The Adventures of Buratino

Kambağal sobiq şarmançi Karlo qanday yaşaşni maslahatlaşiş uçun qöşnisi, duradgor Juzeppega boradi. Juzeppe Kök Burun laqabi bilan maşhur. Oz oldin Juzeppe bir yoğoç bölagini topib, uni stol oyoği qiliş uçun çopa boşlagan edi. Ammo yoğoç gapiradigan çiqdi: baltaning zarbasidan oğriqdan faryod qildi. Şunda Juzeppe topilmani Karlоga beradi, söng ular har biri bir stakan vino içadi. Duradgor şarmançini kuzatib qöyadi. Şundan foydalangan siçqonlar tödasi boşligi kalamuş Şuşara stolda qoldirilgan katta bölak pişloqni darhol yeb qöyadi. «Yoğoçdan ajoyib xalos böldim!» deb xursand bölgan Juzeppe yana bir stakan içadi, lekin şu zum‘da yöqotişni sezadi. «Mana, xalos böldim-da!» deydi u va polga yiqiladi.

Uyga qaytgan Karlo sovğa qilingan yoğoçdan qöğirçoq yasay boşlaydi, ammo unga yasagan burni juda uzun çiqadi. Yangi «öğlini» u Buratino deb ataydi, unga oyoq-qöl yasab beradi, turişni va yurişni örgatadi. Yoğoç bolani maktabga yiğiş uçun esa u alifbo sotib olgani ketadi.

Yolğiz qolgan Buratino soat içida yaşaydigan, uning hayoti uçun xavotirlanuvçi gapiradigan Çirillovuqni haydamoqçi böladi. Özini «xöjayin» deb hisoblagan Buratino ğazabda Çirillovuqqa bolğa otadi, lekin u yaşirinib ulguradi va asbob idiş-tovoq tokçasiga borib uriladi. Tokçadan tuşgan likopçalardan birini olgan oç Buratino mazali tuşlik tasavvur qiladi, ammo likopça böş çiqadi. Şunda yoğoç bola oçöçak çizilgan pardali kiçik xonaga yaqinlaşadi va tasodifan rasmni burni bilan teşib yuboradi. Çirillovuq Buratinoga boşqalarning işiga burnini tiqmaslikni eslatadi, lekin bezori baribir öz bilganidan qolmaydi. Şu payt u siçqonlarni köradi: ular qayerdandir tuxum öğirlagan bölişadi. Buratino ularga bolğa otadi va siçqonlar qoçib ketadi. Tuxum içidan esa jöja çiqadi.

Kutilmaganda Buratino kalamuş Şuşara bilan töqnaşadi: u siçqonlardan Buratino ularning öljasini olib qöyganini bilib olgan edi. Şuşara bolani uşlab olib ketadi, lekin omadga köra, Karlo qaytib keladi va öğlining qiçqiriğini eşitib, kalamuşga supurgi otadi. Huşiga kelgan Buratino otasining kurtkasi yöqligini köradi va u qayerda deb söraydi. Şarmançi kurtkani alifbo va bir boş piyoz evaziga sotganini aytadi. Keçki ovqatdan keyin Karlo Buratinoga kiyim tikib beradi: kurtka, şim va qalpoq.

Ertalab Buratino maktabga sakrab yuguradi. Yölda u doktor qöğirçoq fanlari Karabas-Barabasning teatri yonidan ötadi. Birinçi dars boşlanişiga beş daqiqa qolgan edi, ammo Buratino öqişga emas, tomoşa körişga qaror qiladi. Pulsiz qolgan Buratino alifboni 4 soldoga sotadi — bu kiriş çiptasining narxi edi. Pulni olgaç, u navbatsiz birinçi qatorga çipta sotib oladi.

Karabasning teatrida «Final‘ öttiz uç muşt» nomli komediya öynalmoqda: unda Pyero Malvina uni taşlab ketgani uçun ğamgin. Arlekin Pyeroga muşt tuşiradi, Pyero esa «Malvina yöqoldi, mening kelinim» qöşiğini kuylaydi. Tomoşaga Buratino aralaşadi, qöğirçoqlar uni hurmat qilib, u bilan raqsga tuşadilar va şu bilan birga «Quşça ertalab maysazorda polka raqsga tuşdi» qöşiğini kuylaydilar. Raqsni Karabas-Barabas töxtatadi. Buratino uning tomoşasini «buzgani»dan norozi bölgan direktor uni sahnadan olib taşlaydi va mixga osib qöyadi, özi esa keçki ovqatga ketadi.

Oçöçakda yoğoç yetişmaganidan, Karabas-Barabas Arlekin va Pyeroni Buratinoni olib kelişga majbur qiladi. Ular xöjayindan yoğoç bolani ayaşni söraydilar, lekin Karabas qahqaha urib, qamçini kötarib aytadi:

«Soqolim bilan qasam içaman! Bu burnili yoğoç yaxşi yonadi!»

