The Count of Monte Cristo

Film Alexandre Dumasning şu nomli romaniga bağişlangan navbatdagi ekran versiyasi bölib, asl syujetni erkin rivojlantiradi.

Film Napoleon Bonapartning Elba orolida bölişi haqida hikoya qilişdan boşlanadi. U yerda uni qattiq qöriqlaşadi va qoçişiga yöl qöyişmaydi. Qoniqarli va jiddiy sababsiz sohilga tuşgan har bir kişini otib taşlaşadi.

Dengizçi Edmond Dantes «Faraon» nomli kemada xizmat qiladi. Kema kapitanini kasallik urib, u komaga tuşib qoladi. Edmond mehribon va rahmdil inson bölgani uçun kapitanni baxtsiz holda taşlab keta olmaydi. Biroq ular yöl olgan Marselgaça hali ança masofa bor, lekin taqdir taqozosi bilan kema Elba orolidan ötib ketadi. «Faraon» jamoasining fikri ikkiga bölinadi: baʼzilar Elba orolida heç qanday holatda tuşmaslik kerak deb hisoblaydi, boşqalar esa, jumladan Edmond va uning bolalikdagi dösti Fernand Mondego, aksinça, tuşiş zarur deb hisoblaydi, çunki «Faraon» kapitanini har qanday narxda qutqariş şaraf masalasidir. Elba orolida tuşişga eng qatʼiy qarşi çiqqan «Faraon»ning buxgalteri Danglars böladi.

Edmond va Fernand boşçiligidagi, kapitan jonini qayğuragan dengizçilar qayiqda kapitanning jasadi bilan birga sohilga yetib boradi, kema esa Elbadan xavfsiz masofada dengizda qoladi. Sohilda dengizçilarni deyarli öldirişadi, lekin vaqtida aralaşgan Napoleonning özi ularning jonini saqlab qoladi. «Faraon» kapitaniga tibbiy yordam körsatiladi. Napoleon Edmonda işonsa böladigan odamni köradi va uni yakkama-yakka suhbatga çaqiradi. Suhbat çoğida u öz iltimosini bildiradi: qatʼiy maxfiylik şarti bilan, eski dösti Clarionga möljallangan Napoleonning xatini Marselga yetkaziş. Clarion Edmondni özi topadi va xatni oladi. Napoleon xat mazmuni mutlaqo zararsiz, faqat döstona yozişma ekanini taʼkidlaydi. Şuningdek, Napoleon bu iltimosi «Faraon» kapitanini davolagani uçun tölov ekanini qöşimça qiladi. Ojiz ahvolda qolgan Edmond rozi bölib, xatni oladi. Bularning hammasini Fernand Mondego yaşirinça kuzatib turadi.

Keçasi Edmond Dantes uxlab yotganda Fernand xatni öqib, söng joyiga qöyib qöyadi. Köp ötmay ikkalasini Napoleon uyğotadi va kemaning kapitani vafot etganini, endi Marselga jönaş vaqti kelganini aytadi. Marselga yetib kelgaç, kema egasi Morrel Edmonning xatti-harakatini haqiqatan ham olijanob deb topib, Dantesni yangi kapitan, Danglarsni esa uning yordamçisi etib tayinlaydi. Endi pul yiğib töyga jamğariş şart emasligini bilgan baxtiyor Edmond sevgilisi Mercedes bilan imkon qadar tezroq turmuş qurmoqçi böladi. Mercedes qöşni Catalans baliqçilar qişloğida yaşaydi.

Fernand Mondego Edmonning «Faraon» kapitani etib tayinlanganini bilib, qattiq ğazablanadi. Edmon kabi gözal katalanlik Mercedesga oşiq bölgan, hasadgöy va ayyor tabiatli Fernand ayyorona reja tuzadi. Danglars bilan birga ular Edmonni qirollik prokurorining yordamçisi Villefortga xabar berişga qaror qilişadi. Edmon qariyb otasi va Mercedes köz öngida davlatga xiyonat ayblovi bilan hibsga olinadi.

