«Zvezda plenitelnogo sçastya» (Звезда пленительного счастья) — Vladimir Motil rejissyorlik qilgan, dekabristlar va ularning xotinlari taqdiriga bağişlangan sovet badiiy filmi. U 1975-yilda, dekabristlar qözğolonining 150 yilligi munosabati bilan suratga olingan.
Syujet çiziği dekabristlar taqdiriga asoslangan: knyaz Sergey Trubetskoy va uning xotini Ekaterina Trubetskaya (tuğilgan Katrin Laval), knyaz Sergey Volkonskiy va uning xotini Mariya Volkonskaya (tuğilgan Raevskaya), şuningdek leytenant Ivan Annenkov va uning xotini Praskovya Annenkova (tuğilgan Polina Göbl).
Filmning katta qismi öz erlari bilan birga surgunga ergaşgan dekabristlar xotinlarining jasoratiga bağişlangan. Asar nomi Aleksandr Puşkinning «Çaadaevga» sheʼridan olingan misra asosida qöyilgan.
Film 1975-yil 10-noyabrda premyerasini ötkazdi.
1Rollarda
Irina Kupchenko, Aleksey Batalov, Natalya Bondarchuk
2Syujet
Film Rossiya ayollariga bağişlovçi yozuv bilan boşlanadi. Syujet köp jihatdan Mariya Mariçning «Şimoliy…
Film Rossiya ayollariga bağişlovçi yozuv bilan boşlanadi. Syujet köp jihatdan Mariya Mariçning «Şimoliy şafaq» va Arnold Gessenning «Sibir konlari çuqurligida» kitoblariga ergaşadi, baʼzan N. A. Nekrasovning «Rus ayollari» dostoni va A. Dyumaning «Qiliçbozlik ustozi» romani bilan hamohang böladi.
Hikoya markazida dekabrist Ivan Annenkov (Igor Kostolevskiy) va uning sevgilisi, fransuz modistkasi Polina Göbl taqdiri turadi; ular uçun Sibir surgуni birga baxtga erişiş imkoniga aylanadi. Mademuazel Polin unvon va boylikka ega emas, Moskvadagi modli dökonda işlaydi va qözğolongaça uning Annenkov bilan nikohi deyarli mumkin emas edi. Sevgilisi qalʼaga qamalgaç, sud va surgun qilingaç, u Ivan ortidan Sibirga boriş uçun katta matonat körsatadi; bunga na Annenkovning hukmron va ğururli onasi, na imperator Nikolay I qarşi tura oldi.
Polina bilan birga syujet markazida Ekaterina Trubetskaya (Irina Kupçenko) ham turadi. Fransuz emigrant Lavalning qizi Trubetskoyga çuqur özaro sevgi bilan turmuşga çiqadi.
Yana bir qahramon — Mariya Volkonskaya (Natalya Bondarçuk), general Raevskiyning qizi. U deyarli tanimaydigan Sergey Volkonskiyga otasining istagi bilan, boy va olijanob kuyov tanlagani uçun turmuşga çiqadi. Qözğolondan keyin qarindoşlari Mariyani ehtiyot qiladi va unga bir kun oldin majburan berilgan erini unutişi uçun barça çoralarni köradi. Şunga qaramay, Mariya Ekaterina bilan birga Sibirga boriş huquqi uçun kuraşadi.
Dekabristlar qözğoloni sahnalari, ular işining tergovi va beşta dekabristning qatl etilişi filmning katta qismini egallaydi. Boş qahramonlar hayotidagi ayrim voqealar haqida film lirik xotiralar orqali hikoya qiladi.
