Anna na şeye» — 1954-yilda Isidor Annenskiy tomonidan öz ssenariysi asosida suratga olingan, A. P. Çexovning şu nomli hikoyasiga asoslangan sovet badiiy drama filmi. Kinoprokatda yetakçi bölib, 31,9 million tomoşabinni töplagan.
1957-yilda Italiyadagi Xalqaro kinofestivalda «Oltin zaytun şoxi» mukofotiga sazovor bölgan.
1Rollarda
Alla Larionova, Vladimir Vladislavsky, Aleksandr Sashin-Nikolsky
2Syujet
«Nikohdan keyin hatto yengil gazak ham bölmadi…» — Anton Çexov filmning ssenariysi asos qilib olingan…
«Nikohdan keyin hatto yengil gazak ham bölmadi…» — Anton Çexov filmning ssenariysi asos qilib olingan hikoyasida 18 yoşli Anna haqida yozadi. U muhtoj oilasiga yordam beriş uçun 52 yoşli amaldor Modest Alekseyeviçga turmuşga çiqişga majbur böladi. Onasi vafot etgaç, gimnaziyada xat-yozuv va rasm öqituvçisi bölgan otasi Pyotr Leontyiç içkilikka berilib ketadi. Oilada yana ikki kiçik aka — Petya va Andryuşa bor edi, ular qaşşoqlikda yaşardi, qarzlari uçun mol-mulki musodara qiliniş xavfi tuğilgan edi… Sovçilar Anna uçun «foydali juftlik» topadi: ançagina yoshi ötib qolgan amaldor Modest Alekseyeviç, mulk egasi va katta boylik sohibi.
Göyo qiyin ahvoldan çiqiş yöli bölib tuyulgan bu nikoh sevgisiz tuzilgani bilan birga boşqa umidsizliklarni ham olib keldi: Anna eridan qörqardi, u hisobgöylikni namoyon qilar, nasihat qilişni yoqtirardi va yoş xotinini deyarli qamoqda tutardi. Annaning yagona hamsuhbati eri xizmatdoşlari, şuningdek, ularning yanada keksa xotinlari bölib qoldi. Ota va akalar yolğiz qolib, qaşşoqlikda davom etardi. Modest Alekseyeviç yordam berardi, ammo har safar yordamini navbatdagi nasihat va malomat bilan birga berardi. Anna asta-sekin eri uyidan qoçiş fikriga keldi, lekin hali bunga jurʼat eta olmasdi.
Hammasi Rojdestvo balida özgardi. Modest Alekseyeviç Annaning gubernatorning xotiniga yoqişiga umid qilib, bu esa unga Muqaddas Anna II darajali ordenini olişga yordam beradi deb öylab, köylak uçun pul berdi. Anna esa unga butun didini va xayolini sarflади. Yangi libos va zeb-ziynatlarda, yorqin va uzoq kutilgan köngil oçiş imkoniyatidan xursand bölgan Anna hammani hayratga soldi: mahalliy şaharliklardan tortib, boy Artinovgaça va gubernatorning özigaça. Muvaffaqiyati eriga xizmatda kötarilişga yordam beradi, deb umid qilgan Modest Alekseyeviç esa, bunday homiy — «Uning Yaltiroqligi» bilan nima sodir bölayotganini darhol tuşunmadi: Anna birdan uning undan qörqişini töxtatdi va uni öz «xizmatkori»ga aylantirdi. Endi unga xotinining hisob-kitoblarini tölaşdan boşqa çora qolmadi. Xotini esa unga umuman eʼtibor bermay, boşqa erkaklar davrasida köngil oçib yurardi. Şunga qaramay, orzu qilingan Muqaddas Anna ordenini Modest Alekseyeviç baribir oldi.
Ammo Anna uzoq kutilgan erkinlik va zavqlardan bahra olar ekan, otasi va akalarini butunlay unutdi. Ularning mol-mulki musodara qilindi, otani va bolalarni esa xizmat kvartirasidan haydab çiqarişdi.
