The Good Shepherd

Voqea bir neça vaqt davrida keçadi va Edward Wilsonning hayot tarixini taşkil etadi.

1961 yil. AQŞ maxsus xizmatlari Kastro rejimini ağdariş maqsadida Kubadagi Çöçqalar körfaziga desant tuşirişni rejalaştirmoqda.

CIAning yuqori lavozimli xodimi Edward Wilson işga ketayotib, ayirboşlaş bahonasida bir dollarlik banknotani oladi. Banknotaning raqami kalit vazifasini bajaradi. Lekin uni kim yubordi va bu nimani anglatadi, hali nomaʼlum.

Maxfiylik sizib çiqqani sababli Çöçqalar körfazidagi operatsiya muvaffaqiyatsizlikka uçraydi. Prezident Kennedi tergov ötkazib, aybdorlarni jazolaşni talab qiladi. Wilson şubha ostida qoladi. Bu haqda u uzoq yillik tanişi, FQBning yuqori lavozimli agenti Sam Murakdan bilib oladi. Aynan Murakdan Wilson CIA rahbari Philip Allenning Şveytsariya hisoblarida bir neça million dollar borligi haqidagi maʼlumotga ega böladi… Wilsonga bir erkak va ayolning ovozi yozilgan audioyozuv hamda ularning mehmonxonadagi muhabbat uçraşuvi suratini taşlab ketişadi. Ayol uni öziga işonişga köndiradi. Lekin bu nimani anglatişi hali ham nomaʼlum.

1939 yil. Yel universiteti talabasi Edward Wilson anʼanaviy ravişda Amerika siyosiy va moliyaviy elitasi vakillari aʼzo bölgan «Boş suyak va suyaklar» yaşirin jamiyatiga kiradi. Qasamyod qilayotib, odatga köra, u yangi birodarlariga heç kimga işonmagan sirini aytişi kerak: bu Edward uçun otasi, admiralning ölimi haqidagi haqiqat. Admiral qurolni tozalaşdagi baxtsiz hodisa tufayli emas, balki öz joniga qasd qilib vafot etgan. 6 yoşli Edward otasining jasadini birinçi bölib topgan va uning qölidan ölim oldidan yozilgan xatni olgan. Bu öqning tasodifiy emasligining yagona dalili edi… Marosimdan keyin boy va nufuzli oiladan bölgan jamiyatning katta aʼzolaridan biri Richard Hayes Wilsonga otasidan admiral ishi haqida eşitganini aytadi: uni harbiy-dengiz vaziri etib tayinlaş masalasi körilgan, ammo uning hukumatga sodiqligiga şubha paydo bölgan. Hayes Wilsondan ölim oldidan yozilgan xatda nima yozilganini söraydi. Wilson uni öqimaganini javob beradi.

Vaqtni aniq rejalaştiradigan, kam sözli, lekin musiqa va adabiyotga, kema modellaştirişga va sportga qiziqadigan Edward öz sinfining eng yaxşi vakillaridan biri hisoblanadi: boy WASPʼlardan (oq tanli anglo-sakson protestantlardan). Ziddiyat Edwardning mamlakat va öz doirasining tamoyil va ğoyalariga sodiqligini isbotlaş istagi atrofida quriladi. Köp hollarda bu uning yaqinlari manfaati va şaxsiy baxti hisobiga böladi.

1961 yil. Yeldagi sobiq öquvçi, endi CIAda katta hamkasb bölgan Richard Hayes Edward Wilsonning oldiga kelib, ikkalasi ham Çöçqalar körfazidagi muvaffaqiyatsizlikning aybdorlari sifatida şubha ostida ekanini aytadi. Murakdan xabardor bölgan Edward bu mavzuda Hayes bilan gaplaşişdan boş tortadi.

1939 yil. Yelda Wilson professor Fredericksning adabiyot tögaragiga qatnaydi. Professor Edwardga gomoseksual köngil oçiş belgilariga öxşaş eʼtibor körsatadi. Şuningdek, professor Yeldagi nemis natsistlarining taʼsir agenti ekani ravşan. Edwardni hayratga soliş uçun Frederiks boşqaning sheʼrini özinikidek körsatadi, ammo vaziyat tufayli Edward plagiat haqida biladi. Wilsonning oldiga birinçi marta FQB agenti Sam Murak keladi. U «Boş suyaklar» aʼzolarining tavsiyasiga tayanib, mamlakat oldidagi burçga murojaat qilib, Edwardni professor Fredericksni kompromat qiladigan maʼlumotlarni olişda yordam berişga undaydi. Edward kerakli dalillarni topadi va professor janjalning oldini oliş uçun isteʼfoga çiqişga majbur böladi. U nafaqat Yeldan, balki AQŞdan ham ketadi. Frederiks xayrlaşayotib, Edwardni xiyonatda ayblaydi. Edward javoban, Fredericksning özi boşqaning sheʼrini özlaştirib, öquvçisiga nisbatan ustozlik xiyonatini qilgan, deb javob beradi.

