The Conformist (italyança: Il conformista) — 1970-yilda rejissyor Bernardo Bertolucci tomonidan Alberto Moravianing 1951-yildagi „The Conformist“ romani asosida ssenariysi yozilgan va suratga olingan siyosiy dramatik film. Film 1930-yillarda, Benito Mussolini boşqaruvi ostidagi faşistik Italiya davrida keçadi, örta tabaqaga mansub amaldor Parijda muhojirlikda yaşayotgan özining sobiq professorini öldiriş haqida topşiriq oladi, biroq bu vazifa professorning rafiqasiga nisbatan uyğongan murakkab muhabbati sababli qiyinlaşadi. Kartina 20-Berlin xalqaro kinofestivalida ommaga taqdim etilgan, Italiyaning nufuzli „David di Donatello“ mukofotining „Eng yaxşi film“ nominatsiyasida ğolib bölgan. Oscar mukofotining „Eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy“ nominatsiyasiga nomzod bölgan. 2008-yilda film Italiya Madaniy meros vazirligi tomonidan „Saqlab qolinişi kerak bölgan 100 ta Italiyan filmi“ röyxatiga kiritilgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Jean-Louis Trintignant, Stefania Sandrelli, Dominique Sanda
Bernardo Bertoluccirejissyor
Jean-Louis Trintignantaktyor
Stefania Sandrelliaktyor
Dominique SandaaktyorGMGastone MoschinaktyorPCPierre ClémentiaktyorETEnzo TarascioaktyorJQJosé QuaglioaktyorFGFosco GiachettiaktyorBernardo Bertoluccissenariy muallifi
Georges Deleruekompozitor3Syujeti
1938-yil, Parij. Marcello Clerici özining universitet davridagi sobiq ustozi antifaşistik qaraşlari tufayli…
1938-yil, Parij. Marcello Clerici özining universitet davridagi sobiq ustozi antifaşistik qaraşlari tufayli surgun qilingan professor Luca Quadrini öldirişga tayyorlanib, yoş rafiqasi Giuliani mehmonxonada qoldirib çiqadi. Kutilmagan telefon qönğiroğidan söng, uni maxfiy topşiriqni bajariş uçun yollagan faşist agenti Manganiello maşinada olib ketadi. Uzoq davom etgan bu yöl davomida Marcelloning xotiralari köz oldidan öta boşlaydi, uning kör dösti Italo bilan jamiyatga moslaşiş va şunçaki „hamma qatori normal inson“ böliş ilinjida özi yaxşi körmaydigan qizga uylaniş rejalari, faşistlarning yaşirin politsiyasi (OVRA) safiga kiriş yölidagi urinişlari hamda Rimda qolgan ota onasining ayançli ahvoli, vayron bölayotgan dabdabali villada morfiy botqoğiga botgan onasi va ruhiy kasalxonada aqlidan ozgan otasining ötmişdagi şarpalari birma bir xayolida jonlanadi.
1917-yil. Bolalik çoğlarida maktabdoşlari Marcelloni şafqatsizlarça xörlaşadi, uni bu azobdan oila haydovçisi Lino qutqarib qoladi, biroq köp ötmay uning özi bolakayga nisbatan jinsiy zöravonlik qiladi. Dahşatga tuşgan Marcello töpponçani qöliga olib, Linoga qarata öq uzadi va uni öldirdim degan qatʼiy işonç bilan voqea joyidan qoçib ketadi. U butun umr ana şu daxşatli gunoh yukini yelkasida kötarib voyaga yetadi. Yillar ötib, dindor katolik oilasidan çiqqan Giuliani öz nikohiga oliş uçun Marcello ateist (xudosiz) bölişiga qaramay, çerkovga gunohlarini eʼtirof etiş (tavba qiliş) uçun boradi. Ruhoniy uning bolalikda sodir etgan qotilligi haqidagi iqrorini eşitib dahşatga tuşadi, biroq Marcello faşistlarning yaşirin politsiyasiga xizmat qilayotganini bilgaç, uning gunohlaridan darhol keçadi. Şundan söng Marcello ötmiş şarpalaridan qutuliş va jamiyat közida şunçaki „normal“, hamma qatori oddiy oilaviy hayot keçiriş ilinjida yaşay boşlaydi.