3Rollarda
Alla Larionova — Anna Petrovna…

Alla Larionova — Anna Petrovna Soboleva
Aleksandr Saşin-Nikolskiy — Pyotr Leontyeviç Sobolev, Annaning otasi
Petya Maltsev — Petya
Sasha Metyolkin — Andryuşa
Vladimir Vladislavskiy — Modest Alekseyeviç
Mixail Jarov — Artinov
Aleksandr Vertinskiy — knyaz
Nataliya Belyovtseva — knyaginya
Irina Murzayeva — Mavra Grigoryevna
Vladimir Şişkin — Dezdemonov
Gennadiy Zaiçkin — Şçyogolev
Galina Frolova — kioskdagi ayol
Aleksey Gribov — Ivan Ivanoviç
Aleksandr Rumnev — balda marosim boşqaruvçisi
Tatyana Pankova — Agrafena Semyonovna, tikuvçi
Georgiy Gumilevskiy — teatrdagi bufetçi
Mixail Şişkov — sigan
Mixail Orlov — gusar
Aleksandra Denisova — ayol
Lev Potyomkin — balda janob
Vera Donskaya-Prisyajnyuk — sigan ayol
4Suratga oluvçilar guruhi
Ssenariy muallifi va rejissyor — Isidor…
Ssenariy muallifi va rejissyor — Isidor Annenskiy
Operator — Georgiy Reysgof
Rassom — Aleksandr Dixtyar
Kompozitor — Lev Şvarts
Ovoz rejissyori — Dmitriy Flyangolts
Montaj muallifi — R. O. Şor
Maxsus effektlar — A. Krilova va V. Osminkina
Direktor — Vladimir Rogovoy
5Tanqid
Tanqidçilar filmni «yengillik», maʼlum «vodevilligi» va asl manbadan çetga çiqişda ayblaşdi («Çexovdan köra…

Tanqidçilar filmni «yengillik», maʼlum «vodevilligi» va asl manbadan çetga çiqişda ayblaşdi («Çexovdan köra Ostrovskiyga köproq öxşaydi»).
Kinotanqidçi Lyudmila Pogojeva filmni «Çexovni badiiy ğoya va asl uslubni tuşunmasdan ekranlaştirişning eng yorqin namunasi» deb atagan. U yozişiça, «Annani örab turgan „haşamatli hayot“ puxta, zavq bilan, hatto qandaydir huzur bilan körsatilgan», «qahramon obrazining talqinida ham xuddi şunday hol yuz bergan, uning rolini filmda yoş aktrisa Alla Larionova ijro etgan».
Taniqli tanqidçi Viktor Şklovskiy yozgan: «…şunday tasma çiqdiki, unda yengil xulq-atvorning foydasi körsatildi. Ayol axloqiy jihatdan foş etilmadi. Buning sababi, avvalo, Çexovning hayotga munosabati berilmagani edi». Şklovskiy taʼkidlagan: «Anna tuşgan dunyo qörqinçli emas, balki jozibali. Syujetning göyo takrorlanişiga qaramay, Çexov oçgan narsa oçilmagan… Çexovning syujeti Annenskiy tomonidan muallifning dunyoni bilişi natijasi sifatida emas, hayot hodisalariga axloqiy munosabatni oçiş natijasi sifatida ham emas, balki şunçaki qiziqarli voqea sifatida olingan».
Rejissyor va pedagog Mixail Romm quyidagi fikrni bildirgan: «Annenskiy Çexov materialini uning uslubi böyiça suratga olmagan… Bu rasmdagi personajlarning köpçiligi Çexov tasvirlagan odamlar doirasidan emas». U yana quyidagi bahoni bergan: «Aktyorlarning notöğri tanlanişi, obrazlarning notöğri talqini, muhitning notöğri yaratilişi — bularning hammasi Annenskiyning „Anna na şeye“ mohiyatini tuşunmaganidan kelib çiqqan».
Kinotanqidçi Pyotr Bagrov qayd etgan: «…asosiy rolda gözal A. Larionova bölgan bezakli „kostyum“ tasmasi muvaffaqiyatga mahkum edi. Filmda Çexovga oid narsalar kam edi, aksinça, yana Çexonte hissi paydo bölardi…».
Kinoşunos Semyon Frelix filmda «yaşirin fazilatlar bor, va bu — melodrama, yaʼni „gunoh“, kamçilik deb hisoblangan narsa aynan rasmga uzoq umr bağişlagan» deb taʼkidlagan.
6Kadrlar
1
1 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Анна на шее (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.