The Ballad of Buster Scruggs

Buster Scruggs, «Mizantrop» nomi bilan tanilgan, lekin özini «San-Sabaning bulbuli» deb ataydigan — oq kostyumdagi quvnoq, qöşiq aytuvçi kovboy va şu bilan birga qidiruvdagi jinoyatçi — uzoqdagi, xavfli olomon töplangan kiçik içkilikxonaga kiradi. U yerda boşqa mehmon bilan sökinişlar bilan tortişib qoladi, söng ular miltiqlariga yetişgunça hammasini osonlik bilan öldiradi.

Jinoyat joyini tark etib, u toza, yangi şaharga yetib keladi. Buster «Fransuz jarlik» salunига kiradi va şahar qoidalariga binoan qurolini eşik oldida qoldirib, poker öyiniga qöşilmoqçi böladi. Uning oldida bir öyinçi stoldan turib, öz joyini tark etadi: uning qöliga maşhur «ölik odam qöli» tuşgan ekan. Boşqa öyinçilar Busterni, agar u allaqaçon tarqatilgan kartalar bilan öynasa, qöşilişga taklif qilişadi. U bir zum kartalarga qaraydi va rad etadi, lekin hamma eʼtiroz bildiradi, çunki u kartalarni körganidan keyin öynaşi kerak. Buster rozi bölmaydi, lekin Jo ismli, baquvvat öyinçi yaşirin töpponçasini çiqarib, öyinçilar guruhining talablarini qatʼiy turib talab qiladi. Busterning Joni konfliktni töxtatişga köndira olmagaç, Buster poker stoliga bir neça marta uradi. Natijada stolning narigi çekkasi Jo qölini şunday silkitadiki, uning töpponçasi orqaga, Joning öziga qaratiladi. Jo özini uç marta otgaç, ölik holda yiqiladi.

Buster zalni «Ğamgin Jo» haqidagi şovqinli qöşiq bilan tinçlantiradi, tomoşabinlar esa bundan zavqlanadi. Jöning akasi kelib, Busterni köçada duelga çaqiradi. Buster xursand bölib rozi böladi, öng qölining har bir barmoğini otib tuşiradi, söng oltinçi öq bilan, közgu orqali qarab, uni yelkasi ustidan tugatadi.

Yoş, qora kiyingan yölovçi kovboy Busterga odobli tarzda duel taklif qiladi. Buster yana xursandçilik bilan rozi böladi, lekin, hayratlanarlisi, yigit qurolini undan ham tezroq çiqarib, uni peşonasiga öq uzib öldiradi. Buster yarasiga hayron bölib qaraydi, söng qulaydi va kadr ortidan şunday deb tan oladi: u «sen abadiy eng yaxşi böla olmaysan» degan narsani oldindan sezişi kerak edi. Yoş yigit (matnda «Bola» — the Kid deb ataladi) Busterning ruhi bilan qayğuli va şu bilan birga quvnoq duetda qöşiq aytib uzoqlaşadi. Buster esa farişta qanotlari va lira bilan osmonga yöl oladi va Yerdagidan yaxşiroq odamlar yaşaydigan joyga tuşişga umid bildiradi.

Yoş kovboy prerianing örtasidagi bankka kiradi va kassir bilan suhbatlaşadi. Kassir özi neça marta ömarçilikni oldini olganini maqtanadi. Ammo yigit unga taʼsirlanmaydi: u qurolini çiqaradi va barça naqd pulni berişni talab qiladi. Kassir pulni oliş uçun egilişdan foydalanib, tösiq ortidan tayyorlab qöygan miltiqlardan öq uzadi va ğoyib böladi. Qoçib qutulgan kovboy pulni olib taşqariga çiqadi, lekin kassir yana unga öq uzib, uni quduq orqasiga yaşirinişga majbur qiladi. Kovboy qarşi öq uzadi, lekin kassir unga hujum qilib, kir taxtasi bilan özini tösadi va zirhi örnida bir neçta qozon va tovalarni kiyib oladi. Öqlar qaytib ketadi, kassir esa doimo kulib turadi: «Tovaga!» — deydi va oxirida kovboyni miltiq qundoği bilan huşidan ketkazadi.

Kovboy huşiga kelganda, özini daraxt ostida otda ötirgan holda, qöllari boğlangan va böyniga arqon tuşirilgan holda topadi. Sudya va uning odamlari unga sönggi sözni berişadi, çunki u huşsiz yotgan paytda ular uni «sud qilib», ölim jazosiga hukm qilişgan. Ijro qilinişi kerak bölgan jazoni komançi jangçilari bostirib kelib buzadi. Ular tezda sudya va uning odamlarini öldiradi, lekin kovboyni otda qoldiradi.

