpazni uçratadi. Oşpaz unga biror yorqin narsa bilan nur tuşira boşlaydi va şundan söng qiz darhol holsizlanadi hamda maşğulot paytida huşini yöqotadi. Şifokorlar buni maşğulotlardan toliqiş deb hisoblab, unga parhez tutişni va soğlomlikni mustahkamlaş uçun har keça bir piyola şarob içişni maslahat berişadi. Syuzini boşqa balerina Saraning xonasi yonidagi xonaga joylaştirişadi. Qizlar tez döst bölib ketişadi. Maʼlum böladiki, Sara Pemning yaqin dösti bölgan va maktabdagi ğalati narsalarni ham sezgan. Syuzi bilan birga ular keçasi öqituvçilar bir xil vaqtda koridor böylab öngga qarab ketişini payqaşadi, holbuki akademiyadan çiqiş çap tomonda joylaşgan.
Uxlaşga tayyorlanayotganda talabalar barça yotoqxonalarda birdaniga köp sonli qurtlar paydo bölganini aniqlaşadi. Bu buzilgan oziq-ovqat tufayli sodir bölgan edi. Bir neça kundan söng oşpazning öğli Albertni maktabda işlaydigan kör pianinoçi Daniel boqayotgan yölboşçi it tişlaydi. Miss Tanner Danielga urişadi va uni haydab yuboradi. Keçasi uyiga ketayotganda Daniel itning ğalati xulq-atvor körsatayotganini payqaydi, lekin heç narsani körmagani uçun nima bölayotganini tuşunmaydi. Şu orada bino tomidan toş burgut uçib tuşadi. It birdan vahşiylaşib, egasiga hujum qiladi va uni öldiradi. Tez orada öquvçilar orasida akademiya laʼnatlangan degan miş-mişlar tarqaladi. Havzada suzayotgan Sara Syuzi bilan Pem haqida suhbat boşlaydi. Pem ölimidan oldin ğalati harakat qilgan, jodugarlar haqida gapirgan va kundaligiga nimadir yozgan. Maʼlum böladiki, Syuzi kelgan kuni uni akademiyaga aynan Sara kiritmagan. Şu orada kimdir yoki nimadir qizlarni kuzatmoqda. Keçqurun Sara Syuzining oldiga kelib, Pemning kundaligi öğirlanganini aytadi, lekin Syuzi şarob taʼsirida uxlab qoladi. Sara koridorlarda sargardon bölib yuradi va uni kimdir quvayotganini köradi. Xonalardan birida özini qulflab olgan qiz derazadan çiqadi, lekin tuzoqqa tuşib qoladi va uning böğzi kesilib öldiriladi. Ertasi kuni miss Tanner Syuzига Sara akademiyadan qoçib ketganini aytadi. Yomon bir narsani sezgan Syuzi Saraning yaqin dösti Frenk bilan boğlanadi. Uçraşib, ular Saraning ğoyib bölişi va jodugarlar haqidagi hikoyalarni muhokama qilişadi. Frenk aytadiki, akademiyani yunon muhojiri Yelena Markos asos solgan, uni «Qora malika» deb ataşgan. Raqsdan taşqari akademiyada okkultizm ham örgatilgan. Afsonaga köra, jodugar Markos yonğinda halok bölgan, maktab esa uning şogirdlariga ötgan va okkultizm taqiqlangan. Frenk materialist sifatida jodugarlarning mavjudligiga işonmaydi, lekin uning tanişi professor Milius ularga işonadi. Milius yoş odamlarga aytadiki, jodugarlar kimni xafa qilsa yoki ğazablantirsa, unga laʼnat, kasallik va ölim yuborişlari mumkin. Professor, şuningdek, jodugarlarning şabbatlari haqiqatan ham mavjudligini, ammo boş jodugarni öldirsa, qolganlari ham ölişini eslatadi.