Şu paytda Yelda Edward kar talaba Lora bilan uçraşadi va unga jiddiy hissiyot paydo böladi.

1940 yil. Wilsonning sinfdoşi John Russell Edwardni «Boş suyaklar»ning bir neça avlodi iştirokidagi yillik yiğilişga taklif qiladi. Yiğiliş uning oilasi mulkida bölib ötadi. U Edwardni otasi, senatorga, şuningdek Philip Allen va general Sullivanga taniştiradi. General Sullivan Wilsonga AQŞ maxsus xizmatlari uçun işlaşni taklif qiladi. Edward unga körsatilayotgan işonçdan mamnun böladi. Yana bir yangi tanişi Johnning singlisi, gözal Margaret Russell bölib, u Edwardni qatʼiyat bilan öziga jalb qiladi.

Köp ötmay John Russell Margaretning homiladorligini aytadi va hamma Edward «odobli» harakat qilişini kutayotganini bildiradi. Edward Lorani tark etib, «öz doirasida» janjal çiqmasligi uçun Margaretga uylanişga majbur böladi.

Töy marosimi paytida Edward general Sullivandan AQŞ Strategik xizmatlari boşqarmasining London bölimida işlaş taklifini oladi. Bir hafta ötib, sevilmagan yoş xotinini qoldirib, Edward Londonga jönaydi. U yerda Fredericksga duç keladi va u nemis emas, balki Amerika razvedkasi xodimi bölganini, general Sullivan topşiriği bilan Yelda öqituvçi va talabalar orasida «işonçsiz»larni provokatsiya orqali aniqlaş operatsiyasini ötkazganini bilib oladi. Fredericksning haydalişi ikki raqobatçi xizmat — FQB va razvedka örtasidagi kelişilmagan işning natijasi edi. Professor va Edward endi birga işlaydi. Londonda Edward Ray Brocca bilan ham hamkorlik qila boşlaydi. Ularning dastlabki munosabatlari qiyin bölsa-da, Brocca köp yillar davomida uning sodiq yordamçisiga aylanadi. Fredericks Wilsonga razvedkaçi kasbining malakalarini örgatadi. Şuningdek, Wilson Arç Cummings bilan tanişadi va Yeldan eski tanişi hamda «Boş suyaklar» aʼzosi Richard Hayes bilan uçraşadi. Ular Wilsonga Fredericksning haqiqatan ham gomoseksual ekanini, şu zaifligi orqali u va butun taşkilot xavf ostida qolişi mumkinligini aytadilar. Hayes va Cummings Wilsonga Fredericks bilan hal qilişni topşiradilar. Professor Edward «arqonni tortişi» kerakligini tuşunadi, ammo qarşilik körsatmaydi va faqat sönggi damlarda casus kasbining mohiyati haqida ğamgin fikrlarini bölişadi. Fredericksni Edwardning köz öngida öldirişadi.

1945 yil. Uruş yillari davomida bir marta ham uyiga qaytmagan Wilson uruşdan keyingi Berlinda böladi. U va Ray Brocca Philip Allen bilan birga işlab, sobiq ittifoqçilarning maxsus xizmatlari örtasidagi kuraşda qatnaşadilar. Texnologik ustunlik uçun ikkala tomon ham natsistlar işlatgan turli millatli olimlarni ovlaydi. Şu davrda Edward birinçi marta «Ulissus» taxallusli sovet agenti (Ştefanko) bilan töqnaşadi. Ikki agent uçraşib, kelişuvga erişadilar: Sovetlar nemis olimlari va slavyan kelib çiqişli olimlarni, AQŞ esa yahudiy olimlarni oladi.

Edward va «Ulissus» örtasida ikki yaraşmas duşanning özaro hurmatiga asoslangan kasbiy aloqa paydo böladi. Sovet razvedkaçilari Edwardga «Onajon» taxallusini berişgan.