Bir oz vaqt ötgaç, mol haydovçi paydo bölib, kovboyni ozod qiladi. Ular birga jönab ketişadi, lekin mol haydovçi aslida mol öğrisi ekan va ikkalasini tez orada quvğin otryadi quvib yetadi.

Kovboyni şaharga olib kelişadi, u yerda uni yana osiş jazosiga hukm qilişadi. Dorga çiqarilgan boşqa uç mahkumlik odam bilan turgan kovboy çapdagi qöşnisiga qaraydi, u öz taqdiriga yiğlayotgan böladi va hazil qiladi: «Birinçi marta-mi?» Keyin kovboyning közi olomon içidagi yoş ayolga tuşadi, jallod esa uning boşiga qop kiydiradi va oyoqlari ostidagi taxtani tortib taşlaydi. Olomon xursand bölib, qarsak çaladi.

Qarigan impresario va Garrison ismli, qöllari va oyoqlari yöq yoş nogiron artist aravada şahar-şahar sayohat qilişadi. Arava kiçik sahna vazifasini ötaydi, Garrison esa şu sahnada klassik asarlarni ifodali öqiydi, jumladan Persi Biş Şellining «Ozimandiya» sheʼrini, Qobil va Hobil haqidagi Injil hikoyasini, Uilyam Şekspirning asarlarini, xususan 29-sonetni, «Böron» asaridan parçani va Avraam Linkolnning nutqini. Çiqişdan keyin impresario tomoşabinlardan xayriya yiğadi, lekin ular tobora uzoqroq toğ şaharlariga borişganda daromad kamayadi, tomoşabinlar esa kamayib, befarqlaşib boradi.

Heç qanday foyda keltirmagan çiqişdan keyin impresario tomoşabinlarni xursand qiladigan, göyo oddiy arifmetik hisoblarni bajara oladigan tovuq körgazmasini ötkazayotgan odam bilan tanişadi. Tomoşabinlar oddiy qöşiş va ayiriş topşiriqlarini berişadi, tovuq esa javob sifatida çizilgan raqamlarni çöqiydi. Tovuqni sotib olgaç, impresario aravada toğ dovoni orqali ötadi va tez oqadigan daryo ustidagi köprikda töxtaydi. U köprik örtasiga borib, suvning çuqurligini ölçaş uçun katta toş taşlaydi, söng aravaga qaytadi. Yakuniy sahnada impresario aravada ketadi, lekin yagona yölovçi sifatida faqat qafasdagi tovuq unga hamrohlik qiladi.

Syujet Jek Londonning «Oltin kanyon» hikoyasiga borib taqaladi.

Keksa tilla izlovçi hali tilla izlovçilar özlaştirmagan toğ vodiysiga yetib keladi va daryo böyidagi öt bosgan ötloqdan oltin izlaşga qaror qiladi. Bir neça kun davomida u qumni yuvadi, ehtimoliy oltin yotqiziqlari joyini aniqlaş uçun oltin qumdonalarini sanaydi. Birinçi keçada olov yonida tunagaç, u vodiy çekkasidagi daraxtda öz uyasini qöriqlayotgan boyquşni payqaydi. Çol daraxtga çiqib, uyaga yaqinlaşadi, boyquş esa yaqin turgan daraxtdan unga tikilib qaraydi, bu esa çolni uyadan olgan törtta tuxumning uçtasini ovqat uçun öziga olgan joyiga qaytarişga majbur qiladi.

Kerakli joyni hisoblab çiqqaç, uçinçi kuni çol oltin bölaklarini topadi, ularning hajmi tobora kattalaşib boradi, nihoyat u «Mister Bölak» (asl nusxada — Mr. Pocket, «çöntak», geologik atama) deb nomlangan katta oltin tomirga yetib keladi. Lekin şu paytda uning ustiga soya tuşadi va çolni kuzatib yurgan, barça işni unga qildirgan yoş yigit uning orqasiga öq uzadi, çol yuzi bilan yiqiladi. Yigit ölganiga işonç hosil qiliş uçun bir muddat kutadi, söng oltinni oliş uçun çuqurga sakraydi, lekin çol faqat ölikka öxşab yotgan ekan. U töpponçani qölga oladi va hujumçini öşa qurol bilan öldiradi. Daryo oqimida yarasini yuvib, uning ölimga olib kelmasligini tuşungan çol oltin qazişni tugatadi, yigitning jasadini esa uning qabri böladigan çuqurga itaradi va şundan keyin vodiyni tark etadi.

Syujet Styuart Edvard Uaytning şu nomli hikoyasiga asoslangan.

