The Flight

Boş rollarda

Lyudmila Savelyeva — Serafima Vladimirovna Korzuxina, Qrim savdo vaziri örinbosari Korzuxinning xotini, muhojir

Aleksey Batalov — Sergey Pavloviç Golubkov, Peterburg universitetining privat-dotsenti, muhojirlikda kambağal şariqçi

Mixail Ulyanov — Grigoriy Lukyanoviç Çarnota, yer egasi, otçilik xöjaligi egasi, otliq askar, oq armiyaning general-mayori, muhojirlikda kambağal savdogar

Tatyana Tkaç — Lyuska Korsakova, Çarnotaning yuriş xotini, Parijdagi muhojirlikda Korzuxinning xotini

Vladislav Dvorjetskiy — Roman Valeryanoviç Xludov, general, muhojir

Yevgeniy Yevstigneyev — Paramon Ilyiç Korzuxin, Qrim savdo vaziri örinbosari, Parijdagi muhojirlikda boy odam

Rollarda

Roman Xomyatov — Mixail Vasilyeviç Frunze, armiya qömondoni, qizillarning Janubiy frontiga qömondonlik qiladi

Vladimir Zamanskiy — Bayev, qizil otliq polk komandiri

Nikolay Olyalin — Krapilin, xizmatçi askar, Xludov tomonidan qömondonni obrösizlantirgani uçun otib taşlangan

Bruno Freindlix — Pyotr Nikolayeviç Vrangel, baron, Qrimdagi rus armiyasining boş qömondoni

Vladimir Osenev — Tixiy, oq armiya kontrrazvedkasining polkovnigi, xizmatda va muhojirlikda firibgar

Aleksandr Yanvaryov — Golovan, yesaul, Xludovning xizmatkori, muhojirlikda sirk artisti

Vladimir Basov — Artur Arturoviç («Suvaraklar podşosi»), Konstantinopoldagi «suvaraklar poygasi» egasi

Tamara Loginova — Marya Konstantinovna, Konstantinopoldagi «suvaraklar poygasi» çiptalarini sotuvçi

Oleg Yefremov — oq gvardiya polkovnigi, polk komandiri

Alyoşa Naumov — Petka Şçeglov, yozuv maşinkasi bilan bola

Pavel Şpringfeld — Skunskiy, oq kontrrazvedkaçi, Tixiyning firibgarliklarida yordamçisi, muhojirlikda Korzuxinning xizmatida

Nikolay Sergeyev — tobutsoz

Epizodlarda

Yelizaveta Alekseyeva — obozdagi va restorandagi xonim

Nikolay Badin — oq armiya ofitseri

Natalya Varley — jang maydonidagi eçkili qiz

Pavel Vinnik — oq kontrrazvedkaçi, Tixiyning yordamçisi

Konstantin Voinov — Krapçikov, oq general

Mixail Gluskiy — oq ştab-kapitan

Nikolay Gorlov — Afrikan, Simferopol va Karasubazar arxiyepiskopi, nomdor qöşinning arxipastiri

Yevgeniy Gurov — nazoratçi

Mikaela Drozdovskaya — modistka

Alfred Zinovyev — Paisiy, rohib

Yevgeniy Zosimov — Frunze ştabidagi komandir

Pyotr Kononyxin — Frunze ştabidagi komandir

Naum Korjavin — Istanbul sirkining şprexştalmeysteri

Nikolay Kutuzov — Berislav yaqinidagi Kirillov monastirining igumeni, suvaraklar poygasidagi muhojir

