«Vratar» — 1936 yilda «Lenfilm» kinostudiyasida reşisser Semyon Timoşenko tomonidan suratga olingan sovet badiiy töliq metrajli qora-oq filmi. Premyerasi 1937 yil yanvarida bölib ötgan. 1970 yilda kinoprokatga qayta çiqarilgan, biroq ayrim senzura bilan.
1Rollarda
Hryhoriy Pluzhnyk, Tatyana Guretskaya, Lyudmila Glazova
2Syujet
Filmda oddiy yigit Anton Kandidovning hikoyasi aytiladi. Avvaliga u qişloq xöjaligi işlarida işlaydi — Volga…
Filmda oddiy yigit Anton Kandidovning hikoyasi aytiladi. Avvaliga u qişloq xöjaligi işlarida işlaydi — Volga böylab qayiqda qovun taşiydi. Antonning qovunlarni qançalik çaqqonlik bilan uşlab, yuklayotganini payqagan odamlar unga darvozabon bölib futbol öynaşi mumkinligini aytişadi. Anton bu maslahatga quloq solişga qaror qiladi.
Yöldan qaytayotgan futbolçilar Moskvadagi «Gidraer» zavodining jamoasidir. Yoş yuk taşuvçining çaqqonligiga eʼtibor berib, ular Kandidovni öz futbol jamoasining darvozabonligiga taklif qilişadi. Tez orada yoş sportçini Moskvaning eng yaxşi darvozaboni deb atay boşlaşadi. Muvaffaqiyat yangi maşhur odamning boşini aylantirib qöyadi.
Anton zavoddagi işlab çiqariş vazifalarini eʼtiborsiz qoldiradi. Döstlarining tanqidini u haqorat deb qabul qiladi va «Gidraer» jamoasidan ketadi. U «Torpedo» jamoasining darvozasini himoya qila boşlaydi, bu esa «Gidraer»çilarning asosiy raqibi edi. Uşbu jamoalar örtasidagi öyinda birinçi töpni öz darvozasiga ötkazib yuborgaç, Kandidov man etilgan usullarga murojaat qiladi. Hakam uni qöpollik uçun maydondan çetlatadi.
Jamoaning taʼsiri ostida Anton özining noloyiq xatti-harakatini anglaydi va «Gidraer» jamoasiga qaytadi. Sovet Ittifoqiga xorijiy futbol jamoasi «Qora buyvollar» keladi. Anton Kandidov SSSR terma jamoasi darvozasini şaraf bilan himoya qiladi. «Qora buyvollar» bilan öyinning sönggi daqiqasida ön bir metrlik jarima zarbasi tayinlanadi. Anton töpni nafaqat uşlaydi, balki raqib darvozasi tomon yugurib, ğalaba golini uradi.
3Rollarda
Grigoriy Pluzhnik — Anton Kandidov,…

Grigoriy Pluzhnik — Anton Kandidov, darvozabon
Tatyana Guretskaya — Gruşa (qöşiqni Sofya Ivnitskaya ijro etadi)
Lyudmila Glazova — konstruktor Anastasiya Valejnaya
Anatoliy Goryunov — muhandis Anatoliy Osipoviç Karasik, futbolçi, Kandidovning dösti
Yakov Gudkin — Foma Ruselkin, insayd
Vladimir Kryuger — Bob Tsvetoçkin, «Torpedo» kapitani
Fyodor Kurixin — ekssentrik muxlis amaki Keşа tişlari oğriganida
Valeriy Solovtsov — Nikolay Buxvostov, «Gidraer» futbol jamoasi kapitani
German Erazmus — Ryajiy, insayd
Futbol öyini sahnalaridagi ommaviy sahnalarda Kiev «Dinamo» futbolçilari Konstantin Şçegotskiy, Anton Idzkovskiy, Ivan Kuzmenko, Makar Gonçarenko va boşqalar suratga tuşgan.
Keyinçalik ulardan köpçiligi — «ölim öyini» iştirokçilari bölib, film ular iştirokidagi yagona kadrlardir.