Elis Longabo, uning katta akasi Gilbert, omadsiz tadbirkor va uning iti karvonda prerianing böylab Oregonga yöl olişadi. Gilbertning sözlariga köra, uning yangi biznes şerigi Elisga uylanişi kerak. Lekin tez orada Gilbert tösatdan vafot etadi va manzilga yetmay turib öladi, ehtimol vabodan (tunda uni kuçli yötal qiynaydi, ertalab esa u ölik holda topiladi; undan oldin ular mehmonxonada töxtagan edilar, u yerda xöjayin ayolning aytişiça, boşqa mehmonda ham şunday alomatlar bor edi, lekin «yuqumli emas» deyilgan), karvon rahbarlari (janob Billi Napp va janob Artur) esa uni akasini dafn qilişda yordamlaşadi.

Oregonda aniq rejalari bölmasa ham, Elis orqaga qaytmay, sayohatni davom ettirişga qaror qiladi. Gilbert yollagan yoş yigit Matt, ularning aravasini kuzatişi kerak edi, u Gilbert unga 400 dollar vaʼda qilganini aytadi; uning yarmini Fort-Larami tomon yölning yarmiga yetganda olişi kerak edi, aks holda u uyiga qaytib ketadi. Aravadan pul topolmagan Elis Gilbertning pulini ham birga kömib yuborilganini taxmin qiladi va Billiga öz qiyinçiliklarini aytadi. Qabrga qaytiş ança uzoq va uni topiş mumkin emas, Billi esa unga öz yordamiga işonişni taklif qiladi. Boşqa yölovçilar Gilbertning itining vovullaşidan şikoyat qilgani uçun, erkak Elisga yana bir yaxşilik qiladi: avval Pirs (prezident Franklin Pirs şarafiga şunday nomlangan) itini otmoqçi böladi, keyin uni haydab yuboradi.

Elisni yaxşiroq bilib olgaç, Billi unga mehr qöyadi va Fort-Laramida unga uylanib, Gilbertning Mattga bölgan qarzini öz zimmasiga oliş orqali barça muammolarni hal qilişni taklif qiladi: Oregonda er qonuniga köra, er-xotin 640 akr yer olişi mumkin. Billi baribir avvalgi kasbi — karvonlarga hamrohlik qilişni taşlab, uy quriş va oila boşlaşni öylagan edi, toki qarigan paytida işonçli tayanç bölsin va janob Artur kabi oçiq osmon ostida yaşaşga majbur bölmasin. Elis uçun bu taklif kutilmagan edi, lekin u qiziqiş bildiradi — janob Nappning ismini va dinini söraydi. Billi unga öylab körişga vaqt beradi va tanlov huquqi borligini bildiriş uçun, agar kerak bölsa, boşqa yordamçi yollaş mumkinligini va uni hökizlar yetib kelgandan keyin haq tölab yuboriş mumkinligini aytadi. Ammo u ham Elisga yoqadi, şuning uçun u taklifni qabul qiladi. Billi janob Arturga bu ular birga qilgan sönggi sayohat bölişini aytadi.

Ertasi kuni yölda janob Artur ot izlarini, şuningdek Elisning yöqolganini payqaydi: Elis taniş vovullaşni eşitib, çetga çiqqan va tepaliklar orasida qidirişga ketgan edi. U Elisni akasining iti bilan topadi: Elis kulib, itning daşt itlariga (tarjimada — suslik) vovullayotganini aytadi. Janob Artur hindu razvedçisini va hindular otryadini köradi, u Elisga töpponça beradi, şunda agar uning ölimi yuz bersa, Elis asirlikka tuşmaslik uçun özini otib qöyişi mumkin. Janob Artur miltiqdan ikki marta hindularning hujumini qaytaradi, ularning otlari siçqon uyalariga qoqilib yiqiladi, lekin bir payt Elisga yaşirinib yotgan hindu uni öldirgandek tuyuladi. Janob Artur faqat yengil yaralanadi, u hindu jangçini öldiradi, lekin orqasiga qaraganida Elisning özini otganini köradi, u uning ölimi holatida aynan şunday qilişni buyurgan edi. U ğamgin holda itni olib aravaga qaytadi va Billi Nappga nima deyişni bilmaydi.

Quyoş botişi payida beş kişi — ingliz Tigpen, irland Klarens, fransuz Rene, missis Betjeman va möynali hayvonlar ovi bilan şuğullanuvçi ovçi — Kolorado ştatidagi Fort-Morganga diligansda yöl olişadi. Tigpen özining va Klarensning köpinça şu yönalişda «yukni köçirib» yurişganini aytadi (aslida tomdagi jasadga işora qilib), lekin sayohatlarining maqsadini aniq aytmaydi.