Vladimir Laptev — çaqqon kazak

Valeriy Zolotuxin — Qrim restoranidagi estrada qöşiqçisi

Valentina Malyanova — Qrim restoranidagi raqqosa

V. Şikalova — Qrim restoranidagi raqqosa

Viktor Mizin — Frunze ştabidagi komandir

Dmitriy Orlovskiy — telegrafçi

Nikolay Pogodin — garmonçi

Yuriy Potyomkin — dafn jamoasidagi dehqon

Vladimir Protasenko — brigada komandiri

Gotlib Roninson — Konstantinopoldagi yunon şahvatparast

Georgiy Svetlani — haşarotlar olimi, kontrabasli professor, muhojir

Nikolay Sibeykin — oq ofitser

Çesлav Suşkeviç — karta stoli ortidagi oq ofitser

Sergey Torkaçevskiy — kadet

Aleksandr Titov — bekat boşliği

Stanislav Xitrov — Antuan (Anton) Grişçenko, Parijdagi Korzuxinning xizmatkori, muhojir

Nikolay Yudin — rohib

Anatoliy Yabbarov — tobutlar bilan askar

Igor Yasuloviç — karta stoli ortidagi oq ofitser

Ssenariy mualliflari:

Aleksandr Alov

Vladimir Naumov

Boş rejissyorlar:

Aleksandr Alov

Vladimir Naumov

Boş operator: Levan Paataşvili

Boş rassom: Aleksey Parxomenko

Rassomlar:

Natalya Parxomenko

K. Stepanov

Bastakor: Nikolay Karetnikov

Kostyumlar: Lidiya Novi

Montaj: Tamara Zubrova

Ovoz: Roland Kazaryan

Adabiy maslahatçi: Yelena Bulgakova

Harbiy maslahatçilar:

armiya generali Ivan Pavlovskiy

general-leytenant Nikolay Osliakovskiy

general-mayor N. Molotkov

Tarixiy kostyum böyiça maslahatçi Mariya Mertsalova

Kartina direktori: Mixail Amiradjibi

Kartina direktorining örinbosari: Rostislav Bobkov

Dastlab ssenariy «Rossiya tuşlari» deb nomlangan edi, keyin uni «Tubsizlikka yöl» deb özgartirişdi, undan esa muallifning asl nomi — «Beg»ga qaytişdi.

Suratga oliş guruhi uçun SSSRda taqiqlangan «Doktor Jivago» filmi (1965-yil, reж. Devid Lin) yopiq körsatuvga qöyildi.

Filmga maslahatçi Yelena Bulgakova (Mixail Bulgakovning uçinçi xotini va ilhomçisi) böldi, Naumov uni ajoyib mistik ayol deb atagan. U unga şunday degan: «Men tuşunmayapman, bizning munosabatlarimiz tuşmi yoki öngmi?..» Uning sözlariga köra, Yelena Sergeyevna suratga oliş guruhi bilan Mixail Afanasyeviç örtasidagi boğlovçi halqa bölgan.

Yelena Sergeyevnaning iştiroki katta ahamiyatga ega edi. U olingan materialni körib, «yaxşi» yoki «bilasizmi, menga bu yerda qandaydir juda ğamgin bölib ketgandek tuyuladi» deb aytardi. Yoki yana boşqa biror narsa. Uning tufayli men Bulgakov bilan şaxsan taniş bölgandek his qilardim — ayolning şunday sehrli taʼsiri bor edi.

Bir kuni biz uning oşxonasida ötirgan edik. Kiçkina kvartira, ikki xonali. Va birdan eşik ğiçirladi. Işonmaysiz, men öylab topdim deb öylaysiz, lekin menga rostdan ham, allaqaçon vafot etgan Mixail Afanasyeviç bizga kelayotgandek tuyuldi. Aynan uning u haqidagi hikoyalari şunday muhit yaratgan edi…

Aynan Yelena Bulgakova filmga şunday sahnani öylab topdi: tobutsoz tişlari bilan qora qölqopni qölidan tortib oladi, oq ofitserlardan birining yonoğidan barmoği bilan ötkazadi va deydi: «Ular soqolini olmagan, tirikligida qirtişlasa bölardi, keyin qiyin böladi!» Vladimir Naumov:

Ikki qismli lenta uçun qaysi plyonkaga suratga oliş masalasi (xorijiy plyonka — qimmat, mahalliy esa nuqsonli kelardi) mahalliy keng formatli plyonka foydasiga hal qilindi.

