The Andromeda Nebula

Film voyaga yetiş marosimida, yuksak maşʼalli qöl haykali fonida yigitning tantanavor qasamyodi bilan boşlanadi («Siz, Oqsoqollar, mening mahoratimni va istagimni qabul qiling, mehnatimni qabul qiling va meni örgating…»). Uning murabbiyi Mven Mas bölib, u özining voyaga yetiş kunini va ustozi Erg Noorni eslaydi. Boşqa murabbiy bilan suhbatda Mven Mas 37-ekspeditsiya dasturi bajarilganini va Yerga qaytayotgan «Tantra»ni anameozon bilan «Alʼgrab» kutib olgani haqida bilib oladi. Mven Masga uni «Buyuk halqa» — uzoqdagi obitaviy dunyolar örtasidagi aloqa tizimi uzatuvlarini boşqariş guruhiga kiritişni istaşlari aytiladi.

Keyingi sahnada «Tantra» yulduz kemasining astronavtlari Ber va Ingrid keskin gravitatsiya sakraşi tufayli xavotirda gaplaşadilar. Ehtimol, ularning oldida kosmosda qandaydir anomaliya bor. Köprikka uyğotilgan ekipaj komandiri Erg Noor kiradi. U ekranni infraqizil spektrga ötkazadi va «temir yulduz»ni aniqlaydi. Uning tortişiş kuçidan çiqib ketiş imkonsiz. Erg Noor favqulodda tormozlaş buyruğini beradi. Butun ekipaj zudlik bilan anabiozdan uyğotiladi.

Şu paytda «Buyuk halqa»ning taşqi stansiyalari boşliği Dar Veter stansiyalardan navbatdagi axborot uzatişga tayyorgarlik köradi. Uning ruhan çarçagani körinib turadi. Xodimlar uning bu lavozimda işlaşni istamayotganini va u yerda olti yil işlaganini aytişadi. U videoaloqa orqali özining dösti Veda Kong bilan boğlanadi; Veda kelişga vaʼda beradi. Ularning suhbati ish, ğam-anduh, çarçoqdan kelib çiqqan kayfiyat özgarişlari va ustuvorliklar almaşinuvi atrofida böladi. Ular örtasida kuçli yaqinlik va simpatiya bor, Dar esa uni sevadi. Ammo Veda uning işqiy izhorlarini qabul qilmaydi, to «Tantra» yulduz kemasi soğ-salomat kosmosdan qaytmagunça. Kemaning kapitani esa uning sobiq sevgilisi Erg Noordir, va Veda unga bergan sadoqatga sodiq qoladi.

«Tantra» tormozlangan yulduz atrofida ikkita sayyora aylanadi. «Alʼgrab» bilan uçraşuv amalga oşmadi va barça yoqilği (anameozon) temir yulduz tizimi oldida tormozlaşga sarflab bölingan. Yerdan yordam faqat 20–25 yildan keyin kelişi mumkin. Kapitan jamoaga ularning keyingi taqdiri haqidagi qarorini bildiradi. Erg Noor va unga oşiq bölgan Niza Krit örtasida vaqt haqida suhbat bölib ötadi.

Şu vaqtda taşqi «Halqa» stansiyalari bilan aloqa xonasida seansga ulaniş jarayoni ketmoqda. Seans iştirokçilari — Veter, Veda Kong va Mas örtasida bu haqda suhbat böladi.

«Tantra» temir yulduz tizimidagi sayyoralardan birida qönişga qaror qiladi, çunki orbitadan odamlar uning yuzasida «spiralodisk» nomli musofirlar kemasini aniqlaydilar.

Yerda, koinotdagi boşqa aqlli dunyolar bilan aloqa seansi — «Buyuk Halqa» orqali Dar Veter, Veda va Mven Mas uzoq Epsilon Tukan yulduzidan kelgan qizil ayol figurasining raqsini tomoşa qiladilar va signal 300 yil davomida kosmosda yurganini, uni yuborganlar esa allaqaçon vafot etganini bilib, afsuslanadilar. Taşqi «Buyuk Halqa» stansiyalarining rahbariyati almaşadi, boşqaruv Dar Veterdan Mven Masga ötadi. Veda Kanopus tizimi uçun tarix böyiça maʼruza tayyorlaydi. Veter bu uzatuv yuz yilça davom etişini aytadi. Mven Mas bu dahşatli ziddiyat ekanini kuyinib aytadi: aql egalari şunçalik gözal, lekin şunçalik uzoq — aql mevalarini şaxsan bölişib bölmaydi.

