«The American» (ingl. The American) — 2010-yilda suratga olingan dramatik film. Rejissyor Anton Korbijn. Rollarda Jorj Kluni, Tekla Ryoten, Mariya Violante Plasido, Irina Björklund va Paolo Bonaçelli iştirok etadi.
Film Martin Butning 1990-yilda yozilgan «A Very Private Gentleman» romani asosida suratga olingan. Filmning premyerasi 2010-yil 1-sentabrda bölib ötdi, treyler esa 2010-yil 3-mayda çiqarildi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
George Clooney, Violante Placido, Thekla Reuten
3Sujet
Jek (Jorj Kluni) — kasbiy yollanma qotil. U sevgilisi Ingrid (Irina Björklund) bilan Şvetsiyadagi örmon…
Jek (Jorj Kluni) — kasbiy yollanma qotil. U sevgilisi Ingrid (Irina Björklund) bilan Şvetsiyadagi örmon içidagi uy-kulbada, tinç bir joyda dam olmoqda. Bir kuni ular yaqin atrofdagi muzlagan köl böylab sayr qilişga qaror qilişadi. Sayr vaqtida Jek qordagi izlarni payqaydi va Ingridni tezda toşlar orqasidagi panoh joyga tortadi. Şu zum içida kimdir ularga öq uzadi. Jek otişmaga kirişadi, öq uzayotgan kişini öldiradi va uni tintuv qila boşlaydi. Qotillarni bu joyga aynan uning dösti boşlab kelganini tuşungan Jek Ingridni kulbaga qaytib, politsiyani çaqirişni talab qiladi. Ingrid uning yonidan ötayotganda esa Jek uni boşidan otib öldiradi. Yöl çetida u ikkinçi qotilni ham öldiradi-da, Rimga qoçib ketadi.
Rimda u özining «boşliği» Pavel (Yohan Leysen) bilan uçraşadi. Pavel Jek uçun Rimda qoliş xavfli ekanligini aytib, unga kiçik italiyalik şahar Kastelvekkyoga borib, «yerga kirib yaşirinib» turişni buyuradi. Jek körsatilgan şaharçaga yöl oladi, lekin yölda izlarini çalğitişga qaror qiladi: Pavel bergan mobil telefonni taşlab yuboradi va fotograf Edvard niqobi ostida Abruzzo toğli hududidagi, Italiyaning örta qismidagi Kastel-del-Monte şahriga yöl oladi. U yerda mahalliy ruhoniy — ota Benedetto (Paolo Bonaçelli) bilan tanişadi. Ruhoniy Jek-Edvard bilan suhbatlaşib borgan sari uning kim ekaniga şubha qila boşlaydi va uning siriga kirişga harakat qiladi. Şu şaharçada Jek maʼraxonada Klara (Mariya Violante Plasido) ismli fohişani uçratadi. Klara orqasidagi kapalak tatuirovkasi tufayli Jek-Edvardni «kapalakli janob» deb ataydi.
Biroz vaqt ötgaç, Jek Pavel bilan aloqaga çiqadi. Pavel unga yangi «buyurtma» borligini aytadi. Bu safar Jekning özi öq otişi şart emas, faqat «buyurtmaçi» uçun kerakli qurolni yiğib berişi kifoya. Pavel orqali buyurtma bergan ayol Matilda (Tekla Ryoten) kafeda Jek bilan uçraşib, buyurtmaning tafsilotlarini kelişib oladi: maxsus gluşitelli öta aniq miltiq kerak. Jek fotografiya buyumlari niqobi ostida qurol stvoli va gluşitel uçun material hamda detallarni olib, kerakli qurolni yiğadi. Matilda yana Jek bilan uçraşib, uning yasagan qurolini birgalikda sinovdan ötkazadi. Matilda gluşitelga juda mamnun böladi, lekin durbinni biroz qayta işlaşni söraydi, bundan taşqari unga maxsus öqlar ham kerak böladi.
Şu orada Jek özini kuzatayotganlarini sezadi: şubhali maşina va undagi odamni payqaydi. Uning sezgisi aldamaydi, uni öldirişga urinişadi, lekin oxir-oqibat qotilning özi halok böladi. Jek bilan Klara örtasidagi munosabat asta-sekin fohişa bilan mijoz örtasidagi aloqadan köra kattaroq narsaga aylanadi. Klara Jekka oşiq bölib, unga uçraşuvga çaqiradi. Uçraşuvda Jek uning sumkasidan pistolet topadi va Klara unga qarşi yollangan, uni öldirmoqçi, degan xulosaga keladi.
Jek va Klara daryo böyidagi gözal, yolğiz joyga piknikka borişga tayyorlanadi. Jek Klara bu holatdan foydalanib, uni öldirişga urinadi, deb öylaydi va özi ham Klarani öldirişni rejalaştiradi. Lekin piknik vaqtida maʼlum böladiki, pistolet Klaraga özini muvozanatsiz mijozlardan himoya qiliş uçun kerak ekan, çunki yaqin orada atrofda bir neça fohişa öldirilgan. Klara Jekdan yaʼni, u bilan abadiy qolişni yoki uni özi bilan olib ketişni söraydi. Jek jim turadi: u Pavelning ogohlantirişini eslaydi: «Eng muhimi — döst orttirma, Jek».