Rejissyorlar Aleksandr Alov va Vladimir Naumov pyesani ekranlaştirişga ruxsat oliş uçun rahbariyatni aldaşga bordilar.

Gap şundaki, men va Aleksandr Alov Yozuvçilar va kinoijodkorlarning ijodiy birlaşmasining badiiy rahbarlari edik va şu maqomda maʼlum huquqlarga ega edik. Şunda biz özimizni özimiz işga tuşirib yubordik: mening va Alovning buyruği bilan. Mana, xolos.

1928-yil naşridagi pyesaning finalida Xludov, Serafima va Golubkov Rossiyaga qaytadilar. Muallif tomonidan qayta işlangan 1937-yil variantida Konstantinoplda qolgan Xludov öziga öq uzadi. Filmning ssenaristlari oçiq finalni tanladilar: dengiz ufqiga tikilib turgan yolğiz Xludov atrofida sarson itlar.

Rollarga sinovsiz sahna sanʼati ustalari Yevgeniy Yevstigneyev va Mixail Ulyanov tasdiqlandi.

«Beg» aktyor Vladislav Dvorjetskiyning kinodebyuti böldi.

Yevgeniy Yevstigneyev suratga oliş paytida uxlab oliş uçun har qanday imkoniyatdan foydalanardi. Agar tanaffus tört daqiqaga eʼlon qilinsa, ulardan uç daqiqasini uxlab ötkazardi.

Valeriy Zolotuxin filmda restoranda estrada qöşiqçisi rolini öynaydi, u Igor Severyanin sheʼrlariga Aleksandr Vertinskiy uslubida qöşiq ijro etadi. Qöşiq tanlovi suratga oliş tugaşiga yaqin ham aniq emas edi — «Bu dengiz böyida bölgan edi» va «Şampanda ananaslar» örtasida tanlanardi. Oxirida Yevgeniy Yevstigneyev ikkita qoğozçadan tasodifan birini oldi, unda «Bu dengiz böyida bölgan edi» deb yozilgan edi.

Film yaratuvçilari uçun aktyorlarni tanlaş mehnatli böldi. Uzoq davom etgan kinosinovlardan söng, hatto epizodik rollar uçun ham, eng köp mezonlarga — psixofizika, taşqi köriniş, yuz ifodaliligi, davrning fojiaviyligi va qoronğuligiga mosligiga köra — eng mos keladiganlar tasdiqlandi. Operator Tatyana Loginova şunday degan edi:

Vladislav Dvorjetskiyning suratga oliş maydonçasiga kelişi diqqatga sazovor. U kinostudiyaga Golubkov va kontrrazvedkaçi Tixiy rollariga sinovdan ötiş uçun kelgan edi, keyin Omskka qaytib ketdi va deyarli bir oy javob kutdi. Suratga oliş Xludovsiz boşlandi. Şu vaqt davomida rejissyorlar, sinovda yomon çiqqan, lekin standart bölmagan gotik taşqi körinişga ega va general Xludov tavsifiga mos keladigan aktyor bilan nima qilişni hal qilişardi. Xludov rolini allaqaçon Gleb Strijenov ijro etayotgan edi. Dvorjetskiy yana çaqirildi va unga Xludovning murakkab mistik tuş sahnasini ijro etişga ruxsat berildi. Vazifani muvaffaqiyatli bajargan Dvorjetskiy boş rolni oldi, Strijenov uçun esa viloyatlik debyutantning almaştirilişi katta zarba böldi.

Dvorjetskiyning birinçi sinovi yomon çiqqan edi. Lekin biz baribir uni olişga qaror qildik. Unga birinçi sahnani juda qiyin berdik — ehtimol, filmdagi eng qiyin sahna. Bu Xludov vagonda yöl yurayotgan va unga körinayotgan közi ojizlar sahnasi. U Injildan öqiydi: «Közi ojiz yetakçilar közi ojizlarga. Agar közi ojiz közi ojizni yetaklasa, ikkalasi ham çuqurga yiqiladi». Bu kartina uçun juda muhim sahna.