Temir yulduz tizimidagi sayyora orbitasida turgan kemada Noor va Niza örtasida şaxsiy suhbat böladi: Niza Noorda Veda portretini köradi va sevgilining surati kapitanga kosmosdagi vazifalarni bajarişda yordam berişini aytadi, ammo Veda uni sevgili sifatida emas, döst sifatida kuzatganini taʼkidlaydi. Noor öylanib qoladi. Boşqaruv xonasidagi yordamçilar sayyoradagi kemaning musofirniki ekanini xabar qiladilar.

Mven Mas dösti — astronom Ren Boz bilan suhbatlaşadi va koinotda masofalar şunçalik uzoqki, bu aql egalari uçun juda fojiali ekanini, ular real vaqtda va jonli muloqot qila olmasliklarini aytadi. U Ren bilan birgalikda fazo va vaqtni siqiş usulini izlaş uçun ilmiy kuçlarni birlaştirişni istaydi.

Orbitada ekipaj kemaning qönişi va musofir kemaga yordam beriş haqida hayajon bilan fikr almaşadi, lekin yoqilği tugagan, şuning uçun sayyoraga qönilsa, Yerga hatto signal raketasini ham yuborib bölmaydi. Niza oldinga çiqib, qörquvni qoldirib, begona aql bilan uçraşişga, hatto öz dunyosiga qaytiş imkoniyatini qurbon qilib bölsa ham, çaqiradi — çunki boşqa aqlli sivilizatsiyalar şunçalik uzoqda va insoniyat köp yuz yillar davomida ular bilan tanişişni orzu qilgan. Jamoa uning olov bilan aytilgan çaqiriğini yuksak ilmiy maqsad nomidan qöllab-quvvatlaydi, çunki hammasi öz taqdirini unga bağişlagan.

Dar Veter «ish taqsimoti stansiyasi»ga keladi, bu yerda böşagan mehnat resurslari taqsimlanadi. U yerda unga yangi ish örni taklif qilinadi, lekin u qaysi sohada işlaşni xohlaşini allaqaçon hal qilganini aytadi — arxeologiyada. Keyin u xona taqsimoti stansiyasiga boradi va u yerda hozirgi turar joyini uy fondiga topşiradi. Arxeologik qazişmalarga Veda rahbarlik qiladi.

«Tantra» qönadi. Ekipaj atrofni örganiş uçun yuzaga çiqadi. Ekipaj musofir kemasi bu yerda juda uzoq vaqtdan beri turganini xulosa qiladi. Aql egalarining taqdiri va koinotdagi sayohatlarining maqsadi haqida suhbat böladi. Musofirlar kemasini tekşirişga urinişda ekipaj aʼzosi Kim qoronğida halok böladi. Erg Noor ekipaj aʼzolariga kemaga qaytib, uning çiroqlari yoruğida turişni buyuradi.

Ekipaj uçun Yerga qaytiş imkoniyati va bu yerdagi, qoronğilikda yaşaşga örganib qolgan mahalliy hayot şaklining hujum xavfi haqida suhbat böladi. Jamoa tadqiqot hududini va «spiralodisk»ning yerda yotgan joyini yoritişga çoralar köradi. Komandir Erg kemasining yoqilği zaxirasini musofirlar kemasi hisobiga töldirişni umid qiladi, ammo hayot alomatlari körinmayotgan kemaga kirişga uriniş muvaffaqiyatsizlikka uçraydi va robot yöqoladi. Erg jahli çiqib, qanday bölmasin maqsadiga — musofir kemasiga kirişga intiladi. U xavf tuğdiradi, ekipaj aʼzolari esa uni özini tutişga va xotirjam bölişga çaqirişadi.

Sayyorani vezdehodda örganayotganda astronavtlar «Tantra»ning Yerdan kelgan vezdehodini topadilar. Ekipaj bu oldingi, 36-ekspeditsiyaning «Parus» kemasi ekanini taxmin qiladi.

Arxeologik qazişma hududida Dar Veter va Veda Kong turli xil mehnat haqida — kosmosni örganiş va qadimiy narsalarni örganiş, insoniyat ötmişiga qaraşdan kam bölmagan kelajakka qaraş muhimligi haqida gaplaşadilar.

