Teens in the Universe

Film tortga yoqilgan şamlar bilan xonaga olib kirilişi bilan boşlanadi. Bu xonada 27 yil avval «ZARYA» (Anniqilyatsion relyativistik yadroviy yulduzlararo kema) kosmik kemasida Kassiopeya tomon ekspeditsiya tarkibida Yerni tark etgan kosmonavt Pavel Kondratyeviç Kozelkovning 40 yilligi nişonlanmoqda. Şampan qadahlari kötarilayotgan paytda kutilmaganda kostyum va galstuk taqqan bir erkak paydo böladi — bu I. O. O. U Kozelkovning hozir 40 yoşda emas, balki atigi 14 yoşda ekanligini aytadi, çunki parvoz davomida kema giperfazoga kirib, şu sababli «Eynşteyn paradoksi» işga tuşgan. Kosmonavtning qarindoşlari hayron bölişadi, ayniqsa uning katta yoşli, soqolli kenja akasi.

Şu orada kosmik kemada ham Kozelkovning tuğilgan kuni nişonlanmoqda, yoş kosmonavtlar esa bayramni ötkazişmoqda. Ular yubilyarning Yerdagi (sovet) turmuş tarzini modellaştirişadi, ammo kutilmagan sovğa va jonlangan xotiralar Pavelni qattiq taʼsirlantiradi. Keyinroq ular samovar qöyib, çoy içişadi va birgalikda gitara jörligida Robert Rojdestvenskiy sheʼriga yozilgan «Bu katta dunyo» qöşiğini kuylaşadi. Keyingi sahnada matbuot konferensiyasi körsatiladi, unda kosmik ekspeditsiyaning maqsadlari oşkor etiladi: «fikrlovçi mavjudotlar»dan halokat signali kelgan — ularning sayyorasida qandaydir falokat yuz bergan.

Yulduz kemasi Şedar yulduzining (Kassiopeya Alfasi) ikkinçi sayyorasiga yaqinlaşadi, u «bizning Yerimizga öxşaş». Qömondon Sereda bu sayyorani ekipaj aʼzosi Varya Kuteyşçikova şarafiga Varian deb ataydi — aynan u sayyora yuzasiga birinçi bölib qadam qöyişi kerak. Uç kosmonavtdan iborat (Paşa Kozelkov, Varya Kuteyşçikova va Fedya Lobanov) sariq-qizil kapsula qönadi. Yerliklar ufqda ulkan oq «aylanma qöğirçoqlar» — «volçki» körinişidagi inşootlar bilan qoplangan çöl tekisligini körişadi. Kosmonavt Lobanov ularni qanotli sakrovçilar qurgan, degan (notöğri) taxmin qiladi. Varya dastlab ularni qabr toşlari deb öylagan bu oq inşootlardan birining («lift ustunlari») ustiga Fedya flomaster bilan şunday yozadi: «Men bu yerda bölganman. Lob». Tösatdan şu inşootdan ikki bir xil odamsimon mavjudot çiqadi — ular qora kombinezon va oq niqob kiygan. Lobanov kökrakdagi «maʼno uşlagiç»ni yoqib, oddiy iboralar yordamida aloqa örnatişga harakat qiladi: «tinçlik, döstlik, gipotenuza kvadrati». Biroq mavjudotlar uni uşlab, olib ketişadi. Qarşilik körsatişga jurʼat etolmagan boşqa ikki kosmonavtning ham taqdiri şunday böladi. Uçalasi oq sferik xona — «profilaktik kamera»ga tuşib qolişadi.