Ventimiglia şahrida faşist zobiti Raoul unga Fransiyada surgunlikda yaşayotgan taniqli antifaşist ziyoli professor Luca Quadrini yöq qilişni buyuradi. Marcello özining mudhiş rejasini yaşiriş maqsadida asal oyini bahona qilib, Giulia bilan Parijga yöl oladi. Biroq u yerda kutilmaganda professor Quadrining jozibali xotini Annaga köngil qöyadi. Ajablanarlisi, Anna ham uning tuyğulariga javob qaytaradi, şu bilan birga Marcelloning sodda xotini Giulia bilan ham yaqin munosabat örnatadi. Raqs zalidagi uçraşuvda professor Quadri Marcelloning faşistlar rejimiga bölgan sadoqatini sinovdan ötkazadi.
Öz qarorida qatʼiy qolgan Marcello öziga berilgan töpponçani yaşirinça qaytarib, agent Manganielloga professorning Savoya (Savoie) viloyatidagi qişloq uyi manzilini topşiradi. U iç-içidan xavotir olib, Annaga eri bilan birga ketmaslikni qayta qayta tayinlaydi, biroq qiz baribir turmuş örtoğiga hamrohlik qilişni afzal köradi. Tumanli va kimsasiz toğ yölida faşist agentlari professor Quadrining maşinasini töxtatib, uni şafqatsizlarça piçoqlab öldirişadi. Daxşatga tuşgan Anna yordam sörab orqada kelayotgan maşina tomon faryod urib yuguradi. Kuzatuvçilar orasida ötirgan Marcelloni körgan zahoti u dahşatli xiyonat qurboni bölganini anglab yetadi va örmon qaʼriga qarab qoçadi, biroq faşist qotillari uning ortidan quvib borib, ayovsiz otib öldirişadi.
1943-yil. Benito Mussolini hokimiyatdan ağdariladi va faşistik rejim batamom qulaydi. Bu paytga kelib Marcello va Giulianing qiz farzandi dunyoga keladi, ular şunçaki oddiy hayot keçirişardi. Tunlarning birida u kör dösti Italo bilan tartibsizliklar girdobida qolgan Rim köçalarini kezib yurib, kutilmaganda bolalikdagi oila haydovçisi Linoni körib qoladi, u tirik edi! Şu lahzada Marcelloning ongida çaqmoq çaqqandek böladi, u bolaligidan buyon butun borliğini va taqdirini kemirib kelgan daxşatli qotillik aslida sodir bölmaganini anglab yetadi. Içidagi asriy qörquv va ğazab otilib çiqib, u Linoni faşist va professor Quadrilarning aşaddiy qotili deb butun köçaga baqira boşlaydi, hatto yonidagi yaqin dösti Italoni ham faşizmga sadoqatda ayblaydi. Köçadagi antifaşistlar olomoni esankirab qolgan Italoni özlari bilan birga sudrab ketişadi. Hamma ketgaç, böm böş köçada mutlaqo yolğiz qolgan Marcello panjara ortida yonayotgan gulxan yonida ötirib, öz hayotini öğirlangan yoşlik, yolğonlar va qörquv ustiga qurganini anglab, tuşkunlikka tuşadi. Ohista ortiga ögirilib, boya Lino bilan birga bölgan va uning ötmişdagi yoşligini eslatuvçi öşa yigitga, tuşunarsiz nigohlar bilan uzoq tikilib qoladi.