Keç kirganda akademiyaga kelgan Syuzi heç kim yöqligini köradi. Oşpaz unga miss Tanner barça öqituvçi va talabalarni teatrga olib ketganini aytadi. Oşpazning sözlariga köra, çiptalar Syuzidan taşqari hammaga sotib olingan. Qiz Frenkka qönğiroq qilişga urinadi, lekin aloqa uziladi. U ham har keçgi şarobini tökib taşlaşga qaror qiladi, çunki unga biror narsa aralaştirilayotganidan şubhalanadi. Birdan Syuzga yarasa hujum qiladi, lekin qiz uni öldiradi. Keyin Syuzi koridorda qadam tovuşlarini eşitadi va Sara bilan suhbatini eslab, öqituvçilar har keça qayerga borişlarini aniqlaşga qaror qiladi. Qadam tovuşlari ortidan ketib, u direktrisaning kabinetiga keladi va u yerda yaşirin yölak oçiladi. Yölak böylab yurayotganda Syuzi direktrisa va miss Tanner örtasidagi suhbatni eşitadi. Suhbatdan maʼlum böladiki, pedagoglar uni öldirişni rejalaştirmoqda. Ularning ortidan yurib, qiz jodugar Yelena Markosning xonasiga kiradi. Xonaga tirilgan Saraning jasadi ham kiradi, qölida piçoq bor, va Syuzi tomon yuradi. Lekin qiz xanjarni tortib olib, boş jodugarni öldiradi. Şundan söng tirilgan jasad ğoyib böladi, akademiya binosi esa vayron böla boşlaydi: devorlar silkinadi va yonğin boşlanadi, jodugarlar esa azob içida halok böladi. Syuzi möjiza bilan vayron bölayotgan binodan qutuladi. Titrlar ortidan derazadan olov tillari otilib çiqayotgani va jodugarlarning qiçqiriği eşitilayotgani körinadi.
4Rollarda
Jessika Harper — Syuzi…
Jessika Harper — Syuzi Bannion
Stefaniya Kazini — Sara
Flavio Bucci — Daniel
Migel Bose — Mark
Barbara Magnolfi — Olga
Suzanna Javikoli — Sonya
Eva Axen — Pem Hingl
Rudolf Şundler — professor Milius
Udo Kier — doktor Frenk Mandel
Alida Valli — miss Tanner
Joan Bennett — madam Blank
Margerita Xorovits — öqituvçi
Iacopo Mariani — Albert
Fulvio Mingozzi — taksiçi
Franka Scagnetti — oşpaz
5Filmni suratga oliş
Syujet Disneyning «Snow White» ertagidan ilhomlangan. Filmning katta qismi Rimda suratga olingan, tabiiy…

Syujet Disneyning «Snow White» ertagidan ilhomlangan. Filmning katta qismi Rimda suratga olingan, tabiiy kadrlar esa Germaniyada olingan. Şu bilan birga, suratga olişga sarflangan umumiy vaqt taxminan tört oy bölgan. Germaniyada maktab va havza ham suratga olingan. Freyburgdagi balet maktabining taşqi körinişini suratga oliş uçun tarixiy «Haus zum Walfisç» binosidan foydalanilgan. Havzadagi sahnalar Myunxendagi Myuller hammomlarida suratga olingan. Şuningdek, filmda BMW muzeyi binosi ham körsatilgan — filmda u psixiatrik konferensiya ötkaziladigan joy sifatida tasvirlangan, Syuzi Bannion şu yerga uçraşuvga keladi.
Dario Argentoning dastlabki rejasiga köra, balet maktabining öquvçilari 12 yoşdan katta bölmagan qizlar bölişi kerak edi. Asl ssenariyda ular aynan şunday tasvirlangan edi. Ammo studiya va ijroçi prodyuser bu ğoyani amalga oşirişdan boş tortdilar, çunki bolalarning şafqatsiz öldirilişini namoyiş etadigan film taqiqlanişi mumkin deb hisobladilar. Şundan söng Dario Argento qahramonlarning yoş çegarasini 20 yoşgaça kötardi, bu esa filmni işga tuşiriş imkonini berdi.