Xöş, öyladik, buni birinçi bölib suratga olamiz, agar çiqmasa — u sinov sifatida ketadi va şu bilan tugaydi. Biz bu sahnani suratga oldik va maʼlum böldiki, u nafaqat biz tasavvur qilganimizdan yaxşiroq, balki butun filmning eng yaxşi sahnalaridan biri ekan — mening nuqtai nazarimdan ham, Alovning nuqtai nazaridan ham. Közlar — mana nima muhim edi.

Sahna sanʼatining ustalari Nikolay Xmelyov va Nikolay Çerkasov allaqaçon sovet teatr sahnasida Xludov rolini ijro etganidan söng, boş rolga aynan Vladislav Dvorjetskiyni tasdiqlaş juda jasoratli qaror edi — u paytda sahnaga biroz uzoqroq aloqasi bor edi, maʼlumoti böyiça şifokor, aktyorlik kurslarini tugatgan edi. Sinovlar davomida Andrey Popov va Gleb Strijenov Xludov rolini rad etişdi, lekin keng tarqalgan miş-mişlarga qaramay, Vladimir Vysotskiy bu rolga sinovdan ötmagan.

Mana, topolmayapmiz, heç kim yoqmayapti! Va birdan boşqa suratga oliş guruhidagi bir ayol bizning ikkinçi rejissyorimizga fotosuratlar olib keladi. Ulardan birida men Vladislav Dvorjetskiyni, uning közlarini kördim…

Uni qaysi rolga olişni uzoq vaqt bilmadik, çunki öşa paytda u butunlay noprofessional aktyor edi. Lekin men gotik qiyofalarni yaxşi köraman. Oxir-oqibat, biz bu gotik qiyofani — ajoyib yuzi va ğalati közlari bilan olib keldik, unga köra u kinoda heç narsa qila olmaydi, deb aytişgan edi. Avvaliga uni massovkada suratga olişni öyladik: aynan şu yuzni ajratib körsatamiz. Keyin öyladik-öyladik va tuşundikki, bu kam. Qaror qildik: u kontrrazvedkaçi Tixiy rolini öynaydi — «Begda» bunday qahramon bor. Lekin bu taşqi köriniş uçun ham kam edi. Keyin rollarni körib çiqa boşladik: Golubkov rolga u mos emas, Çarnota rolga ham. Va faqat keyin tuşundikki — bu Xludov.

Oldimizda savol turardi: professionallik muhimroqmi yoki şaxs. Biz şaxsni tanladik. Dvorjetskiy şaxs edi, bu aniq edi.

«Beg» — SSSRda Mixail Bulgakov asarlarining birinçi ekranlaştirilişi va sovet davrining oq gvardiyaçilarni, sovet mafkurasiga zid ravişda, ahmoq yovuzlar emas, balki öylaydigan, azob çekadigan, haqiqiy vatanparvarlar sifatida körsatgan birinçi filmlaridan biri.

Oldingi kartinaning taqiqlanişi — grotesk tragikomediya «Yomon latifa» (Kartina «butun millatni va uning tarixiy ötmişini şarmanda qiluvçi pamflet» deb eʼlon qilindi va Brejnev davrida tokçaga qöyilgan birinçi film böldi; faqat 1987-yilda körsatildi) rejissyorlarni «Beg»ni yaratişdan töxtatmadi. Bu asarga rasmiy taqiq yöq edi, lekin pyesa aksilinqilobiy maqomga ega edi va uni sahnalaştiriş tavsiya etilmasdi. Şu bilan birga, sovet kinosi uçun odatiy bölmagan köplab asl matndan çetga çiqişlarni aynan rejissyorlarning rahbariyati taklif qilgan. «Mosfilm» muharrirlariga pyesa biroz teatrga xos va kamerali tuyulardi, şuning uçun rejissyorlarga kartinaning geografiyasini kengaytiriş vazifasi qöyildi. Bu körsatma natijasida filmda Qizil Armiyaning Sivaş orqali ötişi va Işun pozitsiyalariga hujum epizodi bor.