Edwardning yangi xodimi nemis tarjimoni Hannah Sçiller böladi. Hannah kar va Lora bir paytlar taqqan eşitiş apparatini taqadi. Bir kuni Edward öğli bilan telefonda gaplaşayotib, onasi boşqa erkak bilan uçraşayotganini bilib oladi. Şundan keyin Edward Hannahning uyida keçki ovqatga taklifini qabul qilib, keyin u bilan yaqinlaşadi. Lekin u Hannahning soxta kar ekanini, apparatsiz ham eşitişini aniqlaydi… U Hannahni unga ataylab yuborişganini tuşunadi va uni bu işga yuborganlar uning talabalik romani hamda eşitiş apparati taqqan ayolga bölgan alohida munosabatini ham bilişadi. Hannahga aloqasiga qaramay, Wilson uni yöq qiliş buyruğini beradi. Edwardning odamlari soxta eşitiş apparatini «Ulissus»ning çoynagiga solib qöyişadi. Şunday qilib uning xodimi foş etilib, yöq qilinadi.

1946 yil. Wilson uyiga qaytadi va öğli Edward kiçikni birinçi marta köradi. Margaret Edwardga turmuş örtoğini aldaganini tan oladi. Edward ham «bir marta xato qilganini» tan oladi. Er-xotin nikohni saqlab qolişga harakat qiladi, lekin şu bilan birga bir-biriga begona odamlardek yaşaydi.

Wilsonlarning uyiga general Sullivan keladi va Edward yangi taklifni oladi: taşqi razvedka xizmatini (keyinçalik CIA) yaratişda iştirok etiş.

1947 yil. Wilson Allen rahbarligida CIAda işlaydi. Yangi sohadagi faoliyatini u Markaziy Amerikaning bir mamlakatida boşlaydi. Bu yerda ruslar ham öz taʼsirini mustahkamlamoqda. Amerikaliklarga qarşi ish olib boradigan kuç borligini Wilson «Ulissus» ishi deb taxmin qiladi. Edward amerikalik agentlar köçatlarga taşlagan çigirtka tödalari tufayli qahva plantatsiyalarining nobud bölişini taşkil qilib, ruslarning rejalarini buzadi. Javoban «Ulissus» unga qahva solingan bankani yuboradi. Bankada u operatsiyani bajargan agentning barmoğini topadi. Barmoqda Yel bitiruvçisining uzugi bor edi. Edward «Ulissus» bilan boğlanib, qarama-qarşilikni töxtatiş haqida kelişadi. Edwardning öğli otasining suhbatini tasodifan eşitib qoladi.

Wilsonlarning oilaviy hayoti yaxşi ketmaydi. Edward aslida Margaret bilan faqat öğli uçun yaşaydi. Xotin içkilikka beriladi va nega ular baxtsiz ekanini tuşunmaydi. Öğil ota-onasining janjallariga guvoh böladi.

Edward FQB agenti Sam Murak bilan aloqani davom ettiradi. U çigirtkalarni taşlaş operatsiyasining muvaffaqiyatli boşlanişi bankadagi barmoq yuborilişi tasodif emas, balki xiyonat natijasi ekanidan şubhalanadi. Wilson Murakdan FQB ning Philip Allen haqidagi dosserini olişni söraydi. Murak ish boşlaydi va bunda FQB rahbari Hooverning razvedka bilan raqobatidan foydalanadi. Şunday qilib, Çöçqalar körfazidagi operatsiya muvaffaqiyatsizlikka uçragunga qadar Edward öz boşliği, CIA rahbarini şubhalay boşlaydi.

1961 yil. Edward Murakdan olgan maʼlumotlarni, Allenning Şveytsariya hisoblarini örganadi. Kutilmaganda Allen özi Wilsonning oldiga kelib, Çöçqalar körfazidagi operatsiya muvaffaqiyatsizligi haqida gapiradi. Edward boşliği bilan maxfiy maʼlumot sizib çiqişidagi gumonlari haqida gaplaşişdan boş tortadi.

1953 yil. Bir KGB ofitseri maxfiy aloqa kanali orqali CIAga AQŞda boşpana olişni xohlaşini, sönggi muvaffaqiyatsizliklar va «Ulissus» haqida maʼlumot berişga tayyor ekanini, ammo aynan Edward Wilson bilan işlaşni xohlaşini xabar qiladi. Edward dastlabki maʼlumotlarni tekşiradi, agent «Ulissus» haqida maʼlumotga ega ekaniga işonç hosil qilib, unga kafolat beradi. Agent Valentin Mironov bölib çiqadi. Wilsonda bu haqiqiy KGB ofitseri Mironov emas, balki «Ulissus» yuborgan provokator agent bölişi haqida şubhalar bölsa-da, u qoçqinning maʼlumotlaridan, jumladan, Sovetlarning Fidel Kastro boşçiligidagi kubalik isyonçilarni moliyalaştirişi haqidagi maʼlumotlardan foydalanişga qaror qiladi.