Suhbatlaşib ketgan ovçi özining yolğiz hayoti, muloqotga bölgan ehtiyoji va Xunkpapa qabilasidan bölgan ayol bilan ötgan munosabatlari haqida köp va çalkaş gapiradi. Ular bir-birining tilini bilmagani uçun gaplaşa olişmagan, lekin bir-birining his-tuyğularini tuşuniş orqali muloqot qilişgan. Şu asosda ovçi barça odamlar asosiy ehtiyojlarida xuddi u ov qiladigan hayvonlar kabi bir xil ekanligi xulosasiga kelgan.

Missis Betjeman, taqvodor nasroniy, ğazab bilan eʼtiroz bildiradi: faqat ikki xil odam bor — solih va gunohkor. Buni u şunday biladi, çunki uning eri, u uç yillik ajralişdan keyin yetib bormoqçi bölgan, «Çautauqua» harakati uçun «axloqiy va ruhiy gigiena» haqida maʼruzalar öqigan. Rene esa inson tajribasining noyob va subʼektiv tabiati haqidagi mulohazalari bilan uning fikrlariga ham, ovçining xulosalariga ham qarşi çiqadi. Masalan, Rene janob Betjemanning sevgi haqida xuddi missis Betjeman kabi öylaydimi, deb söraydi va agar unday bölmasa, ehtimol ajraliş davrida u unga sodiq qolmagan bölişi mumkinligini taxmin qiladi.

Missis Betjemanga yomon bölib qoladi, Rene deraza orqali haydovçini töxtaşni talab qilib baqiradi, lekin diligans harakatini davom ettiradi. Tigpen tuşuntiradi: haydovçining qoidasiga köra, heç qanday şaroitda töxtamaslik kerak.

Klarens «Baxtsiz yigit» nomli qayğuli-quvnoq xalq qöşiğini kuylaydi, u skabrez syujetiga qaramay, missis Betjemanni tinçlantiradi. Maʼlum bölişiça, Klarens va Tigpen «öroqçilar», yaʼni boşlarni ovlovçilardir. Tigpen ularning odatiy usuli şundan iboratligini aytadi: u kelajakdagi qurbonni hikoyalar bilan çalğitadi, Klarens esa uni «işlaydi». Tigpen qurbonlari ölişini tomoşa qilişni yoqtirişini aytadi, ayniqsa ular «daryo orqali ötişni kelişib olganlarida» va qurbon «bu nimani anglatişini tuşunişga uringanda» uning közlaridagi ifodani kuzatiş unga yoqadi.

Qolgan uçtasi hikoyadan qattiq xavotirga tuşgan holda, Fort-Morgandagi qoronği va xira mehmonxonaga yetib borişadi, u yerda hamma tunab qolişi kerak. Tigpen va Klarens jasadni mehmonxonaga olib kirayotgan paytda ular diligansda qolişadi. Söng ular sekin tuşişadi, diligans esa yukni tuşirmasdan jönab ketadi. Rene, missis Betjeman va ovçi ehtiyotkorlik bilan mehmonxonaning kiriş eşigidan ötişadi.

(Jek Londonning «Oltin kanyon» hikoyasi asosida suratga olingan)

(Styuart Edvard Uaytning şu nomli hikoyasi asosida suratga olingan)

Joel va Ethan Coen loyihani 2017-yil yanvarida Annapurna Pictures bilan hamkorlikda amalga oşirilişini eʼlon qilişgan. U dastlab olti qismli teleserial sifatida möljallangan edi, uning barça qismlarini Koen akalar rejissyorlik qilişi kerak edi. 2017-yil davomida va 2018-yil boşida Jeyms Franko, Zoi Kazan, Tayn Deyli, Villi Uotson, Ralf Aynesон, Tim Bleyk Nelson, Stiven Rut, Liam Nison va Brendan Gleeson filmning aktyorlar tarkibiga qöşilişdi.

«Buster Scruggs ballada»si qisman Ğarbiy Nebraska ştatida suratga olingan. Rollarga tanlov «oddiy» nebraskaliklar uçun eʼlon qilingan bölib, ular qöşimça haq tölanadigan rollarda körinişi kerak edi. Şuningdek, suratga olişning bir qismi Nyu-Meksikoda ötkazildi, bu joyda Koen akalar «Qariganlarga bu yerda joy yöq» va «Temir chang» filmlarini suratga olişgan.

Film klassik amerikan ğarb janrida bölişiga qaramay, uning saundtreki Londonda, maşhur Abbey Road studiyasida yozilgan.

2018-yil iyulida xabar qilinişiça, miniserial yagona töliq metrajli filmga aylantirilgan, lekin şu bilan birga uning antologik boğlanişi saqlab qolingan.