3Rollarda
Irina Kupçenko — knyaginya Ekaterina Ivanovna Trubetskaya, tuğilgan grafʼnya Katrin…

Irina Kupçenko — knyaginya Ekaterina Ivanovna Trubetskaya, tuğilgan grafʼnya Katrin Laval
Aleksey Batalov — knyaz Sergey Petroviç Trubetskoy
Natalya Bondarçuk — knyaginya Mariya Nikolaevna Volkonskaya
Oleg Striçenov — knyaz Sergey Grigoryeviç Volkonskiy
Eva Şikulskaya — Janetta-Polina Göbl, turmuşda — Praskovya Egorovna Annenkova
Igor Kostolevskiy — Ivan Aleksandroviç Annenkov, dekabrist, kavalergard
Lev Ivanov — Nikolay Nikolaeviç Raevskiy, otliq kavaleriya generali
Raisa Kurkina — Sofya Alekseevna Raevskaya, N. N. Raevskiyning xotini
Boris Sokolov — Aleksandr Nikolaeviç Raevskiy, Mariya Raevskaya (Volkonskaya)ning akasi
Tatyana Pankova — Anna Ivanovna Annenkova, I. A. Annenkovning onasi
Aleksandr Porohovşikov — Pavel Ivanoviç Pestel, dekabrist
Viktor Kostetskiy — Pyotr Grigoryeviç Kaxovskiy, dekabrist
Yuriy Rodionov — Sergey Ivanoviç Muravyov-Apostol, dekabrist
Oleg Yankovskiy — Kondratiy Fyodoroviç Ryleev, dekabrist
Tatyana Fyodorova — Nataliya Mixaylovna Ryleeva, K. F. Ryleevning xotini
Vasiliy Livanov — imperator Nikolay I
Innokentiy Smoktunovskiy — Ivan Bogdanovich Seydler, irkutsk general-gubernatori
Vladislav Strjelçik — graf Jan (Ivan Stepanoviç) Laval, knyaginya Ekaterina Ivanovna Trubetskayaning otasi
Tatyana Okunevskaya — graфinya Aleksandra Grigoryevna Laval, knyaginya Ekaterina Ivanovna Trubetskayaning onasi
Dmitriy Şilko — graf Mixail Andreeviç Miloradoviç, Sankt-Peterburg general-gubernatori
Igor Dmitriev — graf Lyudvig Lebzeltern, Peterburgdagi avstriyalik elçi
Boris Dubenskiy — imperator Aleksandr I
Stanislav Sokolov — barun Karl Fyodoroviç Tol, general-leytenant
Dmitriy Bessonov — graf Karl Vasilyeviç Nesselrode, taşqi işlar vaziri
Viktor Terexov — Vasiliy Vasilyeviç Levaşov, general-adyutant
Evgeniy Solyakov — Pavel Vasilyeviç Golenişçev-Kutuzov, general-adyutant, Sankt-Peterburgning harbiy general-gubernatori, beşta dekabristning qatl etilişiga bevosita rahbarlik qilgan
Oleg Dal (ovozini Sergey Yurskiy bergan) — Pyotr va Pavel qalʼasidagi navbatçi ofitser
Ivan Nasonov — knyaz Dmitriy Aleksandroviç Şepin-Rostovskiy, Moskva polkining leyb-gvardiya kapitani
Vadim Makarovskiy — Vaşe
Arkadiy Trusov — Fyodor, Ivan Aleksandroviç Annenkovning kamerdiner
Mixail Koksenov — Nikita, Anna Ivanovna Annenkovaning xizmatkori
Aleksey Kojevnikov — Pafnutiy, Ivan Bogdanovich Seydlerning xizmatkori
Yuriy Solovyov — Egor, Raevskiylar uyidagi xizmatkor
Ivan Matveev — Raevskiylar uyidagi xizmatkor
Borislav Brondukov — hibsga oliniş haqida xabar keltirgan askar
Igor Efimov — aravakaş
Natalya Golovko — dekabristning xotini
Yuriy Maltsev — ofitser
Lyubov Tişçenko — Raevskiylar uyidagi enagalar
Leonid Nevedomskiy — Prokhor
Aleksandr Susnin — qoravul