Arç Cummings Wilsonga murojaat qiladi. U Philip Allendan Miranov bilan işlaşga ruxsat olgan edi. Arç Mironovga James Joyceʼning «Ulissus» asarini sovğa qiladi. Bu temir parda narigi tomonidagi «hamkasbi»ga işora edi. Edward Britaniya uçun Britaniya jangi davridagi ish örtoği bilan yangi uçraşuvdan xursand böladi.

1958 yil. Edward va Cummings Mironov bilan işlaşda davom etadi. Bir kuni uçalasi Brodveyga, «Olxöri boği» spektakliga boradi. Zalda Edward Lorani köradi va unga bölgan his-tuyğulari ölmaganini anglaydi. Ular birga uçraşa boşlaydi.

Allen Edwarddan öğli, Edward kiçik kelajakda CIAda işlaşni xohlaydimi, deb söraydi.

Margaret Wilson konvertda sirtdan olingan suratlarni oladi, unda eri va Lora tasvirlangan. U jamoat oldida janjal kötaradi. Edward «Ulissus» odamlari uni kuzatişda davom etayotganini anglaydi va Lora bilan uçraşişni töxtatişga qaror qiladi, çunki bu uni zaif qiladi. Nikohni u saqlab qoladi. Edward kiçik esa onasining baxtsizligi uçun javobgarlikni otasiga yuklaydi.

1960 yil. Senator Kennedi prezidentlik kampaniyasini olib boradi, Wilson esa qoçqin Mironov bilan işlaşda davom etadi. Kutilmaganda Şarqiy Yevropada özini KGB agenti Valentin Mironov deb ataydigan odam paydo böladi. U oldingi qoçqin «Ulissus»ning provokatori, Valentin Mironov niqobi ostida yaşirinib yurgan Yuriy Modin ekanini aytadi. Yangi qoçqinni qiynaşadi, uni «Ulissus» agenti deb gumon qilişadi, çunki u Mironovdan olingan maʼlumotlarga işonçni yöqqa çiqarişi kerak edi. Qiynoq va haqoratlardan keyin qoçqin derazadan özini taşlab öz joniga qasd qiladi. Wilson Mironov bilan işlaşni davom ettiradi.

Edward voyaga yetgan öğlini ziyorat qiladi. Öğil Yel universitetida «Boş suyak va suyaklar» jamiyatiga kiradi. Wilson kiçik CIA agenti bölişni taklif qilinganini biladi. Margaret buning qatʼiy qarşisi. Er-xotin örtasida janjal böladi, unda xotin erini farzandini sevmaslikda ayblaydi, çunki u öğlini özini qul qilgan taşkilotga işga yuboryapti. Edward içidagi oğriqli nuqtasiga tegiladi va janjal qizğin paytida dunyodagi hamma narsadan köproq öğlini sevişini, hatto uni faqat öğli uçun uylanganini, lekin heç qaçon sevmaganini aytadi. U xotiniga öğlini köz-quloq bölib kuzatişga vaʼda beradi.

Nyu-Yorkda Wilson yana FQB agenti Sam Murakning körsatmasi bilan mafiya rahbari Joseph Palmi bilan uçraşadi. Palmi Kubadagi inqilob tufayli kazino va mehmonxonalarini yöqotgan edi. Uni haydaş rejalaştirilgan, çunki u tuğma amerikalik emas, balki italyan kelib çiqişli fuqaroligi qabul qilingan amerikalik edi. Wilson bitim taklif qiladi: u Palmining işini qayta körib çiqişga erişadi, evaziga Palmi Kubadagi aloqalarini beradi. Bu Çöçqalar körfazidagi operatsiyani tayyorlaş doirasida amalga oşiriladi.

Edward kiçik tasodifan Allen va Wilson örtasida desant joyi haqidagi suhbatni eşitib qoladi. Edward katta buni sezib, öğlidan jim turişni talab qiladi. Margaret eri bilan ajraşib, onasi oldiga qaytiş qarorini qabul qiladi. Wilson yolğiz qoladi…

1961 yil. Edward muvaffaqiyatsiz operatsiya haqidagi maʼlumot sizib çiqişini tekşirişda davom etadi. Wilson xodimlarining taxminiga köra, maʼlumot ruslar taʼsiri kuçli bölgan Kongo respublikasiga uzatilgan. Edward Kongoga boradi va erkak bilan ayol uçraşgan mehmonxona xonasini topadi. Bu xonada u öğli Edward kiçikka sovğani topadi: u öz qöli bilan yasagan şişa idişdagi mitti kema.