Jek Pavelga qönğiroq qilib, bu oxirgi «buyurtma» ekanini, endi u işni taşlab ketayotganini aytadi. Pavel ajablanarli darajada oson unga ruxsat beradi. Bu Jekka şubhali tuyuladi.
Ertasi kuni Jek qurolni «buyurtmaçi»ga topşirişi kerak. Eng oxirgi daqiqada u miltiq zarbdorini özgartiradi.
Yöl çetidagi kafeda Jek Matildaga miltiq solingan keysni va konfet qutisidagi öqlarni topşiradi, evaziga haqini oladi. Şu payt u Matildaning özi uning öldirilişiga buyurtma olganini tuşunadi. Ularning suhbatini şovqinli bolalar guruhi bölib qoladi. Xayrlaşayotganda Matilda aytadi: «Xayr, janob kapalak!» (uni faqat Klara şunday çaqirgan edi). Jek Kastel-del-Montega qaytadi, u yerda öşa kuni şahar bayrami — çerkov yurişi ötkaziladi. Matilda maşinada uning orqasidan ergaşadi.
Jek bayramga boradi va u yerda Klara uni topadi. U Klaraga şahardan birga ketişni taklif qiladi, Klara esa xursand bölib rozi böladi. Matilda çerkov tomidan optik durbin orqali Jek va Klarani kuzatib, qulay payt tanlab, qölini tepkiga qöyadi. Lekin öq uzilmaydi: miltiq zarbdori portlab ketib, Matilda ölimga olib keladigan darajada jarohat oladi. Jek olgan haqini Klaraga beradi va u daryo böyidagi piknik joyida kutib turişini söraydi, özi esa jon berayotgan Matildaning oldiga yuguradi. Matilda Pavel uçun işlaganini tan oladi. Jek maşinasiga qarab ketayotganda uni Pavel quvib yetadi. Jek Pavelni öldiradi.
Klaraning oldiga boriş yölida Jek özi ham yarador ekanini sezadi, qon ketişidan holati tobora yomonlaşadi va zörğa belgilangan joyga yetib boradi. U yerda Klara allaqaçon kutmoqda, lekin maşina daryo böyidagi daraxtga urilib töxtaydi. Jek rulga yiqiladi va signal ovozi eşitiladi. Kamera Klara va maşina ustiga kötarilib, daraxt şoxlarini va osmonga uçib ketayotgan kapalakni körsatadi.
4Rollarda
Jorj Kluni —…

Jorj Kluni — Jek/Edvard
Mariya Violante Plasido — Klara
Tekla Ryoten — Matilda
Paolo Bonaçelli — ota Benedetto
Irina Björklund — Ingrid
Yohan Leysen — Pavel
Lars Elm — şved qotili
Björn Granat — şved qotili
Filippo Timi — Fabio, «maşina doktori»
Anna Folletta — Anna, Klaraning dösti
Patrisio Pellizzi — Antonio
Film voqealari Kastel-del-Monte, Rim, Sulmona (barçasi Italiyada) hamda Östersund (Şvetsiya) şaharlarida bölib ötadi.
Film musiqasini davomida Anton Korbijnning yaqin dösti bölgan nemis rok-musiqaçisi va bastakori Herbert Grönemeyer yozgan.
Filmning birinçi rasmiy posteri 2010-yil 17-iyunda çiqarildi, ikkinçi rasmiy treyler esa 19-iyunda taqdim etilib, «Jonah Hex» va «Inception» filmlari oldidan namoyiş etildi.
5Tanqid
«The American» filmi tanqidçilardan umuman olganda ijobiy baho oldi va Rotten Tomatoes saytida 64 % reytingga…

«The American» filmi tanqidçilardan umuman olganda ijobiy baho oldi va Rotten Tomatoes saytida 64 % reytingga ega. Saytdagi ekspertlarning umumiy fikri şunday: «Gözal kinematografiya va hissiy quruqlikni bir xil darajada namoyon etgan «The American» juda ziddiyatli şpionlik trillerdir, u asosan Jorj Klunining haddan taşqari bosiq aktyorlik öyiniga tayanadi».
Rojer Ebert filmga eng yuqori baho — tört yulduz berib, şunday deb yozdi:
Bu filmning butun dramaturgiyasi ikki sözga jamlangan: «Janob Kapalak». Juda diqqat bilan qaralsa, bu sözlar bir marta, faqat bir marta boşqa odam tomonidan aytilişi maʼlum böladi. Aynan şu sözlar filmdagi barça munosabatlarni aylantiradigan öq bölib xizmat qiladi. Buni anglaganimda içimda hissiy kötariliş his qildim. Filmni şunday ehtiyotkorlik bilan qurilgan, miltiqdek sabr-toqat bilan yiğilgan holda köriş kam uçraydi, şuning uçun maʼlum bir söz eşitilganda u çaqmoqdek sançiladi. Bunday filmda sezilarli urğu ötkir akkord yoki kamera keskin yaqinlaşişi, yoki sokkadan qotib qolgan yuzning yaqin plani bilan berilgan bölardi. «The American» esa bunday darajaga tuşiş uçun juda mahoratli. U zen nuqtayi nazaridan juda mulohazali, agar xohlasangiz».
6Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Американец (фильм, 2010)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.