Villefort işni adolatli yuritişga intiladi. U Edmonni söroq qiladi va uning aybsizligiga işonç hosil qilib, hibsdagini qöyib yuborişga tayyor böladi, ammo şu payt xatni öqişga qaror qiladi. Xatdan u Dantes yetkazişi kerak bölgan odam, yaʼni Clarion uning otasi ekanini va u qattiq bonapartist ekanini bilib oladi. Villefort bu fakt oşkor bölsa, karyerasini barbod qilişi mumkinligini tuşunadi. Qirollik prokurorining yordamçisi halokatli tanlov qiladi: bu vaziyatda Edmonni qurbon qiladi. U xatni yoqib yuboradi, Dantesni esa sud va tergovsiz Iff qalʼasiga qamoqqa yuboradi.

Qalʼada mahbuslar dahşatli şaroitda saqlanadi. Bundan taşqari, bu yerda bir anʼana bor: mahbuslar vaqt ötayotganini his qilişdan töxtamasligi uçun, har yili har bir mahbusning qamalgan kunida ularni qamçi bilan şafqatsiz urişadi. Bu jarohatlarning dahşatli izlari Edmonning orqa tomonida umrbod qoladi.

Edmon ön uç yil davomida qoçiş va qasos haqida orzu qiladi. Çeksiz kunlarning birida u ğalati tovuşlar eşitadi, söngra uning kamerasi tagidan yana bir aybsiz mahkum, abbat Faria çiqib keladi. Maʼlum bölişiça, u bir neça yildan beri qalʼadan tunnel qazigan, ammo adaşgan: töğri yönalişda qazayotganiga işonib, Edmonning kamerasiga çiqib qolgan. Abbat Edmonning haqiqiy dösti, uning qutqaruvçisi, şpaga öqituvçisi, moliyaviy sanʼat, tarix, adabiyot va boşqa fanlar ustozi bölib qoladi. Abbat Edmonga heç kim tortib ola olmaydigan narsani — bilimni beradi. Ular birgalikda boşqa yönalişda tagkovlaş boşlaydilar va bu safar ozodlikka çiqişga umid qiladilar. Biroq qoçişni birga yakunlaş ularga nasib etmaydi. Tunnelda qulaş sodir bölib, undan abbat hayot bilan boğliq bölmagan jarohatlar oladi. Ölim oldida Faria Edmonga Monte-Cristo orolida kömilgan xazina sirini oçadi. Bu sirni Faria kardinal Spadaning avlodi huzurida kutubxonaçi bölib işlagan paytida bilib olgan, avlod esa boyligini hokimiyatdan yaşirgan. Şuningdek, abbat Edmonga xazinaning aniq joylaşuvi şifrlangan xaritani topşiradi.

Qöriqçilar ölgan abbatni keçqurun «dafn etiş» uçun qopga tikişadi. Döstining jasadiga xayrlaşiş uçun kelgan Dantesga bir ğoya keladi: u abbatning jasadini öz kamerasiga olib kirib, özi uning örniga yotadi. Ölik sifatida uni dengizga taşlaşadi.

Ertalab, eng yaqin orolga suzib yetgan Edmon dengiz qaroqçisi-kontrabandaçilar tödasiga duç keladi. Ular xiyonatkor deb atalgan Jacopo nomli odamni öldirmoqçi bölişadi. Qaroqçilar şartiga köra, Edmon Jacopo bilan qöl jangida olişadi, lekin uni öldirmaydi va u Edmonga sodiq xizmat qilişga qasamyod qiladi. Şundan söng Edmon qaroqçilar orasiga matros bölib yollanadi.

Marselga qaytib kelgan Edmon soxta ism ostida yaqinlarining va duşmanlarining taqdiri bilan tanişadi. Mercedes Fernand Mondegoga turmuşga çiqqan, endi ular graf va grafinya deb atalmoqda, çunki Fernandning otasi va katta akasi uruşda halok bölgan. Ularning Albert Mondego ismli öğli ham bor. «Faraon» kemasining sobiq egasi Morrel Dangarsni öziga şerik qilib olganini, lekin oxir-oqibat u Morrelni çetlatib, uni heç narsasiz qoldirganini aytib beradi. Edmonning otasi öğli davlatga xiyonat ayblovi bilan hibsga olinganini bilib, özini osib qöyadi. Villefort esa endi qirollik prokurori bölib qolgan.

