Kartina ikki syujet yönalişi böyiça rivojlanadi: 1943-yil va 1970-yillar. Butun film davomida sovet razvedkaçisi Andrey Borodin va rus kelib çiqişli fransuz tarjimon ayol Mari Luni örtasidagi muhabbat hikoyasi ötadi. Mari fors tilidan tarjimon.
Gitlerçilar rahbariyatining topşiriğiga köra, uç davlat hukumat boşliqlarining muzokaralari arafasida Teheronga agent Şerner boşçiligidagi terrorçilar guruhi kirib keladi. Rasmiy sabab — Şveytsariyada vafot etgan boy eronlikning jasadini kuzatib boriş. Aslida ölim uyuştirilgan qotillikdir. Marhumning advokati, msyo Simon tobutni tarjimon va dafn idorasi agenti bilan birga Teheronga olib boradi. Tarjimon Mari Luni rus kelib çiqişli bölib, fransuz, rus, ingliz va fors tillarini biladi. Dafnçi niqobi ostida Şerner tomonidan yollangan qotil Maks Rişar yaşiringan.
Jeneva aeroportida Mari Andrey bilan tanişadi, u esa Teheronga muzokaralar xavfsizligini taʼminlaş uçun yaşirinça ketayotgan sovet razvedkaçisi ekanini bilmaydi.
Marhumni dafn etgandan keyin advokat Simon öldiriladi: oldin u mijozining ölimi tasodifiy emasligi haqidagi şubhalarini aytgan edi. Mari Andreyni qutqarib qoladi.
Ularning saʼy-harakatlari natijasida köplab çalğituvçi harakatlardan iborat murakkab terroristik operatsiya muvaffaqiyatli barham topadi. Biroq suiqasd uyuştirgan Şernerga va uning asosiy yordamçisi, yollangan qotil Maks Rişarga jazodan qoçiş nasib etadi.
1970-yillarda bu voqeaga qiziqiş yana tiklanadi, çunki kutilmaganda öşa yillar voqealarining kinohujjatli lentasi paydo böladi, u yöqolgan deb hisoblangan edi. Kinoplyonkani Maks Rişar saqlab qolgan bölib, u uni memuarlari bilan birga auksion orqali sotişga qaror qiladi. Memuarlarda uning suiqasdda iştiroki haqida yozilgan. U filmni yolğiz va ğamgin holda tomoşa qiladi, şuningdek uni sotmoqçi yoki sotib olmoqçi bölganlar bilan birga va uni «tuzoqqa ilintirgan» hozirgi terrorçilardan biri Fransuaza bilan birga köradi.
Auksion eʼlon qilingaç, Şerner va uning yaqinlari — terroristik taşkilot aʼzolari plyonka hamda tirik qolgan guvohlar — Maks Rişar va Mari Lunini izlaşga kirişadi. Bu materiallarga Sovet Ittifoqida ham qiziqiş paydo böladi. Andrey Borodin öşa voqealarning iştirokçisi sifatida auksionga boradi va şu bilan birga Marini topişga urinadi. Endi Maks Fransuzadan Şernerga işlaşini bilib oladi. Maks unga işonmaydi. Keyinroq Fransuza uni yangi yaşirin panohga olib boradi.
Inspektor Foş yordamida izlanişlar natijasida Andrey Mari qizi Natalini, söngra özini topadi. Ammo ularning uçraşuvidan bir neça daqiqa ötib Mari Şernerning yordamçilari qölida halok böladi. Ular bir neça kun oldin auksionni buzib, Maks Rişarni öldirişga urinişgan va şu bilan birga bankdan plyonkaning asl nusxasi va memuarlarni öğirlaşgan edi. Finalda Şerner Maksni topib öldiradi. Advokat Legrein Fransuza va Şerner bilan muzokara olib borar ekan, Andrey Mari qizi Natali bilan uçraşadi. Oxir-oqibat Andrey Moskvaga qaytadi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Natalya Belokhvostikova, Armen Dzhigarkhanyan, Claude Jade
Armen Dzhigarkhanyanaktyor
Claude Jadeaktyor
Alain Delonaktyor
Curd JürgensaktyorIKIgor KostolevskyaktyorGGGeorges GéretaktyorNGNikolai GrinkoaktyorMSMikhail Shatrovssenariy muallifiGGGeorges Garvarentzkompozitor3Mukofotlar
1981-yilda Vilnyusda bölib ötgan XIV Butunittifoq kinofestivalining boş mukofoti — Aleksandr Alov, Vladimir…
1981-yilda Vilnyusda bölib ötgan XIV Butunittifoq kinofestivalining boş mukofoti — Aleksandr Alov, Vladimir Naumov.