Ssenariyning rahbariyat tomonidan tasdiqlanişini rejissyorlar «Bulgakovning möjizasi» deb ataşgan. Ular şoşilinç ravişda suratga olişni boşladilar: uskunalarni yiğdilar, ekspeditsiyaga jönadilar va imkon qadar köp pul sarflab işlay boşladilar. Bu suratga olişni töxtatiş qiyin bölişi uçun işlatiladigan ayyor, lekin keng tarqalgan usul edi, çunki bunda rahbariyat behuda sarflangan davlat mablağlari uçun hisobot berişga majbur bölardi. Rahbariyat oxir-oqibat sergak tortib suratga olişni taqiqlaganda, rejissyorlar maslahatlaşib, özgarişlarni va kelajakda omadli vaziyatlarni kutib, işni davom ettirdilar. Ular adaşmadilar: ikkinçi «Bulgakov möjizasi»dan söng oldingi rahbariyat lavozimidan olindi, yangisi esa suratga oliş guruhini endi töxtatmadi.

Biz buni «udav usuli» deb atardik — imkon qadar köp pulni sarflaşga ulguriş kerak, şunda rahbariyat kartinani taqiqlaşdan qörqadi, çunki öşanda u behuda sarflangan davlat mablağlari uçun javob beradi. Men Alovdan sörayman: «Rahbariyatning taqiqiga qarşi nima qilamiz?» «Heç narsa, — deydi u, — balki rahbariyat tez orada almaştirilar». Haqiqatan ham, köp ötmay öşa rahbar lavozimidan olindi. Bizni esa şunçaki unutişdi.

Filmni suratga oliş uçun suratga oliş guruhi janubga kuçli obyektiv olib ketdi, uni «Kuzma» deb ataşardi.

«Kuzma» deb katta obyektivni ataşardi, u keng qamrovli suratga olişga imkon berardi. Oğir — taxminan 90 kilogramm! Operatorga Kuzmani uşlab turiş uçun temir jilet yasaşdi.

Kuzmani kartina direktorining özi kötarib yurardi.

Biz esa bu baquvvat tuzilmadan qanday foydalanişni boş qotirib öylardik, çunki bojxona uçun ştativ ötkazmagan edi. Nihoyat öylab topdik: Kuzmani kartina direktori Mixail Amiradjibining egilgan orqasiga yukladik, operator öz joyiga turdi va biz suratga olişni boşladik. Heç bir statsionar ştativ bunday silliq va yumşoq tasvir bermagan! Töğri, bizning «ştativimiz» atigi ön metr çamasi harakatlanişi mumkin edi, şundan söng unga 40 daqiqalik dam oliş kerak edi.

Turklar bu ğalati inson, temir va şişa inşootidan qoçardilar, u Istanbul böylab sekin harakatlanardi. Köçani kesib ötganimizda hamma bizdan qoçardi.

Filmning ikkinçi taqiqi, namoyişdan beş kun oldin, ğayrioddiy tarzda bekor qilindi. Samolyotda Ulyanov, Alov va Naumovni öşa yerda uçayotgan Siyosiy byuro aʼzolari suhbatga taklif qilişdi — ular rejissyorlarga yordam berişdi.

«Mayli. Mening telefonimni yoz». Men aytaman: «Yozadigan narsam yöq!» — «Unda yod ol!» Men aerodromdan butun yöl davomida bu raqamni özimga takrorlab bordim. Keçqurun qönğiroq qilaman, javob berişadi: «Siz qanday masala böyiça?» Aniqlayman: «U meni keçqurun qönğiroq qilişni söradi». — «Telefon yonida kuting!» Bir daqiqadan söng yana: «Ertaga soat önda — aniq! — iltimos, şu raqamga qönğiroq qiling, men sizni ulab beraman». Xöş, ertasi kuni ulaşdi, samolyotdagi «portret» aytadi: «Nega xavotir olding-a?! Hammasi joyida. Bor, Moskvada sayr qil». Va u yerda allaqaçon bizning film afişalarini qaytarib olişyapti…

Suratga oliş guruhini Parijda bir köylakda yurgan Mixail Ulyanovga heç bir frantsuz boş burib qaramagani juda hayratga soldi.

