«The Andromeda Strain» (ingl. The Andromeda Strain) — Robert Uayz rejissyorligida 1971-yilda suratga olingan ilmiy-fantastik badiiy film. Michael Criçtonning şu nomli romani asosida yaratilgan.
1Rollarda
Arthur Hill, James Olson, Kate Reid
2Syujet
Amerika harbiy sunʼiy yöldoşi kosmosdan yangi bakteriologik qurol yaratiş uçun nomaʼlum mikroorganizmlar…
Amerika harbiy sunʼiy yöldoşi kosmosdan yangi bakteriologik qurol yaratiş uçun nomaʼlum mikroorganizmlar namunalarini qidirayotgan edi. U işdan çiqib, Arizonadagi Pidmont şaharçasiga qulab tuşdi. Şaharçaning deyarli barça aholisi halok böldi, tirik qolganlar faqat bir çol va çaqaloq edi. Butun dunyo böylab epidemiya boşlanişining oldini oliş uçun harbiylar eng yaxşi biologlardan iborat guruhni töplab, ularni «Wildfire» (ingl. Wildfire) maxfiy bazasiga joylaştirdilar. Olimlarning maqsadi xavfli mikroorganizmning mohiyatini aniqlaş va unga qarşi kuraşiş yöllarini topiş edi.
Laboratoriya hayvonlari va tirik qolganlar ustida ötkazilgan tadqiqotlar şuni körsatdiki, bu organizm mutlaqo ğayrioddiy turdagi yerdan taşqari hayot şakli ekan: u yadro reaktori prinsipi böyiça köpayadi, mutatsiyaga moyil böladi va kislorod hamda ultrabinafşa nur taʼsirida halok böladigan kristallarga aylanadi. Ştamm Yer atmosferasiga tarqala boşlaydi, AQŞ Harbiy-havo kuçlarining qiruvçi samolyoti havoda öz-özidan parçalanib, yerga qulaydi. Virus mutatsiyaga uçraydi va rezina tiqinlarni yemirib taşlaydi, olimlardan biri zararlangan hududda qoladi, ammo ölmaydi. Xoll virus faqat normal pH körsatkiçli qonda ölim keltiruvçi xususiyat namoyon qilişini taxmin qiladi. Çol içkilik içgan, çaqaloq esa doimo qiçqirgan, şuning uçun ularning qonining pH körsatkiçi özgargan edi. Virus butun bir qavatni zararlaydi va majmuaning tagida joylaşgan yadro qurilmasini portlatuvçi öz-özini yöq qiliş tizimi işga tuşadi. Tadqiqotçilar tuşunadiki, yadro portlaşi virusning portlovçi ösişiga va har biri öziga xos tarzda öldiradigan minglab mutatsiyalarning paydo bölişiga olib keladi. Avtomatika 5-qavatni bloklaydi, doktor Xoll esa markaziy şaxta orqali boşqa qavatlarga yöl oladi. Avtomat qurollar uni lazer nurlari bilan otadi, nurlardan biri uning boşini teşib ötadi. Şok holatidagi, yönalişini yöqotgan Xoll uçinçi qavatdagi pultga yetib boradi va öz-özini yöq qiliş tizimini öçiradi. Şamol zararsiz bölib qolgan virus bilan birga bulutlarni okean tomon olib ketadi.
3Rollarda
Arthur Hill — doktor Jeremy…
Arthur Hill — doktor Jeremy Stone
David Wayne — doktor Charles Dutton
James Olson — doktor Mark Hall
Kate Reid — doktor Ruth Leavitt
Paula Kelly — Karen Anson
George Mitchell — Jackson
Ramon Bieri — mayor Mançek
Peter Hobbs — general Sparks
Kermit Murdock — doktor Robertson
Richard ÖBrien — Grimes
Eric Christmas — Vermont senatori
Richard Bull — Harbiy-havo kuçlari mayori
Titrlarda körsatilmagan
Glenn Langan — kotib
Don Messick — signal xabari (ovoz beriş)
4Yaratilişi
Film Michael Criçtonning hali yaqinda çop etilgan şu nomli romani asosida suratga olingan. Romanni…

Film Michael Criçtonning hali yaqinda çop etilgan şu nomli romani asosida suratga olingan. Romanni ekranlaştiriş huquqini Universal 250 000 dollarga sotib oldi. Pidmont şaharçasining badiiy tasviri Texasning Şafter şahrida suratga olindi.