1981-yilda Moskvada bölib ötgan XKF oltin mukofoti — Aleksandr Alov, Vladimir Naumov.
1981-yilda Moskvada bölib ötgan XKF «Vatan» jamiyati mukofoti — Aleksandr Alov, Vladimir Naumov.
4Yaratilişi
Nemislar Teheronda «Katta uçlik»ni yöq qiliş operatsiyasini haqiqatan ötkazişga uringanligi va bu sovet…
Nemislar Teheronda «Katta uçlik»ni yöq qiliş operatsiyasini haqiqatan ötkazişga uringanligi va bu sovet razvedkasi tomonidan töxtatilganligi haqida dalillar mavjud. Biroq qarama-qarşi versiyaga köra, heç qanday suiqasd bölmagan. Sovet razvedkaçisi Andrey Borodinning prototipi Teheron voqealarining haqiqiy iştirokçisi, afsonaviy razvedkaçi Gevork Vartanyan böldi, u film yaratuvçilariga maslahat berdi.
Mavzuni tanlagaç, ssenariy mualliflari katta tayyorgarlik körişdi. Ular köplab tarixiy va memuar adabiyotlarni öqidi, Ikkinçi jahon uruşi davri matbuotini örgandi, kinohujjatli lentalarni tomoşa qildi hamda Teherон konferensiyasiga aloqador odamlar bilan muloqot qildi. Ssenariy yozilayotganda maslahatçilardan biriga savol qöyildi: agar suiqasd mumkin bölganda ham, u qanday amalga oşirilişi mumkin edi? Şunday xulosaga kelindiki, elçixonaga qanatlar — Teheronda suv taʼminoti tizimining kanallari orqali kiriş mumkin bölgan, bu tizim dunyoning boşqa şaharlaridagidan keskin farq qiladi.
Film «Mosfilm» (SSSR), «Mediterranee Cinema» (Fransiya) va «Pro Dis Film» (Şveytsariya) kinostudiyalari tomonidan yaratildi. Eronda suratga oliş imkoni bölmagani sababli, Moskva paviliyonlarida maxsus dekoratsiyalar qurildi. Maksimal işonçlilik uçun u yerga chang olib kelindi, köçalar öşa davrning yozuvlari va şahar muhiti elementlari bilan bezatildi. Film Moskvada, Parijda, Londonda hamda «Mosfilm» studiyasidagi dekoratsiyalarda suratga olindi. Suratga olişning bir qismi Bokuda ötdi, uning qadimiy binolari taşqi körinişi bilan Teheron uylariga öxşaydi. Asosiy suratga oliş tarixiy Içari-şahar hududida, şuningdek Abşeron yarimorolidagi Gala qişloğida bölib ötdi. Aniq joylardan Qiz minorasi yonidagi maydon, Juma masjidi atrofi, Haqiqat Rzayeva va Asaf Zeynalli köçalari, şuningdek Muğam-klub va «Gani Mamedov uyi»ni ajratib körsatiş mumkin.