«Tantra» ekipajining razvedkaçilar guruhi «Parus»ni tekşiradi. Kemada uning ekipaj aʼzolarining qoldiqlari va ğalati halokatining izlari topiladi. Kema şikastlanmagan, tizimlari işlamoqda. «Parus»ni közdan keçiriş natijasida «Tantra» ekipaji törtta anameozon (kema yoqilğisi) konteynerini topadi. «Parus»ning bort jurnalini tinglaş uning ekipaji «nomaʼlum» bilan töqnaşuv natijasida halok bölganini aniqlaşga imkon beradi. «Tantra» komandiri va butun ekipaj halok bölganlar uçun qurilgan obelisk oldida xayrlaşuv marosimini ötkazadilar.

Erg «Parus» ekipaji ölimining sirini biliş uçun öz kemasining jönaşini keçiktiradi. Sababini aniqlaş uçun u vezdehodda «Tantra»dan bir oz uzoqlaşadi, töxtaydi va çiroqni öçiradi. U bilan birga kelgan astronavigator Niza Ergga muhabbatini tan oladi va unga qadimiy qoğoz kitob — Şekspirning asarini sovğa qiladi. Qoronğida ularning vezdehodiga miyaga va tanaga baʼzi elektr maydonlari bilan taʼsir qiluvçi sirli hayot şakli hujum qiladi. Voqealar davomida kapitanning sevgan Nizaga bölgan munosabati asta-sekin özgaradi, unga endi uni asragisi keladi. U Nizadan kemadan boşqa çiqmasligini qatʼiy söraydi, ammo u yoniga bölişni istaydi va baribir keyingi çiqişda sayyora yuzasidagi tadqiqotçilar guruhida bölib qoladi.

Keyinroq, tadqiqotlar vezdehoddan taşqarida, oçiq joyda olib borilayotganda, sevimli kapitanini öz kökragi bilan himoya qilgan Niza medusaga öxşaş bu hayot şakli bilan töqnaşuv paytida öziga xos ruhiy kontuziya oladi, bu ölimga emas, balki koma holatiga olib keladi. Uni kemada anabiozga solişadi, reabilitatsiyani Yerda ötkazişni taxmin qilişadi.

Erg qayğuga botadi. Psixoterapevt şifokor Luma unga hissiy keçinmalarni yöqotuvçi maxsus davolanişni taklif qiladi, ammo Erg sevgi dorisini qabul qilişni istamasligini aytadi. Biroq ekspeditsiya manfaatlari hammadan ustun, va Erg terapiyaga rozi böladi. Luma uni kresloga ötqazadi, boşiga simli halqa kiydiradi va asbob pultidagi tugmaçani buraydi. Ammo Erg seansni töxtatadi va Şekspirdan keltiradi: «Sening sevging bilan, u haqdagi xotira bilan — dunyodagi barça qirollardan kuçliman». Şu vaqtda Yerda Dar va Veda sayr qilib, insonlarning taqdiri haqida gaplaşadilar; Veter ularning birgalikdagi taqdiri haqida ham gapirmoqçi böladi, ammo Veda bu suhbat faqat «Tantra» qaytgandan keyin örinli bölişini takrorlaydi.

Bir yil ötadi. Voyaga yetiş bayramida oq tunikali qiz yuksak maşʼal haykali fonida sadoqat qasamyodini beradi. Dar Veter va Veda bayramda bölişadi va u Darning özgarganini, oddiy va sodda narsalardan quvonişni örganganini, yanada xuşçaqçaq bölganini payqaydi.

Dar Veter va Mven Mas kelgusi vaqtni siqiş tajribasi va u bilan boğliq xavflar haqida suhbatlaşadilar. Mas sobiq taşqi stansiyalar boşliğidan, yaʼni sayyoraning butun energiyasidan qanday foydalanişni biladigan odamdan, vaqtni siqiş tajribasiga ruxsat söraydi. U Epsilon Tukandagi «aql egalari»gaça masofa juda uzoq ekanini aytadi — u uzoq sayyoradan kelgan raqsga tuşayotgan ayolga mahliyo bölib, zamonaviyligining şunday dramatik muammosi — aql dunyolarining vaqt va makondagi ulkan uzoqligi — ni yengişga intiladi, bu mavzularda qizğin suhbat olib boradi va Veterni katta işga qaytişga çaqiradi. Dar Veter unga bu ğoyani Yulduzlarda parvoz kengaşiga taklif qilişni maslahat beradi.

Yulduzlarda parvoz kengaşi «Tantra»ning qaytişi haqida xabar beradi («bir haftadan keyin „Tantra“ni mehmondöst Triton kutib oladi»).