The Big Exchange

Film 1961-yildagi pul islohoti davridagi «sarguzaşt» haqida hikoya qiladi. «Atigi 20 yil bizning xalqni butun insoniyatning yorqin davridan ajratib turardi», şu paytda ikki kişi sovet amaldorining topşiriği bilan şahar atroflarida yurib, qoğoz pullarni mis tangalarga almaştirardi. Kutilayotgan islohot pul belgilarini 10 barobar denominatsiya qilişni nazarda tutardi, lekin eng mayda tangalar (1, 2 va 3 kopeyka) öz nominal qiymatini saqlab qolardi, bundan esa ançagina foyda oliş mumkin edi.

Pul islohotidan oldin park madaniyat va dam oliş boğining boy direktori Prohor Ignatyeviç 60 ming «eski» rublni mis tangalarga almaştirişni rejalaştirdi. U işni işonçli odamlarga topşiradi: jiyanining eri, lol şofyor Georgiy (Jora) va Roland Babaskin ismli, sobiq ziyoli va içkilikbozga, parkda ommaviy tadbirlar boşqaruvçisi hamda akkordeonçi bölib işlaydigan odamga. Juftlik Prohorning trofey «Horç 930V Cabriolet» avtomobilida yölga çiqadi. Ovqatxona va kiçik savdo nuqtalarida oz miqdordagi pulni almaştirgaç, döstlar «Ukraina» mehmonxonasiga joylaşadi va u yerdan keyingi harakatlarini boşlaydi. Bir payt Babaskin barça pullar bilan qoçmoqçi böladi, lekin Jora uni vaqtida tutib, orqaga qaytaradi. Keyin ğayrioddiy fikr paydo böladi: pulni gado-tilançilar orasida almaştiriş. Ular öşa kuni şunday bir tilançini topadi. U gado emas, kör ham emasligi, özini qanday körsatayotgan bölsa, undan farq qilişi ularga darhol maʼlum böladi. Maʼlum bölişiça, u ham almaştirişga qarşi emas, çunki uning uyida pol ostida juda köp mayda tanga yaşiringan.

Döstlar uning uyiga borib, tuşlik qiladi va soxta körning kinoya bilan aytgan gaplarini tinglaydi. Xususan, «kör» öz biznesi faqat uruş nogironlarini köçadan olib taşlagandan keyin foydali bölib qolganini aytadi. Tunda puxta hisob-kitob qilgaç, hamkorlar 23 ming rublni mayda pulga almaştiradi. Hisob-kitobdan keyin Babaskin «tilançi»ga almaştiriş nima uçunligini aytib beradi, u esa ularni quvib yetmoqçi böladi. Ertasi kuni ular yana öşa «tilançi»ni uçratadi, u taniş bandit-öğrilarni ularga qarşi qöyadi. Döstlar quvğindan qutulib qoladi va bu işni tugatiş vaqti kelganiga qaror qiladi. Lekin ular avval pullarning bir qismini özlari uçun sarflab qöygani uçun, yetişmayotgan summani töldiriş maqsadida Babaskin mahalliy raqs maydonçasida akkordeonda çalib beradi. Konsertdan keyin Rolandning sobiq sevgilisi Zoya uning oldiga keladi. Roland uni 13 yil oldin taşlab ketgan edi. Zoya uni körganidan juda xursand böladi va öğil tuğilganini aytadi. Maʼlum böladiki, Babaskin uruş qatnaşçisi bölib, keyinçalik lagerga tuşgan. Zoyanikida tunni ötkazgaç, Roland qoçişga qaror qiladi, çunki özi yaxşi ota böla olmasligini öylaydi. Döstlar çömiliş uçun dengizga yöl oladi.

Yovvoyi plyajda ularni soxta kör yollagan urkalar kuzatib boradi. Babaskinga obrezdan öq tegadi va u yiqiladi. Joraning qayğudan isteriyaga tuşib, nutqi qaytadi. Lekin Babaskin huşiga keladi: öq kökrak çöntagida yotgan tanga solingan xaltaçaga tegibdi. Babaskin döstiga pullarni Zoyaning uyiga yaşirganini, trofey «Xorx» esa juda oşkora maşina ekani sababli urkalar uni uzoqqa olib keta olmasligini aytadi. Döstlar yangi hayot boşlaydi.