«Sovet Ittifoqining elçisi» — 1969-yilda rejissyor Georgiy Natanson tomonidan Tur aka-ukalarining «Favqulodda elçi» kitobi asosida suratga olingan sovet filmi. Film dunyodagi birinçi sovet ayol-diplomati hayoti va faoliyati haqida hikoya qiladi (prototipi — A. M. Kollontay).
1Rollarda
Yuliya Borisova
2Syujet
1941-yil kuzi. Bir skandinav davlatidagi sovet elçixonasida front xabarlarini tinglaşmoqda. Şu paytda…
1941-yil kuzi. Bir skandinav davlatidagi sovet elçixonasida front xabarlarini tinglaşmoqda. Şu paytda derazaga toş uçib kelib, oynani sindiradi; toşga elçiga qarşi tahdidli xat boğlangan böladi. Elçi Yelena Nikolayevna Koltsova SSSR bayroği örnatilgan avtomobilda qirollikning qirğoqdagi Brunxolm şahriga sovet samolyotlari bombardimon qilgani haqidagi notani oliş uçun boradi. Dalil sifatida bomba bölagi ilova qilingan, ammo unda heç qanday tamğa yöq. Koltsova bu uruş eʼlon qiliş uçun bahona bölişi mumkinligini tuşunib, ğazablangan baliqçilar qişloğiga boradi (ular sovet samolyotlari ularni bombardimon qilayotganiga işonişardi) va ularga oqilona savol beradi: «Agar frontda bombalar şunçalik kerak bölsa, ruslar nega sizlarni bombardimon qilişadi?» Baliqçilar öylanib qolişadi, ulardan biri — «Papaşa Gunar» laqabli kişi Koltsovaga nemis tamğasi bor bomba bölagini olib keladi. Bunday dalilga qarşi gap topib bölmaydi, şuning uçun skandinav qirolligi nemis bosimiga qaramay neytral bölib qoladi.
Qirol saroyidagi balga tayyorlanar ekan, Koltsova elçilik faoliyatining boşlanişini eslaydi: skandinav davlatiga kelgaç, u işonç yorliqlarini qirolga topşirmoqçi böladi, ammo qirol qabulni rad etadi — 1915-yilda Koltsova inqilobiy faoliyati uçun mamlakatdan haydalgan edi. Şunga qaramay, Koltsova qirol bilan aloqa örnatişga muvaffaq böladi. Elçi Koltsova aql-idrokni va irodani nozik, nafis taşqi qiyofa bilan uyğunlaştiradi; sovet davlati manfaatlarini himoya qilişda u ham dalillar kuçidan, ham öz jozibasidan foydalanadi. Zarur bölganda Koltsova kapitalistik va kommunistik mafkuralar farqi haqidagi masalalarni kötarmaydi, faqat özaro manfaatli xalqaro savdo haqida gapiradi. Balda Koltsova jurnalistlarning ötkir savollariga javob berib, improvizatsiya qilingan matbuot konferensiyasini ötkazadi: sotsial-demokratni «öz sinfiga xiyonat qilayotgani»da ayblaydi, feministik jurnalni esa SSSRda ayollarni milliylaştiriş haqida yozgani uçun hazil jurnali deb ataydi (bu 1920-yillardagi Kollontay ğoyasining özgartirilgan şaklidir). Şuningdek, Koltsova skandinav tadbirkori Yuliys Xelmer bilan muzokara olib boradi va uni Sovet Ittifoqi bilan savdo qilişga işontiradi.
Xelmer yordamida elçi Koltsova qöşni davlat boş vazири bilan muzokaralarni boşlaydi; bu davlat natsistik Germaniya tomonida SSSRga qarşi uruşmoqda, va Koltsova uning uruşdan çiqişiga erişadi. Şu bilan birga, Koltsova frontda halok bölgan öğli Aleksey haqida xabar oladi. Ammo uruşayotgan mamlakat oldidagi burçini his qilib, Koltsova qayğusini yengadi va diplomatik faoliyatini davom ettiradi. U Dmitriy Şostakoviçning 7-«Leningrad» simfoniyasi ijro etiladigan konsertda qatnaşadi, bu yerda sovet sanʼatining kuçi Koltsovaning diplomatik yutuqlarini mustahkamlaş uçun işlatiladi.