Vladimir Solodnikov — komendant
Tamara Timofeeva — kar enaga
Gennadiy Nilov — knyaginya Trubetskoyga xat yetkazgan kişi
Yuriy Şepelev — Raevskiylar mehmoni
Valentina Panina — Aleksandra Fyodorovna, imperatritsa, Nikolay I ning xotini
Vitaliy Şennikov — jallod
Valeriy Smolyakov — Grodetskiy
Lyudmila Ksenofontova — dekabristning onasi
Eleonora Aleksandrova — Trubetskoylarning xizmatkori
Vladimir Kryjanovskiy — Aleksandr Sergeyeviç Puşkin
Yuliya Palitskaya — Anastasiya Kondratyevna Ryleeva, K. F. Ryleevning qizi
Mixail Boyarskiy — Aleksandr Ivanoviç Yakuboviç, dekabrist, Nijniy Novgorod dragunlar polkining kapitani, adabiyotçi (titrlarda yöq)
Natalya Nemşilova — Sofya Nikolaevna Raevskaya, Mariya Raevskaya (Volkonskaya)ning kenja singlisi (titrlarda yöq)
Vadim Nikitin — Ivan Ivanoviç Puşçin, dekabrist, şoir (titrlarda yöq)
Ernst Romanov — general-mayor Şipov (titrlarda yöq)
Svetlana Jgun — dehqon ayol (titrlarda yöq)
Marina Yurasova — töy marosimidagi xonim (titrlarda yöq)
Nikolay Marton — graf Orlov, Raevskiylar mehmoni (titrlarda yöq)
Pyotr Merkuryev — dekabrist (titrlarda yöq)
Yuriy Başkov — Annenkovlar uyidagi xizmatkor (titrlarda yöq)
Gerbert Dmitriev — ofitser (titrlarda yöq)
Viktor Semyonovskiy — ofitser (titrlarda yöq)
Bulat Okudjava — balda kapelmeyster (titrlarda yöq)
Vyaçeslav Jolobov — dekabrist (titrlarda yöq)
Vladimir Skoropad — ruhoniy (titrlarda yöq)
Vladimir Markov — knyaz Anton Stanislavoviç Yablonovskiy (titrlarda yöq)
Anatoliy Rudakov — ofitser (titrlarda yöq)
Nikolay Kuzmin — paromçi (titrlarda yöq)
E. Xarkeviç — Raevskiylar balidagi xonim, imperator svitasidagi xonim
4Suratga oliş guruhi
Ssenariy mualliflari: Vladimir Motil, Oleg Osetinskiy, Mark Zaxarovning…
Ssenariy mualliflari: Vladimir Motil, Oleg Osetinskiy, Mark Zaxarovning iştirokida
Boş rejissyor: Vladimir Motil
Boş operator: Dmitriy Meskhiev
Boş rassom: Valeriy Kostrin
Bastakor: Isaak Şvarts
Romanslar sheʼrlari: Bulat Okudjava
Ijro etganlar: E. Mukhanova, Vladimir Kaçan
Kostyum rassomi: Natalya Vasilyeva
5Tarixiy noaniqliklar
Tarixçi N. Ya. Eydelman, Trubetskoy va Seydler sahnasini «kinoning eng yuksak yutuqlari» qatoriga kiritib,…

Tarixçi N. Ya. Eydelman, Trubetskoy va Seydler sahnasini «kinoning eng yuksak yutuqlari» qatoriga kiritib, «Tarix tuyğusi» maqolasida bir qator tarixiy noaniqliklarni qayd etgan: «Rejissyor ham, ssenarist ham, maslahatçi ham yaxşi biladiki, dekabrist Sergey Trubetskoy 14-dekabr voqealari paytida otda ötirmagan; saroyga özi taslim böliş uçun kelgan dekabrist (ehtimol, Aleksandr Bestujev) Nikolay I tomonidan haqorat qilinmagan (haqoratga uçragan Yakuşkin edi); va, albatta, ularning heç biri podşohni «çöçqa» deb atamagan; Annenkovning qamoqdagi töyi paytida esa heç qanday qöl bilan şafqatsiz jazolaş bölmagan».