M. A. Bulgakovning asarlaridan biri «Qora dengiz» librettosi, filmning ssenariysi asosi bölgan, birinçi naşridan 18 yil oldin ekranlaştirilgan edi.

Xludovning tuşlarini suratga oliş uçun Astraxan viloyatidagi şör Baskunçak köli möljallangan edi. Operator Levan Paataşvili esga oladi:

Bu hayratlanarli oq tuzning çeksiz tekisligi bölib, muz qoplamiga öxşardi. Yozgi quyoş ufqqa tuşganda, oq yuzada odamlar va buyumlardan uzun, kilometrlarça çözilgan soyalar paydo bölardi va bu tuşga öxşardi. Manzara bizga mukammal mos keldi, lekin afsuski, bu «çöl»da ommaviy sahnalar uçun zarur bölgan harbiy qismlar yöq edi.

Nihoyat, uzoq qidiruvdan söng, men kutilmaganda ğayrioddiy qiziqarli tuzilişga ega joyni topdim. Bu Lyubertsy karerlari edi, quriliş uçun qum qazib olinadigan joy — çuqurlikka çözilgan ğalati şakllardagi ulkan qum uyumlari. Biz bu joyning tabiiy manzarasida rang, yoruğlik va şakl garmoniyasini yaratişga muvaffaq böldik, faqat alohida dramatik lahzalarni ajratib körsatdik. Bu yerda biz Xludovning barça tuşlarini va Qizil Armiya bilan asosiy jang sahnalarini suratga oldik.

Monastirdagi va örmondagi qiş sahnalari (filmning boşida va oxirida) Moskva yaqinidagi Zvenigorod yonidagi Savvino-Storojevskiy monastirida va uning atrofida suratga olindi.

Sivaşni kesib ötiş sahnalarini Sevastopol yaqinida suratga olişdi.

Obyektivga qahramon şaharning özi ham tuşdi:

1) Naximov prospekti, 4-uy — Xludovning maşinada «boş qömondon saroyi»ga (Vrangel ştabi) kelgan epizodida va şundan söng bir oz vaqt ötib, privat-dotsent bilan Xludov örtasidagi qisqa suhbatda («şoşilişimiz kerak… hammasi qoçib ketdi») binoning kiriş zinapoyasida Sevastopoldagi Pionerlar saroyining fasadi aniq taniladi;

2) Marat va Lunaçarskiy köçalari kesişmasidagi yer osti panoh joyi, mahalliy aholining köpçiligiga «Bunker» art-klubi sifatida taniş — şu yerda 1920-yil 14-noyabrdagi evakuatsiyaning oxirgi kunida şahar köçalaridagi umumiy manzaralardan biri suratga olingan.

Aktyorsiz Konstantinopolning umumiy manzaralarini Istanbulda diniy taşkilotlarning ruxsati yöqligi sababli «yaşirinça» suratga olişdi. Suratga oliş qöl kamerasida olib borildi, şunda uni professional deb hisoblaşmasin. Akkumulyator zaryadsizlangani sababli soniyasiga 24 kadr örniga 10–12 kadr olişga töğri keldi.

Ha, biz u yerda umumiy manzaralarni suratga oldik. Aktyorlar iştirokidagi sahnalarni esa Istanbulda suratga oliş imkoni bölmadi: bunday töpni heç kim Turkiyaga çiqarmasdi. Şuning uçun bizning «Istanbul»imizni qisman Bolgariyada, qisman öz studiyamizda qurdik. Lekin hamma aniq qilişga harakat qildi. Biz keyinçalik turklarga bizning «Istanbul»imizda suratga olingan sahnalarni körsatdik, baʼzilari ekranga işora qilib aytdi: «Hozir burilişdan keyin mening uyim körinadi».

