Golem, u dunyoga qanday kelgan (Der Golem, wie er in die Welt kam) — ekspressionizm davriga oid sukut saqlagan badiiy film. Uni Carl Boese va Paul Wegener yahudiy afsonasi Golem asosida suratga olgan. Afsonaga köra, sehr bilan jonlantirilgan loy haykal. Film Germaniyada 1920-yil 29-oktabrda premyerasini ötkazdi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Paul Wegener, Ernst Deutsch, Albert Steinrück
3Syujet
Imperator (Otto Gebuhr) yahudiylarni sehrgarlikda ayblab, Praga getosidan haydamoqçi. Ravvin Löw (Albert…
Imperator (Otto Gebuhr) yahudiylarni sehrgarlikda ayblab, Praga getosidan haydamoqçi. Ravvin Löw (Albert Steinruck) haydalişning oldini olişning yagona yölini köradi — haqiqatan ham qoronğu kuçlarga murojaat qiliş. Uning çaqirgan iblisi Astarot ravvinga Golemni (Paul Wegener) jonlantirişga qodir yaşirin Ismni aytadi. Ravvin qudratli loy odamni yaratib, unga jon ato etgaç, uni imperatorga öz sehrining möjizaviy kuçini namoyiş etiş uçun olib boradi. Imperator qabulxonasida ravvin yana bir möjizani körsatadi — hozir bölganlardan jim turişni sörab, saroy devorida Çiqiş hikoyasini namoyon qiladi. Saroy şuti bu şartni buzganda, devordan jonlangan Muso tuşadi va qöl silkitib saroyni vayron qiladi. Imperator ravvindan uni qutqarişni söraydi va yahudiylarni şahardan haydamasligini va‘da qiladi. Şunda Golem xöjayinining buyruği bilan qulayotgan toş tösinlarni qöllari bilan uşlab qoladi va imperator hamda saroy aʼyonlarini qutqaradi.
Ravvin va Golem ğalaba bilan getoga qaytadi. Ravvin Golemning kökragidan Ismli tumorni olib, uni yöq qilmoqçi böladi, lekin uni yordamçisi Famulus çaqirib, bayramga taklif qiladi.
Şu paytda ravvinning qizi Miriam (Lyda Salmonova) yotoqxonasida imperator aʼyonlaridan biri Florianni yaşirib turadi. Miriamning xonasiga Famulus (u ham unga oşiq) keladi va uni sinagogaga kuzatib qöyişni taklif qiladi. Qiz rad etadi, lekin şu payt Famulus uning xonasida kimdir yaşiringanini eşitadi. U laboratoriyaga qaytib, tumorni topadi, Golemni jonlantiradi va unga Miriamning xonasiga bostirib kirişni buyuradi. Florian tomga çiqib qoçadi, lekin Golem uni quvib yetib, pastga taşlaydi.
Qotillik uni odam nazoratidan çiqaradi. U Miriamni öğirlab, uyda yonğin çiqaradi. Golem ravvin qizini olovdan qutqaradi, özi esa getodan taşqariga çiqib, bolalar bilan uçraşadi. U bolalardan birini qöliga kötarganida, qiz uning köksidan tumorni oladi va Golem toşga aylanadi. Ravvin Löw va uning yordamçilari haykalni boşqa heç qaçon jonlantirmaslik uçun getoga qaytarib olib kelişadi.
4Rollarda
Paul Wegener —…
Paul Wegener — Golem
Albert Steinruck — ravvin Löw
Lyda Salmonova — Miriam, Löwning qizi
Otto Gebuhr — imperator
Ernst Deutsç — Famulus
Lothar Muthel — ritsar Florian
Fritz Feld — Jester (titrlarda körsatilmagan)
5Suratga oliş
Yaratuvçilarning dastlabki rejasiga köra, filmning qabriston sahnalarini haqiqiy yahudiy qabristonida suratga…

Yaratuvçilarning dastlabki rejasiga köra, filmning qabriston sahnalarini haqiqiy yahudiy qabristonida suratga oliş niyatlangan edi, lekin yahudiy jamoasi suratga olişni taqiqladi. Şunda Paul Wegener rassom Hans Poelzig va operator Karl Freund bilan birga haqiqiy örmonni qabristonga öxşatib bezatdi. Bu sahnalarga haqiqiylik va sunʼiylik uyğunligini berdi.
Filmning hamtahrir rejissyori Carl Boesening sözlariga köra, ölik Golemni jonlantiriş sahnasini suratga olişda «na texnik, na fizik, na kimyoviy usul va vositalar yaramadi». Hisob tomoşabinning tasavvuriga va ilusiyaga qurilgan edi. Jonlantiriş sahnasi tirik aktyorni oddiy almaştiriş orqali amalga oşirildi. Buning uçun ravvinni öynagan Albert Steinruckdan pergamentni öqişda şunçalik noqulaylik körsatiş talab etildiki, göyo u hozir uni tuşirib yuboradigandek tuyulsin. Tomoşabin nigohi aktyor yuziga qadalgan bir paytda buyum tirik aktyor — Paul Wegener bilan almaştirildi.
6Badiiy xususiyatlar
Taniqli kino tarixçisi Lotte Eisner Max Reinhardt estetikasining taʼsiriga eʼtibor qaratib, uning труппасида…
Taniqli kino tarixçisi Lotte Eisner Max Reinhardt estetikasining taʼsiriga eʼtibor qaratib, uning труппасида Wegener uzoq yillar işlaganini yozadi: «Paul Wegener özining „Golem“ filmini ekspressionistik asarlar qatoriga qöşişga doim qarşi çiqqan. Agar bugun „Golem“ bizga hamon ekspressionistik film bölib tuyulsa, bu, birinçi navbatda, Hans Poelzigning dekoratsiyalari bilan boğliq».
7Faktlar
Aynan Paul Wegener Golem rolini ijro etgani tufayli, loy odamning jonlangan obrazi yetarliça tanilgan bölib,…
Aynan Paul Wegener Golem rolini ijro etgani tufayli, loy odamning jonlangan obrazi yetarliça tanilgan bölib, fantastik adabiyot va kinoda köp işlatiladi, garçi u köp jihatdan Frankenşteyn yaratgan Yaratiq obraziga öxşaş obraz tomonidan siqib çiqarilgan bölsa-da.
8Kadrlar
5
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Голем (фильм, 1920)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.