Myunxenda suratga olingan, toş burgutning kör pianinoçi ustiga tuşiş sahnasini olişda Argento «bombardimon» deb nomlangan usuldan foydalangan. Buning uçun pölatdan yasalgan osma tros yöli tayyorlangan, kamera şu yöl böylab bir neça marta pastga va yuqoriga tuşirilgan. Liçinkalar tasvirlangan umumiy kadrlarda liçinkalar örniga guruç işlatilgan, yaqin planlarda esa haqiqiy liçinkalar işlatilgan.
Ayrim fikrlarga köra, kerakli rang gammasiga erişiş uçun film Technicolor kompaniyasining Teçnovision texnik plyonkasiga olingan. Bu esa ajoyib rang tuslari va ularning töyinganligiga erişiş imkonini bergan. Aslida esa film oddiy Eastman Color Kodak plyonkasiga olingan, keyin esa saqlanib qolgan kam sonli Technicolor işlov beriş maşinalaridan birida qayta işlangan. Maxsus texnik plyonka haqidagi afsona 3 diskli DVD töplamiga kiritilgan hujjatli filmdagi xato tufayli paydo bölgan. Bu töplam filmning 25 yillik yubileyi munosabati bilan çiqarilgan edi.
6Musiqiy jörligi
Film musiqasi tört magnit yölakda stereofonik tarzda yozib olingan. Yozuv suratga oliş boşlanişidan oldin…
Film musiqasi tört magnit yölakda stereofonik tarzda yozib olingan. Yozuv suratga oliş boşlanişidan oldin tayyorlangan va suratga oliş vaqtida ijro etilgan. Suratga oliş esa tovuşsiz amalga oşirilgan — ish tugagaç, ovoz qöyilgan.
7Tanqid
Rotten Tomatoes sayti filmga 95 % reyting bergan: 38 nafar tanqidçidan atigi 2 nafari salbiy baho qöygan.…

Rotten Tomatoes sayti filmga 95 % reyting bergan: 38 nafar tanqidçidan atigi 2 nafari salbiy baho qöygan. Film önlik şkala böyiça örtaça 8,2 ball olgan.
Qörqinçli film sohasi arboblarining fikriça, film eng yaxşi 100 ta qörqinçli film qatorida 9-örinda turadi.
Jahon kinosining eng yaxşi 105 filmi qatoriga kiruvçi, kam sonli qörqinçli filmlardan biri — Empire jurnali reytingi böyiça 49-örinda.
Film yapon qörqinçli film ixlosmandlariga juda yoqqan, natijada yapon prokatçilari «Deep Red» filmini şoşilinç sotib olib, «Suspiria 2» nomi bilan ekranlarga çiqarişgan.
Rejissyor Luka Guadagnino («Meni öz ismingiz bilan çaqir») Dario Argentoning «Suspiria» postrini birinçi marta 11 yoşida körgan, ikki yil ötib esa filmning özini tomoşa qilgan. Kartina bölajak rejissyorga şunçalik taʼsir qildiki, deyarli darhol uning xayolida «portlovçi hissiyotlar aralaşmasini yangi filmga köçiriş» ğoyasi paydo bölgan. Guadagnino butun hayoti davomida filmning katta muxlisi bölib, uning remeykini suratga olişni orzu qilgan. 2016-yilda Luka Guadagnino allaqaçon «Oskar» mukofotiga nomzod bölgan yetuk rejissyor sifatida bir xil nomli kartina ustida suratga olişni boşladi. 2018-yil sentabrda 75-Venetsiya kinofestivalida yangi «Suspiria»ning jahon premyerasi bölib ötdi. Unda Tilda Svinton, Dakota Jonson, Xloe Greys Morets, Mia Got, şuningdek 1977-yildagi «Suspiria»da boş rolni ijro etgan Jessika Harper rol öynadi.
8Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Суспирия» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.