Territory

1960-yil. SSSRning Eng Şimoli-Şarqi. Geografik boğlaniş: şahar — Magadan, qişloq — Pevek. Uluğ Vatan uruşidan keyin sovet davlatiga oltin kerak, lekin Territoriya faqat qalay berişda davom etmoqda. Territoriya boşqarmasi yopiladi. Boş muhandis, afsonaviy Ilya Çinkov (laqabi Buddа) Territoriyada oltin borligiga işonadi. U taqdirga qarşi çiqadi va bitta dala mavsumida uni topişga kirişadi. Mutlaq obrösiga tayanib, Çinkov Territoriyada oltin izlaşni taşkil etadi, garçi rahbariyatning bu borasida aniq körsatmasi bölmasa-da va ötmişdoşining fojiali taqdiriga qaramay: uning faoliyati, Territoriyada oltin topilmagani uçun, barbod qilingan edi.

Yozda Çinkov bir uçastkaga yetib keladi, u yerda Monagolov bilan uning uçastkasining oltinga boyligi istiqbollari haqida suhbatlaşadi va yoş geolog Baklakov bilan tanişadi. Baklakov Elgay daryosi vodiysini tekşiriş uçun uç yuz kilometrlik yakka yölga çiqişga iştiyoq bilan rozi böladi. Minimal anjom bilan yölga çiqqan Baklakov daryoni kökragigaça suvda piyoda keçib ötgaç, kasallanadi va bir neça kun çodirda yotadi. Uni çukça çöpon Kyaye va uning nevarasi Tamara topib, davolaydi.

Boşqa daryoga Çinkov özining eng yaxşi yuvuvçisi Kutsenkoni yuboradi, u yakka özi kerakli namunalarni yiğadi.

Uçinçi guruh tarkibida meros bölib kelgan geolog Jora Apryatin — bu joy uçun noörin darajada ziyoli taşqi körinişli, va Gurin — özini juda yuqori baholaydigan, «yagona faylasuf va oxirgi sarguzaştçi» deb biluvçi, isteʼmol jamiyatini köra olmaydigan, lekin öziga nafis zavqlarni ravo köradigan kişi — Losiy daryosida ötgan razvedka guruhlarining biridan halok böliş holatlarini aniqlaşda iştirok etadi va şu bilan birga ularning izlanişlari natijalarining qoldiqlarini yiğadi.

Dastlab Territoriyaning oltinga boyligiga işonmagan Monagolov, öz işçilarining topilmalaridan hayratga tuşib, mustaqil ravişda yölga çiqadi va yirik simob (kinovar) konini oçadi.

Kuzda Çinkov Moskvaga yöl oladi, töplangan namunalarni vazirlikka körsatiş uçun. Apryatin partiyasi muzlagan daryo böylab Kitoblar körfazi tomon suziş paytida deyarli halok böladi. Baklakovga otasining ölim oldi holati haqida telegramma keladi va u uyiga uçadi. Dafn marosimidan qaytib kelgaç, u hisobot yozadi, jumladan oltinli tomirlarning yer yuzasiga çiqiş joylarini oldindan aytişga harakat qiladi. Qişda geologlar qişloqda yaşaydi, hisobotlar yoziş bilan vaqt ötkazadi; ularning oldiga, romanga moyillik bilan aralaşgan holda, Leningraddan kelgan jurnalist Serguşova ham keladi.

Bahorga yaqin geologlar navbatdagi tadqiqotlarga yölga çiqadi. Ketma-ket sodir bölgan voqealar hayotning qattiqligini va işning xavfliligini körsatadi. Baklakov öz partiyasi uçun zaxiralarni taşlagan yagona yaroqli samolyot köriniş yetarli bölmagan şaroitda favqulodda qönadi va Apryatin qidirişga yuborgan oltinçi Salaxov va Olov xudosi deb ataladigan oltin qidiruvçilarga oziq-ovqatni yetkaza olmaydi. Apryatin keyingi reys bilan oziq-ovqat yetkazişga vaʼda bergan edi. Ammo yomon ob-havo, söngra samolyot buzilişi tufayli ular bir hafta dan ortiq sovuqda, şamolda çodir ostida yaşirinib, oç qolib ötirişdi. Apryatin Çinkovdan yordam söraşga majbur böldi va oltinçilarni yuboriş qoidalarini buzgani uçun ogohlantiriş olişi muqarrar edi. Töy ötkazgan Monagolov xotinini döstlari bilan taniştiriş uçun olib keldi, qaytişda u traktorçi amakisi Kostya bilan traktorda ketdi. Yölda traktor buzildi, amakisi Kostyaning esa uruşdan qolgan eski yarador yuragi tufayli yurak xuruji bölib, u vafot etdi. Ayol muz çölida yolğiz qoldi. Uni tirik topişdi, ammo bu butun boşqarma uçun katta zarba böldi va şundan keyin vezdehodçilar uçun yöriqnoma qayta yozildi. Bir toğda Gurin öz toğ çanalarini sinab körişga qaror qiladi va ikkala oyoğini sindirib oladi. Baklakov işni töxtatib, evakuatsiyani taşkil etişga majbur böladi, buning uçun vertolyot çaqiriş maqsadida qor ustida taxminan 200 kilometr piyoda yuriş kerak. Katta omad bilan allaqaçon umidsizlangan örtoqlar Kyaye bilan uçraşadi, u Gurinni vertolyot olib keta oladigan aholi punktigaça yetkazişga yordam beradi, ammo buning uçun u kiyiklarini ölgunça haydaydi. Baklakov işçi Sedoy bilan birga oltinning yer yuzasiga çiqişi taxmin qilingan joyga yöl oladi. Sedoyni çodirda qoldirib, Baklakov ikki kunga yolğiz toğ tomon ketadi. Kerakli toğni topib, oltinli tomirdan namunalar yiğib, muz ustida quvonçdan raqsga tuşgaç, u orqaga qaytadi, ammo Sedoy namunalarni öğirlaydi, uni pistoletdan yaralaydi va qorga qoçib ketadi. Baklakovni unga qarşi kelayotgan Apryatin topadi. Baʼzan qölda, baʼzan sudrab, Apryatin yaralangan Baklakovni öz odamlari köra oladigan joygaça olib boradi va signal raketasini uçiradi. Tarix 1961-yil 12-aprelda yakunlanadi — qahramonlar insonning kosmosga birinçi parvozi haqida xabar topadilar.