Konstantinopolning şahar dekoratsiyalarini Bolgariyaning Plovdiv şahrida, qisman «Mosfilm»dagi dekoratsiyalarda suratga olişdi.

Karta öyini sahnasi «Mosfilm»ning sovuq pavilonida tunda suratga olindi (Yevstigneyev va Ulyanov keçki spektakllardan keyin vaqt ajratişlari mumkin bölgan yagona vaqt şu edi).

Bir qator sahnalar Moskvadagi Novospasskiy monastiri hududida suratga olindi.

Monastir sahnalari Zvenigorodda, Xludovning vahiylari — Lyubertsy qum karerida, Çarnota va Golubkovning Korzuxinning Parijdagi qarorgohiga taşrifining köça sahnalari esa bevosita Parijda suratga olindi.

Aktyor Vladislav Dvorjetskiy uçun Xludov rolidagi ish poyezd salonidagi sahnadan boşlandi (Xludov bezovta holda, uni osilgan askar arvohi taʼqib qiladi).

Otliq suvoriy yurganda yerdan tuşgan qizil bayroqni kötarib oliş sahnasini bir dublda suratga olişdi (suratga oliş Zakarpatyeda ötdi, u yerda Sergey Bondarçuk rejissyorligidagi «Vaterloo» filmini suratga oliş endigina tugagan edi va otlar şu qadar çarçagan ediki, suratga tuşişdan boş tortdi).

Karta öynagandan keyin Çarnota tufli kiyayotganda göyo kuyib qoladi, çunki tufli kamin yonida turgan edi va uni sovutiş uçun unga konyak quyadi. Bu Ulyanovning sof improvizatsiyasi edi, lekin Yevstigneyev ham sahnaning qiziqarli davomini öylab topdi. U darhol tuflini oladi, quyilgan narsani içiş uçun, çunki bu paytga kelib Ulyanov va Yevstigneyev qahramonlari — Çarnota va Korzuxin — ança mast edilar. Bu dubl filmga kirdi.

Poyezddagi sahnada Xludov yordamçisi yesaul Golovandan Injilni öqib berişni söraydi. Golovan savodsiz ekanini aytadi, bu uning unvoni va lavozimini hisobga olganda haqiqatda bölişi qiyin edi.

Rejissyor Vladimir Naumov hujjatli filmda (reж. Natalya Naumova) general Çarnotaning Korzuxinni yutadigan karta öyini sahnasi qanday tayyorlanganini eslaydi:

Muammoni hal qiliş va aktyorlarning öyinini muvofiqlaştiriş uçun Naumov va Alovga Yevstigneyevni çiroyli aktrisa va çoy bilan çalğitişga töğri keldi, özlari esa Yevstigneyevga taqlid qilib, Ulyanovni qizdirişdi. Kerakli lahzada Yevstigneyevni qöyib yuborişdi va ajoyib sahna çiqdi.

Karta öyini sahnasi yana şu bilan qiziqki, general Çarnotaning Korzuxinga mensimaslik munosabatini grimyorning yordami bilan körsatiş mumkin böldi:

Suvaraklar poygasi sahnasini suratga olişga «dressirovkaçilar» va «kibernetiklar» ham behuda jalb etildi, toki uy suvaraklarini eslamagunça, ular yoruğlik yonganda har doim qoronğuga qoçadi. Bilyard stolida suratga oliş uçun içki qismi qora baxmal bilan qoplangan, qopqoqlari bölgan kiçik qutiçalar tayyorlandi. Konstruksiya juda aniq işladi.

Mixail Ulyanovning qahramoni köylakda şahar köçalarida yurgan sahnani Parijda suratga olişdi. Şu bilan birga, aktyor içki kiyimda odamlarni deyarli hayratga solmadi.