Film 1945-yil 24-iyunda bölib ötgan Ğalaba paradining hujjatli xronikasini körsatiş bilan yakunlanadi; unda montaj orqali qöşib qöyilgan sovet elçisi Koltsova ham iştirok etadi va u «şu kunga yetib kelganidan baxtiyor».
3Rollarda
Yuliya Borisova — Yelena Nikolayevna Koltsova, qirollikdagi Favqulodda va Muxtor Vakil (elçi) Sovet…

Yuliya Borisova — Yelena Nikolayevna Koltsova, qirollikdagi Favqulodda va Muxtor Vakil (elçi) Sovet Ittifoqi
Anatoliy Ktorov — qirol
Gunar Tsilinskiy — Yuliys Xelmer, moliyaçi (ovozi — Yuriy Yakovlev)
Valdemar Panso — «qöşni davlat» vaziri
Helmut Vaag — papaşa Gunar, baliqçi
Ants Eskola — qirollikning taşqi işlar vaziri (ovozi — Yefim Kopelyan)
Yevgeniya Kozyreva — Kristina Sorensen
Yuriy Puzyrev — Ivan Nikitiç Morozov, SSSR vakolatxonasi (elçixonasi) xodimi
Nikolay Timofeyev — Georgiy Aleksandroviç Klimov, SSSR vakolatxonasi xodimi
Ada Lunder — grafinya Runge, Xelmerning singlisi
Artur Dimiters — Gitler Germaniyasining qirollikdagi elçisi
Ants Lauter — qirol saroyining amaldori
Nikolay Afanasyev — qirol saroyining amaldori
Mikaela Drozdovskaya —
Aleksandr Baruşnoy — ingliz generali
Leonid Nedoviç — qirollik sotsial-demokratik matbuoti muxbiri
Uldis Lielddjs — nemis razvedkasi ofitseri
Sofya Garrel — jurnal muxbiri
4Suratga oluvçilar guruhi
Ssenariy: Ariadna Tur, Pyotr…
Ssenariy: Ariadna Tur, Pyotr Tur
Boş rejissyor: Georgiy Natanson
Boş operator: Vladimir Nikolayev
Boş rassom: Devid Vinitskiy
5Tan olinişi
1970-yilda SSSRda prokat yetakçilaridan biri (2-örin, 38,9 mln…
1970-yilda SSSRda prokat yetakçilaridan biri (2-örin, 38,9 mln tomoşabin).
6Faktlar
Filmda harakat sodir böladigan davlatning nomi bir marta ham tilga olinmaydi. Garçi bu Şvetsiya ekani aniq:…

Filmda harakat sodir böladigan davlatning nomi bir marta ham tilga olinmaydi. Garçi bu Şvetsiya ekani aniq: filmda Stokgolm manzaralari va Şvetsiya bayroği köp marta körsatiladi. Bundan taşqari, A. M. Kollontay — Ye. N. Koltsovaning prototipi — aynan Şvetsiyada elçi (1944-yilgaça — muxtor vakil) bölgan; bu Ikkinçi jahon uruşi davrida neytralitetni saqlab qolgan yagona skandinav davlati edi.
Anatoliy Ktorov ijro etgan qirolning taşqi qiyofasi (kinodagi sönggi roli) 1907—1950-yillarda Şvetsiya taxtida ötirgan Gustav V ga öxşaydi. Filmda qirolning tennis bilan qiziqişiga ham eʼtibor qaratiladi, bu ham şved monarxiga işorадир (Gustav V taniqli tennisçi bölgan va Şvetsiyada birinçi tennis klubiga asos solgan).
Ants Eskola ijro etgan «qirollikning taşqi işlar vaziri»ning qiyofasi ham 1939—1945-yillarda Şvetsiya taşqi işlar vazirining boşliği Kristian Gyunterga öxşaydi.
«Biz bilan uruşayotgan qöşni davlat» — tegişliça, Finlyandiya.
Morozovning prototipi Kollontayning maslahatçisi Vladimir Semyonov bölgan; u filmni tomoşa qilib, unda özini va sobiq boşliğini tanigaç, kundaligiga yozdi: «Professional jihatdan bu — jön soxtakorlik. Ammo hammasi taʼsirli qilib bajarilgan».
1967-yil 3-sentyabrgaça Şvetsiyada transport harakati çap tomonlama bölgan. Filmda bu fakt baʼzan hisobga olinadi, baʼzan esa olinmaydi.
7Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Посол Советского Союза» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.