«Duelyant» — rejissyor Aleksey Mizgiryov suratga olgan rus sarguzaşt filmi bölib, 2016-yilda Columbia Pictures kinokompaniyasining buyurtmasi bilan yaratilgan.
Filmning jahon premyerasi 2016-yil 9-sentabrda bölib ötdi, Rossiya kinoprokatida esa film 2016-yil 29-sentabrda namoyiş etildi. Bu uçinçi rus filmi bölib, IMAX formatida çiqdi.
«Yevrosiyo köprigi» kinofestivalining oçiliş filmi. Film 2016-yilgi Torontodagi kinofestivalning rasmiy dasturiga kiritilgan edi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Pyotr Fyodorov, Vladimir Mashkov, Sergei Garmash
Vladimir MashkovaktyorSGSergei GarmashaktyorYKYulia KhlyninaaktyorPTPavel TabakovaktyorMWMartin WuttkeaktyorYKYuri KolokolnikovaktyorAYAleksandr YatsenkoaktyorAMAlexei Mizgiryovssenariy muallifiIVIgor Vdovinkompozitor3Syujet
Sankt-Peterburg, 1860-yil. Nafaqadagi ofitser Pyotr Yakovlev pul uçun duelda otişadi, kelişuv böyiça…
Sankt-Peterburg, 1860-yil. Nafaqadagi ofitser Pyotr Yakovlev pul uçun duelda otişadi, kelişuv böyiça raqiblardan birini almaştirib örniga çiqadi, çunki rus duel kodeksi duelçini almaştirişga ruxsat berardi. Uning sekundanti — sunʼiy qimmatbaho tişli nemis barони, duellarning asosiy taşkilotçisi. Şaharning maşhur bretyorlarining hammasi sirli graf Beklemişevning qarzdorlari bölib çiqadi. Graf buyuk knyaginya Aleksandra Iosifovnaning sevimlisi. Grafning yangi havasi — knyazlik Tuçkovlar oilasining boy merosxöri. Uning akasi Beklemişevni oddiy firibgar va ayyor erkak deb öylaydi. Yigit bu nufuzli janobning yöliga tösqinlik qiladi.
Raqiblar duelni qotillik sifatida uyuştirgaç (ular mato orqali közi boğlangan holda otişadi, Yakovlevning orqasiga esa quyoş tuşib turardi), yaralangan Yakovlev isitmada uzoq ötmişdan tasvirlarni köradi: bu Aleut orollari, u erda 5 yil avval yarim ölik holda qayiq parçalari ostidan aleutlar uni tortib olişgan va şamanka unga afsun bilan marosim ötkazgan (aynan şu uning duellardagi fantastik daxlsizligining sababi). Yana u ofitserlar yiğilişini köradi, u yerda u podporuçik Kolyçev nomi bilan tanilgan, şuningdek graf Beklemişev iştirokida şpitsrutenlar bilan jazolanişini köradi (buning sababi duelda otişdan boş tortiş va graf tomonidan beş yil avval uyuştirilgan intriga edi).
1860-yil bahorida Yakovlev Peterburgga qaytib keladi. Tuçkovni yöq qilişni niyat qilgan graf yana barondan yordam söraydi. Kartalar öyinida yigit 10 ming rubl yutqazadi. Şişirilgan summani tölaşdan boş tortgan Tuçkov tuzoqqa tuşadi. Baronning döstlari bunday şaraf qarzini faqat duel hal qila olişini aytişadi. Yakovlev baronning manfaatlarini himoya qilişni öz zimmasiga oladi. Beklemişevning tobei Lipranди knyaz Tuçkovning dösti bölib körinib, uning sekundantiga aylanadi. Barʼerga yurayotganda Tuçkov qoqilib ketadi va tasodifan gaştakni bosib yuboradi. Uning sekundanti unga hozir qorniga öq tegib öldirilişini, singlisi esa graf Beklemişevga turmuşga çiqişini aytadi. Knyaz Tuçkov ezilib ketadi, lekin Yakovlev uni qutqaradi, Lipranдini esa sakrab qaytgan öq bilan öldiradi. Yakovlev duelni kuzatib turgan graf Beklemişevni foş etadi, ammo u Imperator ofitserlar jamiyatining himoyasida. Tuçkov Yakovlevdan himoya söraydi, lekin u Tuçkovga graf Beklemişevni duelda otib taşlaş kerakligini aytadi. Beklemişev barondan Yakovlevni öldirişni buyuradi. Baron yollagan jinoyatçilar Semyonov boşçiligida Tuçkovlar karetasiga hujum qilişadi. Knyaz öldiriladi, lekin Yakovlev qölma-qöl jangda bandit-larni yöq qiladi. Beklemişev baronni oğir yaralaydi, u Yakovlevning qölida jon beradi. Yakovlev knyajna Marfaga öz hikoyasini aytib beradi: graf Beklemişev uni va onasini qanday halok qilgani haqida. U onasining portretini körsatadi, unda yuz qora doğ bilan yaşiringan.