Nikolay I böynida Muqaddas Georgiy ordeni bilan tasvirlangan — bunday joylaşuvi faqat uşbu ordenning 2- yoki 3-darajali belgisi bölişi mumkin edi, Nikolay I esa bunday darajadagi ordenlar bilan heç qaçon mukofotlanmagan. Uşbu ordenning yagona, 4-darajali belgisini imperator özi 1838-yilda, dekabristlar qözğolonidan 13 yil ötib taqqan.
Knyaz Trubetskoy böynida Muqaddas Vladimir ordeni bilan tasvirlangan — bunday joylaşuvi faqat uşbu ordenning 2- yoki 3-darajali belgisi bölişi mumkin edi, Trubetskoy esa bunday ordenlar bilan heç qaçon mukofotlanmagan. Trubetskoyda körsatilgan, qiliçli 4-darajali Muqaddas Vladimir ordeni belgisini 1855-yilda berişni boşlaşgan.
Polkovnik Pestel Muqaddas Georgiy ordeninning 4-darajali belgisi bilan körsatilgan, lekin u bunday mukofotga sazovor bölmagan.
General Miloradoviç qözğolonçilarni Otliq gvardiya saflari fonida kazarmalarga qaytişga undaydi. Aslida, Otliq gvardiyaning keçikişi tufayli Miloradoviç qözğolonni yakka özi tugatmoqçi bölib, faqat bitta adyutant Başutskiy bilan qözğolonçilar karesiga yetib kelgan.
Filmda Miloradoviç qorniga öq tegib yaralangani körsatilgan. Haqiqatda dekabrist Kaxovskiy Miloradoviçni orqasidan otgan.
Sergey Volkonskiyning portretini Qişki saroyning Harbiy galereyasidan olib taşlaş sahnasi haqiqatda bölişi mumkin emas edi, çunki Harbiy galereya faqat 1826-yil 25-dekabrda, dekabristlar qözğolonidan bir yil ötib oçilgan. Volkonskiy portreti haqiqatan ham 1823-yilda galereya uçun çizilgan, lekin unda joylaştirilmagan. Portret XX asr boşlarigaça Qişki saroy omborxonalarida saqlanib, topilgandan keyin, jamiyatda, xususan imperator oilasida dekabristlar qözğolonига munosabat özgargani sababli galereyaga qaytarilgan.
Nikolay I Volkonskiy portreti olinayotganda aytgan «General Raevskiyni Davlat kengaşiga senator sifatida kiritilsin» degan jumlada aniq ziddiyat bor. Davlat kengaşi va Senat turli boşqaruv organlari bölib, Davlat kengaşi aʼzosining mavqei senatorникidan aniq yuqori edi. General Raevskiy haqiqatan ham Davlat kengaşi tarkibiga kiritilgan, lekin heç qaçon senator bölmagan.
Qişki saroy öşa vaqtda «puşti-sariq ranglarda, oq ustunlar bilan» böyalgan edi; filmda esa u hozirgidek firuzarang.
Kostolevskiy kiygan kabi uzun dumli oq formalar Kavalergard polkida bölmagan. Xizmat formasi, kolet nomi bilan, faqat xizmatda kiyilgan va uning qisqa dumlari bölgan, xizmatdan taşqari kiyiş uçun esa ikkita uzun dumli vitsmundir (kundalik töq yaşil va bayram yoki bal uçun qizil) berilgan.
Filmda bir neça joyda askarlar başlik kiygan holda körsatilgan. Haqiqatda başlik rus armiyasiga ança keyinroq, 1862-yilda kiritilgan.
Annenkovning akasi Grigoriy 1826-yilda emas, 1824-yilda duelda öldirilgan.
Nikolay I öşa davr uçun juda baland böy edi (188,2 sm), Vasiliy Livanovda esa bu körsatkiç (177 sm) boşqaça.
Haqiqatda 1825-yil 14-dekabrda Annenkov Senat maydonida qözğolonçilar orasida emas, balki hukumat artilleriyasini qöriqlayotgan kavalergardlar vzvodiga qömondonlik qilgan.
6Kadrlar
2
1 · TMDB
2 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Звезда пленительного счастья» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.