Şunda qöğirçoqlar mehmonni xonaga olib kiradilar. Direktor unga olovga kirişni buyuradi, lekin Buratino rad etadi va Karlonинг oçöçagini burni bilan qanday teşib yuborganini aytib beradi. Ğazablangan Karabas uni özi oçöçakka taşlamoqçi böladi, ammo oçöçak pardaga çizilganini eşitib, darhol yumşaydi va bolaga 5 ta oltin tanga sovğa qiladi. Şuningdek, ertalab uyga qaytib, pulni şarmançiga berişni buyuradi.

Uyga qaytayotganda Buratino ikki firibgar — «oqsoq» tulki Alisa va «kör» muşuk Bazilio bilan uçraşadi. Yoğoç bolani aldaş uçun ular unga barglari örnida oltin tangalari bor daraxt haqida gapirib berişadi. Bu daraxtni göyo «Mö‘jizalar maydoni»da östiriş mumkin — qöşni «Ahmoqlar mamlakati»dagi böm-böş yer. Buratino dastlab ularga işonmaydi, lekin tez orada yölga çiqişga qaror qiladi. Şuning uçun pulni kafolat bilan olib qoliş maqsadida tun böyi muşuk va tulki qaroqçi kiyimida kiyinib oladi. Ammo qahramon tangalarni oğziga yaşirib, örmonga qoçadi, qaroqçilar esa uni quvadilar. Yaqin uyga yetib kelgan Buratino eşikni taqillatib, orqasidan quvişayotganini baqiradi. Uy Malvinanikiga ekan, u notaniş odamni kiritişdan boş tortadi. Alisa va Bazilio Buratinoni quvib yetib, unga pistirma qöyadilar, söng uni boğlab, oğzidan tangalar tökilişi uçun boşi pastga qaratib daraxtga osib qöyadilar.

Ertalab Malvina osilgan Buratinoni köradi va it Artemondan uni tuşirişni söraydi. Yordam sörab, Artemon çumolilarga arqonni kesişni buyuradi, söngra doktorlar — Boyöğli, Qurbaqa va Şoxvoli çaqiradi. Doktorlar maslahatlaşib, Buratinoga kastor moyi buyuradilar, ammo u tezda öziga keladi va norozilik bilan javob beradi: «Kastor moyidan ölgandan köra, kasallikdan ölganim yaxşi!»

Malvina Buratinoni tarbiyalaşga kirişadi, çunki u dasturxon atrofida yomon ötiradi. U bolaga arifmetika va çiroyli yozuvni örgatişga urinadi, ammo natija bölmaydi. Şalodçilik uçun jazo sifatida Malvina Buratinoni omborga qamaşni buyuradi. U yerda u tunning çuqur vaqtigaça ötiradi, to Bazilio haqida xabar topgan körşapalak unga yordam berib, qoçişiga yordam bermagunça. Körşapalak Ahmoqlar mamlakatiga yölni ham körsatadi. U yerda Buratinoni Bazilio va Alisa kutib olişadi. Ular uni öşa «Mö‘jizalar maydoni»ga olib borişadi, u yerda Buratino ularning maslahati bilan barça tangalarni yerga kömib, tuzlaydi va sehrli sözni aytadi: «Kreks! Feks! Peks!» Ayyor muşuk va tulki pulni egallaş uçun bahona topadilar: ular Ahmoqlar mamlakati politsiya boşliğiga uning «suiqasd»i haqida xabar berişadi va u yoğoç bolani hovuzga çöktirişni buyuradi.

Ğamgin Buratino suv ösimligi nilufar ustiga ötirib, yiğlay boşlaydi — u otasi Karloni öylaydi. Qurbaqalar Toртилa toşbaqani çaqiradi va u qahramonga Oltin kalitni beradi. Avval bu kalit Karabas-Barabasniki bölgan, lekin u uni hovuzga tuşirib yuborgan. Bundan taşqari, Tortila kalit bilan faqat egasi biladigan eşikni oçiş kerakligini aytadi. Hovuzdan çiqqan Buratino örmonda Pyeroga duç keladi. U Malvinani qidirayotganini aytadi, teatrda nima bölayotgani haqidagi savolga esa Karabas-Barabas kasal bölib qolgani, lekin uni bir Duremar degan odam davolagani javobini beradi. Duremar direktorga bir neça dori zuluk sotgan va ulardan biri Oltin kalit haqida oğiz oçib yuborgan. Kutilmaganda Karabas va zuluk sotuvçi paydo bölişadi, Buratino va Pyero esa yaşirinişga majbur böladilar. Ularning suhbatini eşitgan Pyero döstiga işora qilib, agar kukla egasi yöqolgan narsani topsa, dahşatli voqea yuz berişini aytmoqçi böladi, ammo Buratino döstini tinçlantiradi: axir kalit uning qölida.