Wilsonni «Ulissus» kutib turgan edi. U bilardiki, şerigi xoinni keç-yöqmi topadi. Maʼlum böladiki, Edward kiçik sevgan kongolik qiz sovet agenti ekan. «Ulissus» özining eski «qasamjon dösti» Wilsonga xizmat taklif qiladi: öğlining (va şu bilan otaning) obrösini saqlab qoliş. Lekin şu bilan Edward sovet maxsus xizmatlari ilgagiga tuşib qoladi. Wilson öğli uçun mamlakatni yoki farzandini tanlaşi kerak.

U öğlini, u josus bilan aloqa qilganini aytadi, lekin öğli otasiga işonmaydi va unga uylanişga qaror qiladi, töy kuni ham belgilanadi.

Hodisalarni tuşunişga urinib, Edward «Ulissus»ning öyinini tasodifan oçadi va Valentin Mironovning baribir qöş agent ekanini anglaydi. Şuningdek, Edward öz hamkasbi Arç Cummingsning xiyonatini ham foş qiladi: u uzoq yillardan beri Sovetlar uçun işlab, şu yillar davomida soxta Mironovning aloqaçisi bölib kelgan. Lekin Arç Cummings qoçib ulgurdi.

Wilson «Ulissus» bilan yana töğridan-töğri aloqaga çiqadi. Endi ular teng huquqli gaplaşadi. Edward Sovetlar uçun işlaşdan voz keçadi, çunki «Ulissus» baribir Edward kiçikni foş etmaydi, ikkala Wilsonni ham yöq qilsa, CIAda nozik masalalarni hal qiliş uçun işonçli va taʼsirli aloqasini yöqotadi.

Agentlar öyinda oçilgan kartalarni taşlaşga kelişadilar. Kelişuvga köra, Edward kiçikning kelinidan xalos bölişadi: Wilsonga xoin oiladan kerak emas, «Ulissus»ga esa foş etilgan agent kerak emas. Xayrlaşayotganda «Ulissus»ning odami ayirboşlaş bahonasida Edwarddan bir dollar söraydi. Şunday qilib agentlar bir-biri bilan muloqot qiladi: filmning boşida olingan dollar keyingi uçraşuv haqidagi signal edi.

Edward kiçikning sevgilisi töyiga boriş yölida yöqoladi (uni «Ulissus» odamlari samolyotdan taşlab yuborişadi). Töy kuni Wilson çerkovda Margaret bilan uçraşadi. Kelin yöqolgani maʼlum bölganda, Margaret bu işning ortida CIA turganini tuşunadi. Öğli otasiga qiz homilador bölganini aytadi…

FQB agenti Sam Murakdan olingan Philip Allenning yaşirin hisoblari haqidagi maʼlumot Edward Wilsonga Allenni Çöçqalar körfazidagi desantning muvaffaqiyatsizligi uçun siyosiy javobgarlikni öz zimmasiga olib isteʼfoga çiqişga majbur qilişga yordam beradi. Böşagan lavozimga Richard Hayes tayinlanadi. Allenning isteʼfosi ortida Wilson va uning turli odamlar bilan sirli aloqalari turganini tuşungan Hayes Edwardni kontrrazvedka bölimining yangi boşliği bölişga taklif qiladi. Atrofdagilarning nazarida Wilson CIA ruhining timsoliga aylanadi.

Yangi lavozimda işni boşlaydigan kuni ertalab Edward Wilson bir paytlar xotini va öğli bilan yaşagan böş uyda yolğiz qolib, otasining öşa ölim oldidan yozilgan xatini oladi. U uni deyarli 40 yil oldin yaşirgan edi, lekin endi oçadi: unda otasining öz zaifligi va unga qarşi şubhalarning adolatliligini tan olişini öqiydi, şuningdek, Edwardga yaxşi er va ota böliş, hayotda sevgan işini qiliş va zaiflikka yöl qöymaslik haqidagi amri bor… Edward Wilson Boşqarmaga boradi va yangi kabinet kalitlarini oladi. U otasining amrini heç bölmasa zaiflikdan qoçiş jihatidan bajardi.