Edmon va Jacopo abbat vasiyat qilgan Monte-Cristo orolidagi xazinani topişadi va qasos rejasini tuzişadi.

Oradan yana bir neça yil ötib, Edmon graf Monte-Cristoga aylanadi va şu qiyofada frantsuz yuqori jamiyatiga kiradi. Qasosning dastlabki qadami sifatida u Albert Mondegoni öğirlaşni uyuştiradi, söng uni özi qutqaradi. Albert minnatdorçilik sifatida yangi döstini özining tuğilgan kuni ziyofatida ota-onasi bilan taniştiradi. Ziyofat çoğida hali ham Edmonga oşiq bölgan Mercedes uni soçini barmoğiga öraş odati bilan taniydi. Hozir hukmdorini qasosdan qaytarişni orzu qilayotgan Jacopo ularni karetada uçraştiradi, lekin Edmon Mercedesdan ğazablanib, öz şaxsini tan olmaydi va uni haydab yuboradi. Şunga qaramay, Mercedes bu aynan uning özi ekanini taxmin qiladi.

Bir neça kun içida Edmon özining hibsga olinişida iştirok etgan ikki kişini yöq qiladi: qöli bilan arz yozilgan Danglarsni va şuhrat havasida Edmonni Iff qalʼasiga qamaşni buyurgan prokuror Villefortni. Şundan söng Edmon Mercedes bilan öz qasrida yana uçraşadi. Mercedes uning oğir taqdiri haqida bilib oladi va bu yillar davomida unga abadiy taqib yuraman deb vaʼda bergan, arqon şaklidagi nikoh uzugini barmoğida olib yurganini körsatadi. Edmon özi ham hanuz Mercedesni sevayotganini anglab, uni keçiradi va u bilan qayta birlaşadi. Bir keça öylanib, u Mercedes va Albert bilan birga Fransiyani tark etişga qaror qiladi, lekin avval Fernand bilan hisob-kitobni tugatmoqçi böladi.

Mercedes eriniki oldiga boradi. U Fernandni jönaşga tayyorlanayotgan holatda topadi: Fernand qoçmoqçi. U bankrot bölgan, uni firibgarlik va qotillikda ayblaşmoqda. Mercedes şu fursatdan foydalanib, Fernandga Albertning haqiqiy otasi Edmon ekanini aytadi: Mercedes bu sirni yaşiriş uçun Fernandga juda şoşilib turmuşga çiqqan edi. Fernand avvaliga hayratga tuşadi, lekin keyin buni osonlik bilan qabul qiladi va Albert baribir uni doim xafa qilganini aytadi. U Monte-Cristo xazinasini izlab Borgia vayron qalʼasiga boradi, lekin sandiqlarda faqat qum çiqadi. Yetib kelgan Edmon Fernandni duelda yengadi, lekin şu payt Albert paydo bölib, ögay otasini himoya qilişga turadi, u esa unga faqat qöllab-quvvatlaş bilan javob beradi. Biroq şu zumda Mercedes ham paydo böladi. U ularni töxtatişga ulguradi va hammasini oçiq aytadi. Edmon öğli borligidan hayratda qoladi, Albert esa ögay otasining bularning hammasini bilib turib, unga haqiqiy otasi bilan duel qilişga ruxsat berganidan hayratda qoladi. Fernand Mercedesni töpponçadan yaralaydi, lekin Jacoponing çaqqonligi tufayli öq faqat elkaga tegadi. Şundan söng u otda qoçib ketadi, ammo tuşunadiki, Edmonda hamma narsa bor, unda esa heç narsa yöq ekanini bilib yaşay olmaydi va Edmonni öldirişga qaror qiladi, şunda uning ham heç narsasi qolmaydi. Ammo ölim-tirik jang Edmon foydasiga yakunlanadi. Albert ögay otasi uçun yiğlaydi, lekin keyin Edmonni qabul qiladi.

Uç oydan söng Dantes oilasi va Jacopo ular özlari xususiylaştirgan Iff qalʼasiga keladi. U yerda Edmon özini qutqargan dösti, marhum abbat Faria oldida boyligidan faqat yaxşilik uçun foydalanişga vaʼda beradi.