Orbitada qolgan yulduz kemasi ekipaji örtoqlarining yöqolişidan xavotirga tuşadi. Tösatdan ular çap tomonda silindr şaklidagi «sunʼiy jism»ni aniqlaşadi. Yerliklar qömondoni Sereda döstona niyatlarini körsatmoqçi böladi. Kemaga odamsimon musofirlar çiqadi, ularning uçtasi «Zarya»ga ötib, sayyoralari falokatining sirini oşkor etişadi. 250 yil avval ularning olimlari oğir va odatiy işlarni bajariş uçun biotexnik ijroçi robotlar yaratgan. Keyinçalik ijroçi robotlarni boşqariş va ularni takomillaştiriş qodir bölgan «hukmdor» robotlar ham yaratilgan. Bir kuni hukmdor robotlar odamlarning («tirik» mavjudotlarning) baxtiga ijod azoblari, qanoatlanmaslik hissi, boşqalarga hamdardlik, mehr-oqibat va vijdon xalaqit berayotganiga qaror qilişadi. Maxsus «baxtli qiliş» jarayoni yordamida hukmdor robotlar sayyora aholisini şu fazilatlardan mahrum eta boşlaşadi. Sevgi tuyğusidan mahrum bölgan odamlar avlod qoldirişni töxtatib, qirilib keta boşlagani uçun tsivilizatsiya yöqoliş arafasida qoladi. Aholi robotlarga qarşi uruş boşlaydi, ammo mağlub böladi. Hukmdor robotlar «çaqiriq» deb ataladigan maxsus tovuş va kuy birikmasidan foydalanişgan — u mahalliy aholini irodasidan mahrum qilib, ularni «baxtli qiliş» punktlariga jalb etgan. Faqat falokat paytida «kosmik radiorasadxona»da bölganlargina qutulib qolişgan — aynan u halokat signalini yuborgan.

Yulduz kemasi qömondoni Sereda musofirlarning nayzasimon «boşqaruv kalit»i yordamida yerliklar qamalgan «profilaktik kamera»ning axborot tizimiga ulanib, ularning qoçişiga yordam beradi. Biroq Varya kapsula yonida ikkilanib qoladi va robotlar yana yerliklarni asirga olişadi. Yulduz kemasining ikkinçi kapsulasida Sereda, Sorokina va musofir Agapit — musofir rasadxona rahbarining öğli (Zaryada faqat Mişa va Katya qoladi) tarkibidagi qutqaruv guruhi jönab ketadi. Agapit «boşqaruv kalit»i yordamida asirlarni topadi va ularga qoçişga yordam beradi, lekin robotlarning yengib bölmas «çaqiriği»ga duç keladi. Yerliklar tasodifan robotlarning ijroçilarini zararsizlantiradigan sözli formulani topişadi: «A, I, B nayçada ötirişgan. A tuşdi, B yöqoldi, nayçada nima qoldi?» Ikki kosmonavt (Sereda va Kozelkov) robot qiyofasiga kirib, quvvat oliş paytida Agapit 507-qavatda ekanligini bilib olişadi. Agapitni ortiqça şovqinsiz qutqarib olişadi, lekin Varya va Yuliya ijroçilar qöliga tuşib, ularni robotlar boşqaradigan ikki hukmdor robot rahbarlik qilayotgan «baxtli qiliş» punktiga olib borişadi. Lobanov boşqa hukmdor robotlarni quvvat beruvçi modulga yopiştirib qöyib, «Zarya» bilan boğlanişga urinadi, biroq Fedyaning «tuzoği»dan qoçib qolgan robotlardan biri telekinez yordamida uning özini devorga yopiştirib qöyadi. Yagona qutuliş yöli — Sereda va Kozelkovni relsli transport orqali olib borgan Agapit yordamida «quvvat stansiyasi»ni yöq qilişdir. Kozelkov metall mix yordamida yadro reaktorini işdan çiqaradi.

Orbital stansiya ekipaji Yerga qaytadi, sayyora tsivilizatsiyasi qutqariladi. Tösatdan begona sayyorada I. O. O. paydo böladi va yerliklarning barça savollariga «xizmat burçi» deb javob beradi hamda qömondon Serédaga «Juda maxfiy» deb yozilgan konvert topşiradi. Içidan u «Döstlar, Yerga qaytiş vaqti kelmadimi?» deb yozilgan qoğozni topadi. Yer yulduz kemasi qaytiş yönalişiga ötib, öz sayyorasi tomon uçadi.