Saratovda Volga orqali avtomobil köprigi qurilmoqda. Bu quriliş maydoniga Moskvadan bir muxbir keladi. U bu yerda kutilmaganda uruş yillarida taqdiri çambarças boğlangan, uni tirik emas deb öylagan odamlarga duç keladi. Muxbir nafaqat voqealar solnomaçisiga, balki katta qurilişning kundalik voqealarida iştirok etuvçisiga aylanadi. U mayda-çuyda qiyinçiliklarni ham, quriluvçilar joylaşgan paroxodni yoqib yuborgan yonğinni ham boşidan keçiradi.
1Rollarda
Oleg Yefremov, Vladimir Zamanskiy, Liliya Tolmachyova
2Suratga oliş guruhi
Ssenariy: Naum Melnikov, Oleg…
Ssenariy: Naum Melnikov, Oleg Yefremov
Qöyilişi: Oleg Yefremov, Gavriil Yegiazarov
Operator: Gavriil Yegiazarov
Rassom: David Vinitskiy
Rejissyor: Leonid Çertok
3Badiiy xususiyatlari va tanqid
«Işlab çiqariş» nomi va muhiti bilan ham, film sovet işlab çiqariş mavzusidagi boşqa filmlardan keskin farq…
«Işlab çiqariş» nomi va muhiti bilan ham, film sovet işlab çiqariş mavzusidagi boşqa filmlardan keskin farq qiladi. Bu «iliqlik» davri sovet yoşlarining turmuşi va intilişlarini yorqin, iqtidorli va işonçli aks ettirgan deyarli hujjatli guvohlikdir. Bu esa filmni «Iliç zastavasi» va «Men Moskva böylab yuraman» kabi lentalar qatoriga qöyadi. Lekin yuqorida nomlangan filmlardan farqli ölaroq, «Körik qurilmoqda» keng prokatga çiqmadi: 1937-yilning bir neça bor eslatilişi, rayon qömitasining «ğoyaviy» instruktori va bilim yurti direktorining salbiy obrazlari (öz taʼlimotlari uçun talabalariga maoşni keçiktiradigan, körgazmalilik bilan band tipik amaldor ayol), ish joyidagi içkilikbozlik — bularning hammasi partiya amaldorlariga yoqmasdi.
Jadal surʼatdagi hikoya, dinamik tasvirga oliş uslubi va 60-yillar qöşiqlari yorqin kelajak umidlari davri muhitini işonçli yetkazadi. «Sovremennik» yoş aktyorlarining öyini ğayrat va erkinlikka töla. Filmning eng taassurotli sahnalaridan biri — jurnalist (O. Yefremov) va uning sobiq sevgilisi (L. Tolmaçyova) yöqotilgan baxtni eslaşi.
Rejissyor va kinotanqidçi Aleksandr Maçeret uşbu filmning oddiy işlab çiqariş-prozaik syujeti bilan «Sovremennik» truppasiga xos bölgan aktyorlik öyinining realistik haqiqati örtasidagi muvaffaqiyatli uyğunlikni qayd etdi: «Aktyorlar oddiy hayotning haqiqatiga eng töla mos keladigan, kundalik xulq-atvorning odatiy haqiqatiga tabiiy va bosiqlik bilan ergaşadigan uslubda öynaydi».
Adabiyotşunos Lev Anninskiy, bir tomondan, rejissuraning teatrallaşganini va göyo ayrim aktyorlar öyinining past darajasini qayd etgan holda, şunga qaramay filmni kinematografik ifodaning yangi turi sifatida baholadi. «Ha, bu film teatr sahnasi haqida gapirganda biz qöllaydigan odatiy maʼnoda teatrallaşgan», — deb taʼkidladi maşhur tanqidçi. «Mʼjizalar — bu kinofilmdagi teatrallik menga xalaqit bermaydi. U badiiy ğoyada bor. U muxbirning noqulay, Çexovça tegib ketadigan siymosida, qiçqiriq va şovqinga töla quriliş dunyosiga tuşib qolgan qiyofasida». Bu şarh teatr tanqidçisi Boris Alpersda Lev Anninskiyning samimiyligiga nisbatan şubhalar uyğotdi; u «Iskusstvo kino» jurnalida bu ziddiyatli bahoni «ğayritabiiy narsani tuşuntirişga uriniş» va «tanqidga javob bera oladigan jamoani „bezovta qilmaslik“» istagi deb atadi; bu istak obyektivlikni yengib ötadigan darajada kuçli bölgan.
Suratga olişda iştirok etgan Mixail Kozakovning fikri:
Yefremovni bu jurnalistik asar nimasi bilan jalb qildi? Xudo biladi. Balki uning maşhur neorealistik boşlanişi bilandir. Yaʼni, «Novіy mir» ruhida haqqoniy, örtaça psixologik, olijanob, progressiv — yana nima kerak?.. Umuman olganda, tuşunarsiz va zerikarli. Film ham şunday çiqdi — barça şubhali ijobiy tomonlari va aniq salbiy tomonlari bilan. Töğri, lekin zerikarli öynadi özi Yefremov, yana ikki-uç aktyor yaxşi ish qildi, biroq tomoşabinda zerikarli umidsizlik hissi paydo bölardi — ayniqsa, spektakllari şu qadar kam uçraydigan, taqiqlangan va maşhur «Sovremennik»ning butun truppasini ekranda köriş imkoniyati şunçalik joziba bilan körinardiki.
Filmda «Saratovskiy ledokol» — uzoq yillar (1896-yildan boşlab) Ryazano-Ural temir yöli flotiliyasida işlagan va köprik qurilişida haqiqatda iştirok etgan kema tasvirlangan.
Matn: maqola tarjimasi «Строится мост» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.