Ertasi kuni Buratino Pyeroni Malvinanikiga kuzatib boradi. U xursand bölib, ularni nonuştaga ötqazadi, Pyero esa unga öz qöşiğini kuylamoqçi böladi, lekin şu payt uning gitarasiga qurbaqa bolalaridan biri ötirib, Karabas-Barabas kuklalarni qidirayotganini xabar qiladi: u Tortiladan kalitni kimga berganini sörab olgan edi. Qahramonlar yölga çiqadilar, ammo tez orada ularni Karabas politsiya buldoglari armiyasi bilan quvib yetadi. Buratino Pyero va Malvinani yaşirinişga yuboradi, Artemondan buldoglarni yengişni söraydi, özi esa qarağayga çiqib oladi. Artemon itlar bilan jang qilar ekan, Karabas «öğri»ni topadi va Oltin kalitni qaytarişni talab qiladi, ammo Buratino unga javoban faqat masxara qiladi. Şunda yovuz odam uning ortidan daraxtga çiqadi, lekin Buratino ustalik bilan uning soqolini şoxga boğlab qöyadi, söng pastga tuşib, soqolni daraxt tanasiga örab qöyadi. Şu orada Artemon buldoglarni jarlikka haydab yuboradi.

Itlar va Karabas-Barabas zararsizlantirilgaç, Artemon va Buratino Pyero va Malvinani izlab boradilar va ularni ğorda topadilar. Malvina bolalarni qöl yuvişga yuboradi, ammo ular Karabas va Duremarning (ehtimol, u soqolni daraxtdan ajratişda yordam bergan) ovozlarini eşitib, ularni kuzatişga qaror qiladilar. Kukla egasi va şifokor «Uç baliq» mehmonxonasiga yöl olgan edilar, Buratino esa qömondon Xörozning yordami bilan u yerga yaşirinça kiradi. Mehmonxonada Karabas göşt va vino buyuradi, lekin, uning sözlariga köra, vino yomon çiqqan ekan, u egasiga kuvvsidan boşqa quyişni buyuradi. Ega kuvvsning böş ekanini tan oladi va Karabas bilan Duremar unga göşt suyaklarini taşlay boşlaydilar. Nihoyat, Buratino Oltin kalit bilan oçiladigan eşik qayerda ekanini bilib olişga qaror qiladi va kuvvsdan çiqqan ovoz bilan yovuzni qörqitadi. Qörqqan Karabas eşik Karloning uyida, öşa oçöçak çizilgan parda ortida ekanini aytadi. Şu orada mehmonxonaga Bazilio va Alisa kelib, gubernator Pyero, Malvina va Artemonni hibsga olganini xabar qiladilar.

Buratino Xöroz ustida döstlarini qutqarişga şoşiladi. Ikkovlari birgalikda uşlab qolingan kuklalarni olib ketgan politsiya itlarini quvib yetadilar va Xöroz ularni çöqiydi. Ammo qayta birlaşgan törtlik biroz oldinga yurganda, ularning yölini Karabas, Duremar, Alisa va Bazilio tösadi. Vaqtida yetib kelgan Karlo yordamida kuklalar duşmanlarni yengadilar, lekin Karabas-Barabas jazodan qutuladi: şahar boşliği huzuriga yetib borib, şoyi «xafa qilingani»ni, yaʼni şarmançi Karlo tomonidan «xörlangani»ni aytadi va pora evaziga politsiyaçilar «yetim»ni, yaʼni çol Karloni uşlaşga boradilar. Şu orada Buratino Artemon yordamida pardani olib taşlaydi va Oltin kalit bilan oçöçakdagi eşikçani oçadi. Döstlar kukla egasi va politsiyaçilar uyga bostirib kirişidan oldin içkariga kirib ulguradilar.

Eşikçaning ortida Buratinoga yana kalamuş Şuşara hujum qiladi, lekin uni Artemon yengadi. Zinadan tuşgan qahramonlar soat minorasini topadilar, u yerda Çirillovuq ötirgan edi. Buratino Çirillovuqdan ötgan ishi uçun keçirim söraydi va u uni keçiradi. Buratino soatni kalit bilan buradi va otasi hamda döstlari bilan birga yangi «Çaqmoq» kukla teatri sahnasida özini topadi. Bu teatrga Karabasning butun truppasi ötgan edi. Yangi rahbar esa Karlo böladi.

Finalda Karabas-Barabas yomğir ostida Karlo teatriga çipta sotib olişga harakat qiladi, lekin kassir unga «Barça çiptalar sotilgan» yozuvini körsatadi va ğazablangan kukla egasi kölmakka yiqiladi.