Parijdagi oxirgi sahna (Korzuxindan yigirma ming dollar yutgandan keyin, gadoylar bilan köprik ostida), unda Bulgakovga köpinça nisbat beriladigan sözlar bor, pyesaning ikkala mavjud naşrida ham yöq (1928-yil va 1937-yil naşrlarida):

Parijdagi suratga oliş tugagaç, suratga oliş guruhining xarajatlari böyiça yakuniy aktni yuristga imzolatiş kerak edi, u hujjatlarga öz imzosini qöydi: «Şarafim bilan tasdiqlayman, barça xarajatlar töğri amalga oşirilgan». Ittifoqda «butun dunyoga maşhur yuridik kompaniya» haqida heç kim bilmasligini va buxgalter uçun faqat muhr kerakligini tuşuntirişga töğri keldi. Frantsuz yurist xafa böldi, lekin kerakli muhrni baribir qöyişga muvaffaq böldik.

Istanbulda suratga oliş guruhini AQŞ vakili nazorat qildi:

Istanbulda suratga olganimizda, yaqin atrofda AQŞning Oltinçi floti turardi. Bizga kuzatuvçi biriktirişdi, biz biror ortiqça yoki maxfiy narsani suratga olib qöyamiz, deb qörqişdi. Umuman olganda, u yoqdagilar ham, bu yoqdagilar ham bizni qöyişmadi. Lekin biz baribir filmni suratga oldik.

Lyuska roliga Natalya Seleznyova tasdiqlangan edi, lekin kiçik öğlining kasalligi tufayli suratga olişdan voz keçişga töğri keldi.

1971-yilda «Beg» filmi Kann kinofestivalining asosiy tanlovida iştirok etdi, lekin Oltin palma şoxçasi öşa yili ingliz melodramasi «Vositaçi»ga berildi.

Bizni oq gvardiyaçilarga hamdardlikda ayblaşdi. Keyin kartinani Kannda tanlovdan taşqari, bir marta örniga uç marta körsatişdi. Va u juda yaxşi ötdi. Lekin u yerda bir kişi bor edi, mening sobiq döstim, katta şov-şuv kötardi. Bir paytlar u Frantsiyaga emigratsiya qilgan edi. Va u barça gazetalarda çiqiş qila boşladi: «Mana, filmda oq gvardiyaçilar qançalik ahmoq, bu Xludov qançalik ahmoq, Korzuxin qançalik xunuk (Yevgeniy Yevstigneyev ijro etgan)».

Bizning odamlarimiz esa bizga aksinça aytişdi: «Nima, aqldan ozdingizmi? Çarnota sizlarda ijobiy qahramon çiqdi, bolalar uni öynaşmoqda!»

Filmning birinçi yil namoyişida 19,7 million tomoşabin yiğdi.

2023-yilda film restavratsiyadan ötkazildi. Tasvir 4K ajrimlaşga yaxşilandi. Kinokartinani tiklaş «Mosfilm» kinokontserni «Teleկino va kompyuter grafikasi» bölimi mutaxassislari tomonidan amalga oşirildi. Restavratsiya ustida A. Senkovskiy, Ye. Verloçev, R. Skovorodko, V. Solodnikov, I. Agafonova, G. Kiriçenok, Ye. Solovyeva, Ye. Valiyev işladi. Restavratsiya prodyuseri Karen Şaxnazarov böldi. 2023-yil 5-mayda ikkala tiklangan qism «Mosfilm kinokontserni» rasmiy YouTube kanalida joylaştirildi.

Filmning yaratuvçilari davridagi tanqidçi Stanislav Rassadin «Beg» filmi haqida:

(qarang: Töplam. Aleksandr Alov, Vladimir Naumov. M., 1989. B.146).

Tanqidçi Anton Dolin «Beg» filmi haqida:

Tanqidçi Aleksandr Şpagin «Beg» filmi haqida:

Muallif va boşlovçi: Aleksandr Kazakeviç (2019-yil 17-iyun). «Beg». «Rossiya tuşlari». Hujjatli film. 45 daqiqa. Köramiz. Rejissyor: Konstantin Golençik. Filmda iştirok etadilar: rejissyor Vladimir Naumov, kinoşunos Irina Pavlova, kinotanqidçi Svetlana Xoxryakova. «Neofit» studiyasi MÇJ VGTRK buyurtmasi bilan. 2019.