The First Echelon

Qozoğistonning bir daşt tumaniga komsomol yöllanmalari bilan yoş yigitlar va qizlar guruhi yetib keladi. Maqsad — tsselina yerlarini özlaştiriş. Qattiq sovuqlar va bahorgi loy oqimlari, ixtisosga töğri kelmaydigan maşaqqatli ish ularning allaqaçon oğir hayotini yanada qiyinlaştiradi. Şunday hayot fonida komsomol taşkiloti kotibi va traktorçi Anna örtasida tegrançoq roman rivojlanadi…

1954-yilda maşhur sovet operatori Yuriy Yekelçikka — sovet operatorlari orasida birinçi bölib — tajriba tariqasida keng ekranli suratga oliş taklif qilindi. Tanlov nihoyatda omadli böldi: keng ekran xuddi Yekelçik uçun yaratilgandek edi, uning «kadrdan çiqiş», «beqiyosni qamrab oliş» doimiy intilişi bor edi. Lekin yangi format yangi muammolarni ham keltirdi. Yekelçik aktyorni eng ifodali körsatiş yöllarini qizğin izlaydi, harakatdan suratga oliş imkoniyatlarini sinab köradi. Tajribalar aniq maqsadga ham ega böldi — rejissyor Mixail Kalatozov bilan birga Yekelçik Nikolay Pogodin ssenariysi asosida birinçi sovet keng ekranli film «Tselina» ni suratga olişga tayyorlanadi. Film oddiy ekranga olinişi kerak böldi. Lekin Yekelçikning mehnati zoye ketmadi: tajriba suratlari va keng ekranga olingan aktyor sinovlari operatorlar tomonidan diqqat bilan örganildi va ulardan katta foyda olindi, ular Yekelçikdan keyin yangi formatni özlaştirdilar.

«Birinçi eşelon» (film ekranga şu nom bilan çiqdi) Yekelçikning özgara oliş, yangi mazmun uçun yangi ifoda vositalarini topa oliş qobiliyatini yana bir bor namoyiş etdi. Ammo filmning operatorlik sanʼati rivojidagi ahamiyati şu bilan çeklanmaydi. Haqiqiy bahosi, ehtimol, hali ham töliq baholanmagan. Sababi şundaki, kinoning sintetik sanʼatining alohida elementlari, sanʼatşunos A. Kamenskiy töğri taʼkidlaganidek, «maʼlum darajada rivojlaniş avtonomiyasiga» ega. Bu «Birinçi eşelon»da namoyon böldi — tasviriy talqin ssenariy va rejissyorlik yeçimidan bir oz oldinga ketdi. Filmning ahamiyati, kino tarixidagi örni esa odatda umumiy baho bilan belgilanadi.

Kalatozov uçun (kino umuman uçun ham şunday) «Birinçi eşelon» ötiş davri filmi böldi: u bu yerda «kam kartinali davr» (Stalin davrining sönggi yillari) köplab kanonlaridan xalos böla boşladi va keyingi filmi — «Turnalar uçmoqda» (1957) ni nafaqat sovet, balki jahon kinosidagi voqeaga aylantirgan uslubni hali izlayotgan edi.

Filmning musiqasi asosida D. D. Şostakoviç 11 qismdan iborat syuita (op. 99a) tuzdi:

Uvertyura (Allegretto poco moderato)

Poyezd (Allegro molto)

Yoşlar (ovoz, aralaş xor va fortepiano uçun; Allegretto)

The Field (Allegro molto)

Evening Landscape (Andantino)

The Quarry (Allegro)

Intermesso (Allegretto)

Vals (Allegro poco moderato)

Qizlarning mehribon qöşiği (ayollar xori va fortepiano uçun; Moderato)

The Fire (Allegro)

The House-Warming (Allegro)

Syuitadagi 8-raqam ostidagi vals filmdan keyin keng şuhrat qozondi va bugungi kunga qadar Rossiyada alohida konsert raqami sifatida tez-tez ijro etiladi. Kompozitor uni estrada orkestri uçun Syuitasiga (opussiz, taxminan 1956) «Vals № 2» nomi bilan ham kiritdi.

Vsevolod Sanayev — Aleksey Yegoroviç Dontsov, sovxoz direktori

Sergey Romodanov — Taras Grigoryeviç Şugayło, brigadir

Nikolay Annenkov — Kaştanov, viloyat qömitasi kotibi

Oleg Yefremov — Aleksey Uzorov

Izolda Izvitskaya — Anna Zalogina

Eduard Bredun — Genka Monetkin

Aleksey Kojevnikov — Valya Solntsev

Nina Doroşina — Nelli Panina

Elza Lejdey — Tamara

Anatoliy Kirillov — Petya s ZISa

Vyaçeslav Voronin — Troyan

Xoren Abramyan — Vartan Vartanyan

Tatyana Doronina — Zoya

Boris Belyakov — rostovlik

Boş rejissyorlar: Mixail Kalatozov

Ssenariy muallifi: Nikolay Pogodin

Operatorlar: Sergey Urusevskiy, Yuriy Yekelçik

Kompozitor: Dmitriy Şostakoviç

Tovuş rejissyori: Valeriy Popov

Rassom: Gennadiy Myasnikov.

Kostyum rassomi: Valentin Perelyotov