Asosiy qahramonlar tarkibi özgartirildi, xususan, romandagi olimlardan biri Peter Leavitt örniga ayol — Ruth Leavitt kiritildi. Jinsni özgartiriş taklifini ssenariy muallifi Nelson Gidding bergan, ammo Uayz bu fikrdan unçalik mamnun bölmagan, asosan, dastlabki ğoyaga köra Ruth 1966-yilgi «Fantastik sayohat» filmidagi, 1960-yillarning sekss-ramzi Raquel Welch ijro etgan qahramon kabi bezak va jinsiy jozibali personaj bölişi kerak edi. Masala böyiça keyingi muhokamalardan söng ayol olimni qöşiş töğrisida olimlardan söraşga qaror qilindi, ular bu ğoyadan juda xursand bölişdi. Oxir-oqibat, Uayzning özi ayol olimni qöşişga juda qiziqib qoldi, rejissyorning sözlariga köra, eng «işonçli» qiyofada çiqqan Ruth filmdagi eng qiziqarli personajga aylandi. Yana bir kiçik özgariş — romandagi Burton personaji filmda Charles Dutton böldi, ismning özgarişi sababi körsatilmagan.
«The Andromeda Strain» eng ilğor kompyuter (yoki optik) fotografik vizual effektlardan foydalangan ilk filmlardan biri böldi. Maxsus effektlar ustida «2001 yil: kosmik odisseya» filmida Jeyms Şurt va Albert Uitlok bilan birga işlagan Duglas Trumbull işladi, Uitlok esa «Quşlar» filmi ustida işlagan edi. Xabarlarga köra, filmga ajratilgan 6,5 million dollarlik byudjetdan 250 000 dollar maxsus effektlar yaratişga sarflangan, jumladan, Trumbull elektron mikroskopni simulyatsiya qilgan.
Vizual effektlar orasida Nevada çölidagi beş qavatli silindrsimon er osti laboratoriyasining aylanuvçi uç ölçamli tasvirini kompyuter vizualizatsiyasi ham ajralib turadi, uni filmdagi eng dastlabki CGI namunasi deb ataş mumkin.
5Kassa yiğimlari va baholar
«The Andromeda Strain» örtaça kassa muvaffaqiyatiga erişdi. Nisbatan yuqori, 6,5 million dollarlik byudjetga…

«The Andromeda Strain» örtaça kassa muvaffaqiyatiga erişdi. Nisbatan yuqori, 6,5 million dollarlik byudjetga suratga olingan film AQŞda 12 376 563 dollar yiğdi, yaʼni kinoteatrlarda namoyiş etilgandan söng foyda 8,2 million dollarni taşkil etdi. Bu 1971-yildagi eng köp daromad keltirgan filmlar orasida 16-örinda edi.
Tanqidçilarning filmga bergan baholari turliça böldi. Baʼzi şarhlovçilar filmni asl romanga hurmati uçun maqtaşdi, boşqa tanqidçilar esa filmni juda zerikarli va çözilgan deb ataşdi. Rotten Tomatoes şarhlar agregatorida film 26 ta şarh asosida 62 % maʼqullaş reytingini oldi, örtaça baho 10 balldan 6,3 ball böldi.
2003-yilda çop etilgan Amerika yuqumli kasalliklar jamiyatining tadqiqotida «The Andromeda Strain» bu janrdagi (qotil virus haqidagi) filmlar orasida «eng muhim, ilmiy jihatdan eng aniq» film ekanligi qayd etilgan: «U ölim keltiruvçi agentning körinişini, taʼsirini, olimlar uni çeklaş uçun qöllaydigan çoralarni va nihoyat, nima uçun ayrim odamlarda unga qarşi immunitet mavjudligini aniqlaş va tuşuntiriş işlarini aniq tasvirlaydi».
6Nominatsiyalar
1972 — «Oskar» mukofotiga ikkita nominatsiya: eng yaxşi montaj (Stewart Gilmor, John Holmes) va eng yaxşi…
1972 — «Oskar» mukofotiga ikkita nominatsiya: eng yaxşi montaj (Stewart Gilmor, John Holmes) va eng yaxşi rassomlar va dekoratorlar ishi (Boris Leven, William Tuntke, Ruby Levitt).
1972 — «Oltin globus» mukofotiga eng yaxşi original musiqa uçun nominatsiya (Gil Melle).
1972 — «Hugo» mukofotiga eng yaxşi sahnalaştiriş uçun nominatsiya.
7Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Штамм «Андромеда» (фильм, 1971)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.