Yakovlev/Kolyçev Beklemişevni oçiqdan-oçiq duelga çaqiradi. Buyuk knyaginya Aleksandra Iosifovna buning oldini olişga urinadi. Lekin haqiqiy Yakovlevning akasi oçiqçasiga Kolyçevni öz ukasi deb tan oladi va Beklemişevga örnini egallaşini eʼlon qiladi. Graf duelga rozi böladi va birinçi bölib otadi. Yakovlev/Kolyçev duşmanini öldiradi. Karetada knyajna Marfa Kolyçevning yarasini körib, uning onasi portretidagi doğ yöqolganini payqaydi.
4Rollarda
Pyotr Fyodorov — Yakovlev /…
Pyotr Fyodorov — Yakovlev / Kolyçev
Vladimir Maşkov — graf Beklemişev
Franziska Petri — buyuk knyaginya Aleksandra Iosifovna
Yuliya Xlinina — knyajna Marfa Tuçkova
Pavel Tabakov — knyaz Tuçkov, uning akasi
Martin Vuttke — nemis barони
Sergey Garmaş — Vasiliy Vasilyeviç Semyonov, viloyatdan kelgan bir qöli yöq zodagon
Yuriy Kolokolnikov — Basargin, grafning kreditori
Aleksandr Yatsenko — kiçik Yakovlev
Dmitriy Kuliçkov — rotmistr Çiçagov
Dmitriy Lysenkov — senat amaldori
Yuriy Kuznetsov — Kolyçevlar xizmatkori
Nikita Kukuşkin — yoş unter-ofitser
5Suratga oliş guruhi
Ssenariy muallifi va boş rejissyor: Aleksey…
Ssenariy muallifi va boş rejissyor: Aleksey Mizgiryov
Prodyuserlar: Sergey Melkumov, Aleksandr Rodnyanskiy
Assistent prodyuser: Gleb Fetisov
Kompozitor: Igor Vdovin
Ijroçi prodyuser: Natalya Gorina
Boş operator: Maksim Osadçiy
Boş rassom: Andrey Ponkratov
Grim rassomi: Marina Krasnovidova
Kostyum rassomi: Tatyana Patrakhaltseva
Kasting-direktor: Olga Dubovitskaya
Montaj rejissyori: Igor Litoninskiy
Ovoz rejissyori: Rostislav Alimov
Vizual effektlar: Arman Yakhin
Tryuk sahnalari postanovkaçisi: Sergey Golovkin
6Ilhom manbalari
Filmning janri XIX asr örtalarida maşhur bölgan şahar sirlari romanlariga borib taqaladi (eng maşhur namuna —…
Filmning janri XIX asr örtalarida maşhur bölgan şahar sirlari romanlariga borib taqaladi (eng maşhur namuna — Eugène Sueʼning «Parij sirlari»). Suratga olişga tayyorlanayotganda Aleksey Mizgiryov Ridley Scottning 1977-yildagi «Duelçilar» filmini qayta kördi. Bu film Joseph Conradning «Duel» qissasi asosida olingan bölib, qissaning özi esa Puşkinning «Öq» asari taʼsirida yaratilgan edi. Graf Fyodor Tolstoy-«Amerikalik» hayoti asosida ham ish yaratilgan, uning tanasi köplab tatuirovkalar bilan bezatilgan edi, xuddi Yakovlev/Kolyçev kabi. Rus tarixida bir neça yillarga çözilgan duelçilar duşmanligi hikoyalari maʼlum (masalan, çevalier de Saxe haqidagi maqolaga qarang).