4Işlab çiqariş
Film asosan Rim va Parij şaharlarida suratga olingan. Tasvirga oliş işlari Rimdagi Palazzo dei Congressi, Ara…
Film asosan Rim va Parij şaharlarida suratga olingan. Tasvirga oliş işlari Rimdagi Palazzo dei Congressi, Ara Pacis muzeyi, SantʼAngelo köprigi, Santa Marinella kommunasi, Marcello teatri va Kolizeyda, Parijda esa Gare dʼOrsay (Orse vokzali), Palais de Çaillot hamda Joinville-le-Pont hududlarida olib borilgan, pavilyon sahnalari esa „Cinecittà“ studiyasida tasvirga olingan. Kartinani yaratiş uçun bor yöği 750 ming dollar sarflangan. Bertolucci, sahnalaştiruvçi rassom Ferdinando Scarfiotti va operator Vittorio Storaro 1930-yillardagi faşistik davr meʼmorçiligi, sanʼati hamda dekoridan keng foydalangan, bu örta tabaqa vakillarining oddiy xonadonlaridan tortib, hukmron elitaning ulkan zallarigaça bölgan muhitda aks etgan. Mussolini buyurtmasi bilan qurilgan Rimdagi EUR dahasi hamda uning vazmin va oddiy meʼmorçiligi filmning vizual uslubini belgilab beruvçi asosiy suratga oliş maydonçalaridan biriga aylangan.
Boş rolni ijro etgan Jean-Louis Trintignant italyança dialoglarni şunçaki fonetik tarzda yodlab çiqqan bölib, Italiya kino sanoatidagi öşa davr anʼanalariga köra, keyinçalik uning qahramoniga aktyor Sergio Graziani ovoz bergan (dublyaj qilgan). Giulia va Anna rollari uçun Bertolucci dastlab Florinda Bolkan hamda Brigitte Bardotni nomzodlarini körib çiqqan edi, biroq Bolkan boşqa loyihada band bölgani, Bardotga esa ssenariy maʼqul kelmagani sababli bu tanlovlar özgargan. Hikoyadagi xronologik tartibning buzilişi (notekis syujet liniyasi) dastlab ssenariyda közda tutilmagan edi, rejissyor Bertolucciva montaj ustasi Franco Arcalli uşbu uslubiy yeçimni montaj jarayonidagina kaşf etişgan. Kartina musiqasini Georges Delerue bastalagan bölib, uning saundtrek albomi 1971-yil fevral oyida Italiyada „Cinevox“ tomonidan LP (plastinka) formatida sotuvga çiqarilgan. 2013-yilda esa „Music Box Records“ kompaniyasi ilgari eʼlon qilinmagan 15 ta trekni öz içiga olgan kengaytirilgan CD naşrini taqdim etgan.
Film premyerasi 1970-yil 1-iyulda, 20-Berlin xalqaro kinofestivalining asosiy tanlov dasturi doirasida bölib ötdi. Biroq rejissyor Michael Verhoevenning „o.k.“ filmi atrofida yuzaga kelgan keskin tortişuvlar sababli festival uç kundan keyin öz faoliyatini muddatidan oldin yakunlaşga majbur böladi va öşa yili heç qanday rasmiy mukofotlar topşirilmadi. Italiyada film 1971-yilning boşida bosqiçma bosqiç katta ekranlarga çiqdi. AQŞdagi ilk namoyiş nusxasi Italiya talqiniga nisbatan beş daqiqaga qisqartirilgan bölib, undagi körlar raqsi sahnasi butunlay olib taşlangan edi, uşbu epizod faqatgina 1996-yilgi qayta namoyiş (restavratsiya) jarayonidagina qayta tiklandi. 2011-yilda operator Vittorio Storaroning şaxsiy nazorati ostida 2K formatida raqamli restavratsiya qilingan nusxa Cannes kinofestivalining „Cannes Classics“ (Cannes klassikasi) bölimida namoyiş etildi va aynan öşa kuni Bernardo Bertolucciga kinematografiyaga qöşgan hissasi uçun faxriy „Oltin palma novdasi“ topşirildi. 2023-yilda esa filmning asl tasvir plyonkalari (lentasi) asosida uning 4K formatidagi nusxasi tayyorlandi. „The Conformist“ keyingi davr kinematografiyasiga, jumladan Francis Ford Coppolaning afsonaviy „Çöqintirgan ota“ (The Godfather) trilogiyasiga ham ulkan vizual va ğoyaviy jihatdan taʼsir körsatgan.
5Kadrlar
5
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDBMatn: maqola «The Conformist (1970 film)» — Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.