Filmda uçta xalqaro yulduz rol öynadi: Ален Делон (fransuz politsiya inspektori rolida), Klod Jad (u boşqa sovet filmi «Parijdagi Lenin»da ham rol öynagan) va Curd Yurgens, u bu yerda kinodagi oxirgi rolidan oldingi rolini ijro etdi. Natalya Belokhvostikova filmda uçta rolni ijro etdi: tarjimon Mari, uning qizi Natali hamda uning onasi (Marining bolalik xotiralari sahnasida). Mari bolaligidagi va samolyotdagi unga öxşaş qiz rolini esa Natalya Naumova ijro etdi — u Natalya Belokhvostikova va Vladimir Naumovning qizi. Belokhvostikova fransuz aktyori haqida şunday esladi: «Ален Делон — hayotimdagi alohida bob. <…> U nafaqat çiroyli, balki undan alohida magnetik jozibadorlik taralib turadi. <…> U jahon miqyosidagi supersuper-yulduz va yuqori darajadagi professional. Suratga vaqtida kelardi, doim tetik bölardi. Ajoyib işlaydi. Matnni birinçi marta eslab qoladi va keyin deyarli xato qilmaydi. Juda yiğilgan. Suratga oliş kuni davomida ovqat yemaydi. Bir daqiqaga ham böşaşişga yöl qöymaydi».
Fransiya va Şveytsariya filmni işlab çiqarişga 2,5 million fransuz franki sarflaşdi va filmni öz hududlarida prokat qiliş huquqini oldi.
Filmning leytmotivi — keyinçalik maşhur bölgan «Une vie dʼamour» qöşiği, uni Şarl Aznavur ijro etgan.
Suratga oliş vaqtida kulgili hodisa yuz berdi: Parijdagi Yelisey dalalaridagi sahnani qayta işlaşga töğri keldi, çunki Ален Делон atrofida darhol katta olomon, işqibozlar töplandi va bu surat guruhining işini deyarli imkonsiz qildi. Vladimir Naumov esladi: «Albatta, Delonning filmda iştiroki uning muvaffaqiyatiga katta yordam berdi. SSSRda 100 million bilet sotildi, bu ulkan miqdor edi, öşa yildagi rekord edi. Kartina Moskva xalqaro festivalida boş mukofotni va yana köplab turli mukofotlarni oldi. Fransiyada juda yaxşi ötdi va dunyoning köplab mamlakatlariga sotildi».
5Qabul qilinişi va tanqid
Film 1981-yil 8-avgustda sovet prokatiga çiqdi. SSSRda birinçi yil davomida uni 47,5 million tomoşabin kördi.…
Film 1981-yil 8-avgustda sovet prokatiga çiqdi. SSSRda birinçi yil davomida uni 47,5 million tomoşabin kördi. Bu Alov va Naumov ijodidagi eng kassali film böldi.
Andrey Zorkiy ajoyib ijro ansamblini qayd etdi: «Biz uçun ham ajoyib, ham oddiy bölmagan aktyorlik duetlari — Natalya Belokhvostikova va Ален Делон, Armen Jigarxanyan va Klod Jad, Jorj Jere va Albert Filozov… Muhimi şundaki, ğarbiy kino yulduzlari «Teheron» osmonida şunçaki porlamay, balki filmning ğoyasi, siyosiy va badiiy konsepsiyasini ifodalaşga töliq berilib işlaydi». Şuningdek, tanqidçi rejissyorlarni ham maqtadi: «Kinomizning yirik ustalari, ajoyib professionallar sifatida ular buni yangiça, öziga xos tarzda, yorqin va insoniylikka töla, kuçli siyosiy va ayni paytda tomoşabop film qilib berişdi». Filmning televersiyasi «Pokuşenie» nomini oldi.
Köp yillar ötgaç «“Teheran-43” filmini yaratiş xotiralari» nomli hujjatli film çiqdi. Unda Vladimir Naumov Teheronda natura suratga oliş imkoni bölmagani sababli Moskvaning bir paviliyonida turar-joy kvartallarining maketlari maxsus qurilganini eslaydi.
6Faktlar
Filmning qoralama variantini körgaç, KGB rahbari Yuriy Andropov finalni özgartiriş kerakligini bildirdi,…
Filmning qoralama variantini körgaç, KGB rahbari Yuriy Andropov finalni özgartiriş kerakligini bildirdi, çunki salbiy qahramon jazolanişi lozim edi. Biroq rejissyorlar rahbariyatni oçiq yakun asosiy ğoyani — xalqaro terrorizmning saqlanib qolayotgan xavfini taʼkidlaşini işontirişga muvaffaq böldi.
7Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Тегеран-43» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.