7Mukofotlar va nominatsiyalar
«Oltin burgut»…
«Oltin burgut» mukofoti:
eng yaxşi operatorlik ishi uçun mukofot — Maksim Osadçiy
eng yaxşi boş rassom ishi uçun mukofot — Aleksandr Ponkratov
eng yaxşi kostyum rassomi ishi uçun mukofot — Tatyana Patrakhaltseva
eng yaxşi badiiy film nominatsiyasi
eng yaxşi rejissyorlik ishi nominatsiyasi — Aleksey Mizgerev
eng yaxşi erkak roli nominatsiyasi — Pyotr Fyodorov
filmga eng yaxşi musiqa nominatsiyasi — Igor Vdovin
eng yaxşi ovoz rejissyori ishi nominatsiyasi — Rostislav Alimov
eng yaxşi grim va plastik maxsus effektlar rassomi ishi nominatsiyasi — Marina Krasnovidova
eng yaxşi vizual effektlar nominatsiyasi — Main Road Post studiyasi
«Nika» mukofoti:
eng yaxşi operatorlik ishi uçun mukofot — Maksim Osadçiy
eng yaxşi boş rassom ishi uçun mukofot — Aleksandr Ponkratov
eng yaxşi kostyum rassomi ishi uçun mukofot — Tatyana Patrakhaltseva
eng yaxşi badiiy film nominatsiyasi
filmga eng yaxşi musiqa nominatsiyasi — Igor Vdovin
eng yaxşi ovoz rejissyori ishi nominatsiyasi — Rostislav Alimov
8Şarhlar va baholar
«Duelyant» rus kino tanqidçilaridan turliça şarhlar oldi: olqişlaşdan tortib keskin salbiygaça. Ammo şarhlar…
«Duelyant» rus kino tanqidçilaridan turliça şarhlar oldi: olqişlaşdan tortib keskin salbiygaça. Ammo şarhlar agregatorlari maʼlumotlariga köra, örtaça hisobda ular bosiq ijobiy bölgan; asosan 10 balldan 6–7 ball atrofidagi baholar ustun edi.
Anton Dolin «yil eng qiziqarli rus filmi»ning janr jihatidan öziga xosligini qayd etdi, unda Peterburg «doimiy toşqin şahri» sifatida tasvirlangan, yomğir va loyga botgan; bu jihatdan u steampunk asarlaridagi Londonga öxşaydi. Dolinning fikriça, bu postsovet Rossiyada juda kam uçraydigan sifatli mainstream namunasi va Rossiya tarixidagi birinçi blokbaster bölib, mustahkam «beş»ga loyiq: aktyor tanlovi, «brutal-rokça» musiqiy sado va «olijanob monoxrom» tasvir — hammasi yuqori darajada.
Andrey Plaxovning xulosasiga köra, «Mizgiryov öziga xos brutalizm didi bilan yuqori byudjetli kostyumli muallif noiri yaratgan: janr va estetik jihatdan bir vaqtning özida. Peterburg tugamaydigan loyga botgan, buyuk knyaginya sinik buyurtmaçi qotil bilan yotadi, kodeks bilan faxrlanadigan rus zodagonlari esa xuddi «şafqatsiz töqsonyillik» birodarlari yoki Yovvoyi Ğarbdagi qaroqçilar kabi harakat qilişadi».
Mixail Trofimenkov buni gözal va olijanob «yöqotgan Rossiya» mifini ongli ravişda buziş deb kördi:
«Oliy jamiyat — bu jinni maniyaklardan iborat qora töda, ular zodagonlik şarafi fetişi bilan yugurişadi, bu tuşunça ular uçun allaqaçon oddiy «tuşunça»ga aylangan. Qon kultini eʼtiqod qiladigan, qurol bilan jinsiy ravişda siğinadigan va duellarda maʼnosiz öz-özini yöq qiladigan hukmron sinf, çindan ham, hurmatga loyiq emas. Bu sinf atrofida xizmatga tayyor ijroçilar, vositaçilar va fitnaçilar aylanib yuradi. Ammo ularning yonida ham yanada jirkanç — yuqori unvonli, baland ismli va nozik qiyofali yigitlar, ular eng yaxşi döstining orqasiga piçoq urişga tayyor».
Tsarist Rossiya haqida bir qator tadqiqotlar muallifi Dionis Kaptar «Duelyant» filmi sanʼatdagi rusofobiya namunasi ekanligi va filmning syujeti Rossiya imperiyasi haqiqati bilan heç qanday aloqasi yöqligi haqida fikr bildirdi.
Filmga Ğarb professional şarhlari kam. The Hollywood Reporter şarhlovçisi Lesli Felperin «har qanday mamlakat uçun universal bölgan ijtimoiy harakatçanlik, şaraf va militarizm muammolari» haqidagi syujetni klassik vesternlar bilan taqqoslaşni örinli deb topdi, garçi texnik nomukammallikdan şikoyat qilgan bölsa-da («IMAXda baʼzi kadrlar videoga olingandek qoronğiroq körinadi»).
Variety şarhlovçisi Dennis Harvey filmga örtaça salbiy şarh berdi va uni «Vladimir Putinning Rossiya imperiyasi haqidagi fantaziyalari» deb baholab, ayrim sahna va epizodlarning absurdligini qayd etdi.
Matn: maqola tarjimasi «Дуэлянт (фильм, 2016)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.