4Yaratiliş tarixi
Ssenariy 1935 yil kuzida Lev Kassil tomonidan yozilgan bölib, bu asosiy qahramonning prototipi Moskva…
Ssenariy 1935 yil kuzida Lev Kassil tomonidan yozilgan bölib, bu asosiy qahramonning prototipi Moskva «Spartak» darvozabони Anatoliy Akimov bölgan degan keng tarqalgan fikrni rad etadi, Akimov keyinroq keng şuhrat qozongan edi. 1937 yilda filmning muvaffaqiyati tufayli filmning ssenariysi asosida Lev Kassil «Respublika darvozabони» romanini yozdi. Filmga maxsus ravişda V. I. Lebedev-Kumaç «Sport marşi» matnini yozgan (musiqasi I. O. Dunayevskiy).
5Suratga oluvçi guruh
Ssenariy muallifi: Lazar Yudin, Lev Kassil…
Ssenariy muallifi: Lazar Yudin, Lev Kassil (roman)
Reşisser: Semyon Timoşenko
Dirijyor: Yakov Skomorovskiy
Qöşiqlar matni: Vasiliy Lebedev-Kumaç
Operator: Vladimir Danaşevskiy
Rassom: Vladimir Kalyagin, Pyotr Yakimov
Kompozitor: Isaak Dunayevskiy
6Tanqid
«Sanʼat kino» jurnalida (1955) qayd etilişiça, «öşa davr tanqidi kartinaning ayrim ijobiy tomonlarini…

«Sanʼat kino» jurnalida (1955) qayd etilişiça, «öşa davr tanqidi kartinaning ayrim ijobiy tomonlarini taʼkidlab, şu bilan birga uşbu kinoasarning jiddiy muammolarini oçib berdi …». Xususan, boş qahramon haqida şunday yozilgan: «Biz uning maşğulotlarini, futbolçi sifatida mahoratini qanday takomillaştirayotganini bir marta ham körmaymiz».
Kinotanqidçi Rostislav Yurenev filmni S. Timoşenkoning eng yaxşi kinokomediyalari qatoriga kiritgan. Şu bilan birga, u darvozabon obrazi sxematik çizilgan deb hisoblagan. «Markaziy obrazning sxematikligi „Vratar“ filmining komediyaviy sifatiga jiddiy taʼsir qilişi mumkin edi, — deb yozgan tanqidçi, — lekin, baxtga köra, mualliflar irodasidan taşqari, tomoşabinlar eʼtiborining markazida muhandis Karasik obrazi böldi. Artist A. Goryunov semiz, kal, besönaqay, lekin mehribon va isteʼdodli insonni katta samimiylik bilan körsatdi».
Igor Razdorskiy kinokartinani «mazmunli, içki yaxlit va tomoşabin uçun qiziqarli» deb atagan. U şunday yozgan: «„Vratar“ filmini körgandan söng tomoşabin öziga quvvatbaxş ruh, hayotga ötkir tuyğu va qöşiq olib ketadi. Bu kartina hanuzgaça sport komediyasi janrida heç kim yetib ötolmagan asar bölib qolmoqda».
Filmdagi darvozabon obrazi köpinça çegaraçi metaforasi sifatida tuşuniladi. Tanqidçi A. Apostolov yozgan: «Raqibning katta ustunligi, muhim çegarani qahramonona himoya qiliş va şafqatsiz, qatʼiy qarşi hujum … — … ğalabaning taniş ssenariysi …». U şuningdek, «Timoşenkoning „Vratar“i … darvozabonlik öyinini vizual tasvirlaşning kanonini köp yillar oldin belgilab bergan» deb hisoblagan.
50 yilligiga bağişlangan maqolada filmning «baʼzi qahramonlar, avvalo Anton Kandidovning psixologik motivlari yetarli darajada işonarli çiqmagani» qayd etilgan. Biroq «tasma mualliflari … köplab qiziqarli detallar, yaqin planlar topib, montaj ritmlarini mohirlik bilan almaştiriş orqali keskinlik yaratganlar, öşanda ham futbol teleseansining köplab tasviriy usullarini oldindan körsatib bergan». Film «sport komediyasi rivojlanişida va xususan sovet kinosida futbol mavzusining rivojlanişida sezilarli bosqiç» ekanligi xulosasi çiqarilgan.
Matn: maqola tarjimasi «Вратарь (фильм, 1936)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.